Sodom ve Gomore – Yakup Kadri Karaosmanoğlu.

Sodom ve Gomore – Özet
Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun 1928’de yayımlanan Sodom ve Gomore romanı, Kurtuluş Savaşı yıllarında İstanbul’un işgal altında bulunduğu dönemde geçer. Romanın merkezinde işgal altındaki bir toplumun yozlaşması, ahlaki çöküşü, vatanseverlikten uzak bir yaşam biçimi ve Batı hayranlığı içinde çırpınan kesimler vardır. Yazar, özellikle İstanbul’un üst sınıf çevrelerinde gözlemlenen ahlaki bozulmayı eleştirir.

Konu
Mondros Mütarekesi sonrası İstanbul, İngilizler başta olmak üzere İtilaf Devletleri askerlerinin işgali altındadır. Şehir, tıpkı Tevrat’ta lanetlenen Sodom ve Gomore kentleri gibi ahlaki yozlaşmanın simgesi hâline gelmiştir. İnsanlar eğlenceye, sefahate, işgalcilerle yakınlaşmaya yönelmiş, milli mücadeleye ilgisiz kalmışlardır.

Romanın merkezinde Leyla ve Necdet adlı iki karakter vardır. Onların yaşamı üzerinden hem bireysel hem de toplumsal çöküş gözler önüne serilir.

Karakterler
Leyla: İstanbul’un zengin ailelerinden birine mensup, güzelliğiyle dikkat çeken genç bir kadındır. Ancak millî değerlere yabancıdır, Batılı subaylarla düşüp kalkar, eğlenceye düşkünlüğü ve çıkarcılığı ile sembolleşir. Onun şahsında işgal yıllarındaki yozlaşmış kadın tipini görmek mümkündür.

Necdet: Leyla’ya âşık bir gençtir. Başlangıçta vatan ve millet duygularına duyarsızdır, fakat zamanla işgalin acı yüzünü ve ülkenin içine sürüklendiği felaketi fark eder. Leyla’ya duyduğu aşk ile vatan sevgisi arasında bocalar, sonunda milli mücadele yanlısı bir kimliğe doğru gelişim gösterir.

İşgal Subayları: Roman boyunca İstanbul sosyetesinin davetlerinde, balolarında, eğlencelerinde boy gösterirler. Yerli işbirlikçilerle birlikte toplumun ahlaki çöküşünü hızlandırırlar.

İstanbul Sosyetesi: Eğlence düşkünü, çıkarcı, işgalcilerle iç içe yaşayan, milli duygulardan yoksun kesimi temsil eder.

Olay Örgüsü
Roman, işgal altındaki İstanbul’un lüks semtlerinde geçen sahnelerle açılır. Balolar, davetler, eğlence mekânları romanın önemli mekânlarıdır. Burada Türk kadınları ve erkekleri, işgalci subaylarla içli dışlıdır. Bu yaşam tarzı, işgalcilerin gözünde Türk toplumunu küçük düşürürken aynı zamanda milli değerlerin ne derece gerilediğini gösterir.

Leyla, işgalcilerle olan yakınlığı ve yozlaşmış hayat tarzıyla öne çıkar. Onun için vatan, millet, bağımsızlık gibi değerlerin pek anlamı yoktur. O, sadece bireysel zevklerine ve çıkarlarına odaklanır. Necdet ise Leyla’ya büyük bir aşk besler. Ancak onun işgalcilerle bu kadar içli dışlı olması, Necdet’i derinden yaralar. Bu aşk, zamanla Necdet’in içinde büyük bir çelişkiye dönüşür.

Necdet, işgalin utanç verici yüzünü daha yakından görmeye başladıkça değişime uğrar. Özellikle milli mücadeleye katılan bazı gençlerle tanışması, onun bakış açısını etkiler. Necdet artık yalnızca Leyla’ya değil, ülkesine de bağlılık hissetmeye başlar.

Romanın ilerleyen bölümlerinde Necdet, Leyla’nın işgalcilerle sürdürdüğü hayata artık tahammül edemez. Bu durum, onun hem aşkından vazgeçmesini hem de milli mücadele yanlısı bir tavır geliştirmesini sağlar. Böylece Necdet’in kişisel dönüşümü, İstanbul’un yozlaşmış kesimi ile Anadolu’da başlayan bağımsızlık hareketi arasındaki farkı simgeler.

Tema ve Ana Fikir
Yozlaşma ve Ahlaki Çöküş: Romanın adı boşuna Sodom ve Gomore değildir. İşgal altındaki İstanbul, Tevrat’ta lanetlenen bu şehirler gibi yozlaşmanın merkezi hâline gelmiştir.

Milli Mücadele – İşbirlikçilik Çatışması: Anadolu’da bağımsızlık mücadelesi verilirken İstanbul’daki birçok kişi işgalcilerle eğlence peşindedir.

Bireysel Dönüşüm: Necdet’in aşkından vazgeçip vatan sevgisine yönelmesi, bireyin doğru yolu bulabileceğini gösterir.

Batı Hayranlığına Eleştiri: Yazar, Batılılaşmayı yanlış anlayan ve millî değerlerden kopan kesimleri eleştirir.

Sonuç
Sodom ve Gomore, Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun işgal altındaki İstanbul’u, özellikle de üst sınıf çevrelerin yozlaşmasını çarpıcı biçimde yansıttığı bir romandır. Necdet’in şahsında “uyanış ve milli mücadele bilinci” ortaya konurken; Leyla’nın şahsında ise “yozlaşmış, çıkarcı, Batı hayranı” bir tip eleştirilir.

Roman, bir yandan bireysel bir aşk ve vicdan çatışmasını işlerken, diğer yandan da işgal İstanbul’unun karanlık tablosunu çizer.