Parathormon yani PTH, kandaki önemli minerallerden olan kalsiyum ve fosfor dengesinin düzenlenmesinden sorumludur. Bu düzenlemeyi sağlamasının yanı sıra kalsiyumun kemiklerden kana geçmesi gibi önemli bir rol de üstlenen PTH hormonu, aşağıdaki bölüm ve organları etkileyerek vücuda ciddi bir katkı sağlar.

Kemikler: PTH hormonu, kemiklerden kan dolaşımına kalsiyum aktarımı yapar.

Böbrekler: Paratiroid hormonu, böbreklerdeki aktif D vitamini üretimi sağlamakla görevlidir. PTH hormonu bununla birlikte böbreklere kalsiyumu idrarla dışarı atmak yerine vücutta tutması için uyarı mesajı gönderir.

İnce bağırsak: PTH, ince bağırsağa tüketilen gıdadan daha çok kalsiyum emmesi için işaret verir.

PTH hormonunun en önemli görevlerinden olan kalsiyum dengesini korumak olduğu bilinir. Kandaki kalsiyum seviyesi düştüğünde, kandaki düşük kalsiyum seviyeleri paratiroid hormonu salınımını uyarırken, yüksek kalsiyum seviyesi ise bezlerin pth hormonu salgılamasını engeller.

Paratiroid hormon testi, paratiroid bezi tarafından üretilen kandaki kalsiyum seviyelerini kontrol etmek için parathormon değerini ölçen bir testtir. PTH, kişinin vücudundaki kalsiyum ve fosfor dengesini korumakla görevli protein hormonudur ve pth testiyle pth hormonunun düzeyi belirlenir. Referans aralığı 15-65 pikogram olan pth hormonu seviyesinin düşüklüğü veya yüksekliği durumunda bazı olumsuzluklar ortaya çıkabilir.

Paratiroid olarak da adlandırılan Parathormon(PTH), kan dolaşımındaki iki mineral olan kalsiyum ve fosfor seviyesini düzenleyen ve koruyan, boyun bölgesindeki dört paratiroid bezi tarafından salgılanan bir hormondur.

PTH, kandaki D vitamini düzeyini kontrol etmeye ve vücuttaki kalsiyumun kemiklerden kana geçişindenden de sorumludur.

PTH hormonunun düşüklüğü veya yüksekliği durumlarında kanda kalsiyum ve fosfor dengesizlikleri ortaya çıkar, bu da birtakım belirtilerin yaşanmasına sebebiyet verebilir.

Bu belirtilerin ortaya çıktığı senaryoda doktor tarafında PTH testi yapılması istenir ve kandaki PTH hormonunun seviyesi belirlenir.

Son yıllarda tedavi edilmesi gereken prostat kanserini daha duyarlı ve daha spesifik teşhis etmek için, kanda, idrarda ve dokuda yeni belirteçler teşhiste, gereksiz biyopsileri önlemede ve takipte kullanılmaya başlamıştır.

Prostat kanserlerini vücuda yayılmadan tespit etmek, gereksiz biyopsileri engellemek, yeniden biyopsi gereken hastaları belirlemek için hastanın serumunda PHI index ve 4K skoru, idrarda PCA3, select MDx, ExoDx gibi testler ve dokuda ConfirmMDx gibi testler gelişmiş ülkelerde hastaların yararına sunulmuştur.

Cüce palmiye ağacından elde edilen saw palmetto içeren ilaçlar ve 5-alfa reductase inhibitörü içeren ilaçlar PSA değerlerini düşürür. PSA oranlarındaki düşüş özellikle kanser teşhisi bakımından olumsuz sonuçlar doğurabilmektedir.

PSA’yı düşüren ilaçların doktor kontrolünde alınması gerekir. Doktor değişikliğinde bu durum hatırlatılmalıdır. Ayrıca prostat iltihaplarında da PSA yükselir ve bu hastaların enfeksiyonu tedavi edilince PSA normal sınırına düşer.

Yaşa ilerlemesine ve prostat hacminin büyümesine bağlı PSA değerlerinde artış olabilir. Ancak yaşa özgü PSA değerleri kullanılması konusunda fikir ayrılıkları vardır. Özellikle gençlerde daha düşük PSA sınır değerleri kullanılması gereksiz biyopsileri artırabilir. Daha yaşlılarda daha yüksek PSA sınır değeri kullanılması da var olan hastalığın tanısını geciktirebilir.

PSA Velositesi (yıllık artış hızı), PSA Dansitesi( PSA değerinin prostat volümüne oranı) ve PSA ikiye katlanma zamanı gibi daha duyarlı bir tanı testi bulmak için araştırılmalar yapılsa da bunların PSA’nın üzerine tek başına katkısı tespit edilmemiştir.

Kandaki PSA değerini değiştirecek birtakım durumlar bulunmaktadır. Bisiklete ve ata binmek gibi prostata baskı yapacak durumlar da kandaki PSA değerlerini yükseltebilmektedir. İdrar yollarına sonda konulması, sistoskopi gibi tıbbi girişimler, prostat masajı gibi basınçlı muayenelerde PSA değeri kanda yükselir.

Bu gibi durumlarda 1 hafta bekledikten sonra kan testinin tekrarlanması gerekir. Tüketilen gıdaların ve içeceklerin PSA testi üzerinde bilinen bir olumsuz etkisi bulunmamaktadır.

PSA testi koldan alınan kan ile yapılan bir test olmakla birlikte aç ya da tok karna veya günün herhangi bir saatinde yapılabilir.

PSA testini yaptırmak için doğru yaş kişinin genetik yatkınlığına göre değişmektedir. PSA testi genellikle 50 yaş ve üzerinde önerilmektedir. Ancak birinci derece yakınlarında prostat kanseri öyküsü olan kişilerin daha erken yaşlarda PSA testi yaptırması gerekmektedir.

Baba, kardeş gibi birinci derece yakınında prostat kanseri olan kişilerin 40 yaş itibariyle önerildiği takdirde PSA testi yaptırması daha uygundur.

PSA (Prostat spesifik antijen), prostat bezinin hem normal hem de kötü huylu hücreleri tarafından üretilen, ejakülasyon olarak bilinen boşalma eylemi sonrası sperm salgılarının sıvılaşmasını sağlayan enzimdir.

Kandaki PSA düşüklüğü genellikle sağlıklı bir prostatın göstergesidir. PSA değerleri yaşa veya kişinin mevcut sağlık koşullarına bağlı olarak değişkenlik gösterebilir ancak çok düşük olmadığı müddetçe kandaki PSA düşüklüğü herhangi bir hastalığa işaret etmez ve endişe verici bir durum değildir.

PSA yüksekliği, kandaki PSA enziminin olması gereken referans aralığından daha yüksek olması durumudur.

Prostat dokusu içerisinde ve menide çok yoğun miktarda bulunan Prostat Spesifik Antijen yani PSA, kana çok az salınır. BPH denilen iyi huylu prostat büyümesinde prostat büyüdükçe PSA’nın kan değeri ılımlı bir miktarda artar.

Anormal PSA artışları ise şu durumlarda görülür:

• Prostat kanseri
• Prostat iltihabı
• Prostat biyopsisi
• Prostat enfarktüsü
• İdrar yolu ameliyatları (TUR)
• İdrar retansiyonu (glob vezikal)
• Ejekülasyon
• Prostat masajı

PSA testi değerleri değerlendirilirken Total ve Serbest PSA değerleri göz önüne alınmalıdır.

Kanda dolaşan PSA’nın büyük bir çoğunluğu proteinlere bağlıdır. %5-35 arasındaki PSA ise herhangi bir proteine bağlı olmadan kanda dolaşır(serbest PSA). Prostat kanserini erken yakalamak için ilk yapılan test Total PSA değerinin belirlenmesidir.

Normal değerlerin daha üstünde ölçüldüğü durumlarda (total PSA: 4-10 ng/ml arasında olduğunda) kanda proteinlere bağlı olmayan serbest PSA düzeyine ve serbest PSA’nın total PSA’ya oranına bakılır.

Serbest PSA’nın total PSA ya oranının %10 olduğu hastaların %56 sında prostat kanseri ihtimali varken oran %25 ise hastaların %8'inde prostat kanseri tespit edilir. Özetle prostat kanseri hastalarında daha düşük oranda serbest PSA bulunmaktadır.

Serbest PSA değerlerini tek başına değerlendirmek anlamlı sonuçlar vermez ve ilk PSA ölçümünde serbest PSA bakmak gerekmez. Hastadan ilk kez istenen total PSA değeri normal sınırların üzerinde yüksekse (PSA: 4-10 ng/ml) total PSA düzeyine doğrulama için bakarken birlikte serbest PSA ölçümü faydalı olabilir.

Yine de bu sonuçlar prostat kanseri teşhisi koymak için yeterli değildir. Teşhis için PSA değerleri, oranları ve muayene bulgularına göre hastadan prostat biyopsisi istenir.

Aslında PSA şu değerde ise kanser değildir denilebilecek bir değeri tanımlamak zordur. PSA değerinin 1 ng/ml nin altında olduğu çok düşük değerlerde bile %6.6 hastada prostat kanseri bulunabilmektedir. Bununla birlikte PSA değeri arttıkça kansere yakalama şansı artmaktadır. PSA: 3,1 - 4 ng/ml arasına ulaştığında hastaların %26,9’sında prostat kanserine rastlanmaktadır.

Prostat Spesifik Antijen(PSA) erkeklerde bulunan bir organ olan prostatta üretilen, meninin kıvamını düzenleyen bir enzimdir. Üretilen PSA’nın çok az bir kısmı kanda dolaşmaktadır. Prostatın iyi huylu büyümesi, prostat enfeksiyonları ve prostat kanseri gibi hastalıklarda PSA değişen miktarlarda kana geçer. Kandaki PSA seviyesi ve bu seviyedeki değişim prostat hastalıklarının niteliği ile ilgili fikir verebilir.

Protrombin zamanı testinin sonuçları özellikle kan sulandırıcı ilaçların pıhtılaşmayı nasıl etkilediğini, karaciğer fonksiyonlarının değerlendirilmesini ve kanama bozukluklarının tanısı için fikir edinmeyi sağlar ve önemli bilgiler verir.

K vitamini, kanın pıhtılaşmasını sağlayan Faktör II (protrombin), VII, IX ve X’un sentezlenmesi için gerekli bir vitamin türüdür. Yetersiz beslenme, bağırsak emilim bozuklukları (crohn hastalığı) veya uzun süreli antibiyotik kullanımı sebebiyle K vitamini eksikliği gelişebilir ve bu da PT yüksekliğine neden olabilir. Diğer yandan protrombin zamanı düşüklüğünde ise K vitamininin vücuttaki fazlalığı söz konusudur.

Protrombin zamanı değerlerinin normal seviyelere çekilmesi için yükseklik veya düşüklüğe neden olan faktörlerin belirlenmesi ve buna uygun bir tedavi yönteminin belirlenmesi önemlidir.

Protrombin zamanı yüksekliğinde kanın pıhtılaşma süresi çok uzun olduğu için vücutta anormal kanama riski vardır. Protrombin zamanı düşüklüğünde ise kan çok yavaş pıhtılaşır. Bu da vücutta pıhtı oluşumu riskine yol açabilirken kalp krizi ve inme riski de söz konusu olabilir. Her iki durumda da test sonucuna bağlı olarak durum kontrol altına alınmalıdır.

Her rutin kan alımında olduğu için kan alınan bölgede uyuşukluk, kızarıklık, ağrı ve morarma görülebilir ancak bunlar standart yan etkilerdir ve her kişide görülmez.

Laboratuvara göre değişkenlik göstermekle birlikte protrombin zamanı testinin sonuçları genellikle birkaç saat içinde çıkar ve çıkan sonuçlar değerlendirilmek üzere doktor tarafından incelenir.

PT olarak kısaltılan protrombin zamanı testi, kandaki sıvının (plazmanın) pıhtılaşmasının kaç saniye sürdüğünün ölçüldüğü testtir.

Kanın çok hızlı pıhtılaşması olan protrombin zamanı düşüklüğü genellikle kan dolaşımını etkileyen bir durum olduğu için vücutta bu tarz belirtiler gösterir. Bunlara örnek olarak göğüs ağrısı, nefes darlığı, bacaklarda ağrı, ödem ve kızarıklık verilebilir. Ayrıca ani baş ağrısı ve görme kaybı da görülebilir.

Protrombin zamanı düşüklüğünde görülebilecek belirtiler aşağıdaki gibi olabilir:

• Göğüs ağrısı
• Nefes darlığı
• Bacaklarda ağrı
• Ödem
• Kızarıklık
• Ani baş ağrısı
• Görme kaybı

Protrombin zamanı düşüklüğü yükseltilir mi?​

Protrombin zamanı düşüklüğü K vitamini fazlalığından kaynaklanıyorsa K vitamini takviyelerine veya K vitamini besinlerin tüketimine dikkat etmek ve kontrollü davranmak gerekir.

Kanın pıhtılaşma hızı düşük olan kişiler için doktorlar kan sulandırıcı ilaçlar önerilebilir. Bu kan sulandırıcı ilaçların düzenli ve disiplinli kullanımı kanın pıhtılaşmasını normal seviyelere çekmeye yardım eder.

Protrombin zamanının referans değer olarak kabul edilen 11 saniyenin altına indiği durumlarda vücuttaki kan çok hızlı bir şekilde pıhtılaşıyor demektir.

Bu duruma neden olan faktörler arasında K vitamini içeren takviyeler, K vitamini içeren besinlerin aşırı tüketimi ve doğum kontrol hapları ve hormon replasman tedavisi gibi östrojen içeren ilaçlar bulunur.

Kanın çok hızlı pıhtılaşmasına yol açan nedenleri şöyle sıralayabiliriz:

• K vitamini içeren takviyelerin alımı
• K vitamini içeren besinlerin aşırı tüketimi
• Doğum kontrol hapları
• Hormon replasman tedavisi

Kanın hızlı bir şekilde pıhtılaşması ise şu riskleri beraberinde getirebilir:

• Kalp krizi
• İnme
• Derin ven trombozu

Vücuttaki kolay morarmalar, diş eti kanamaları, burun kanamaları, uzun süren adet kanamaları, idrar veya dışkıda kanama ve meydana gelen kanamaların uzun süre durmaması gibi durumlarda protrombin zamanı yüksekliğinin yaygın belirtileri arasında yer alır.

Protrombin zamanı yüksekliğinin belirtileri şöyle ifade edilebilir:

• Vücuttaki kolay morarmalar
• Diş eti kanamaları
• Burun kanamaları
• Uzun süren adet kanamaları
• İdrar veya dışkıdan kan gelmesi
• Meydana gelen kanamaların uzun sürmesi
• Eklem içi kanamalar
• Cilt altındaki küçük kanamalar
• Ciddi seyreden vakalarda beyin kanaması

Protrombin zamanı yüksekliği düşer mi?​

Kanın pıhtılaşması normalden daha uzun sürüyorsa bu durumun altında yatan nedenlerin tespit edilip incelenmesi gerekir. Eğer bu durum K vitamini eksikliğine bağlı ise K vitamini takviyesi alınabilir.

Eğer kan sulandırıcı ilaçlar kanın pıhtılaşma süresini uzatıyorsa doktor kontrolünde kan sulandırıcı ilaçlar düzenlenmelidir. Bunun dışında karaciğer hastalığının neden olduğu yüksekliklerde de hastalığa yönelik bir tedavi uygulanabilir.