Panik Atak Nedir?
Panik atak, ortada belirgin bir tehlike bulunmadığı hâlde aniden başlayan yoğun korku, kaygı ve fiziksel belirtilerle kendini gösteren bir durumdur. Kişi o sırada kalp krizi geçirdiğini, bayılacağını veya kontrolünü kaybedeceğini düşünebilir. Atak genellikle birkaç dakika içerisinde en yoğun seviyeye ulaşır ve ardından yavaş yavaş hafifler.
Panik atak sırasında vücudun tehlikeye karşı verdiği doğal alarm sistemi devreye girer. Normal şartlarda gerçek bir tehlike karşısında ortaya çıkan bu tepki, bazen ortada ciddi bir tehdit yokken de çalışabilir. Bunun sonucunda kalp atışları hızlanabilir, solunum değişebilir ve kaslarda gerginlik meydana gelebilir.
Panik atak tek başına her zaman panik bozukluk anlamına gelmez. Bazı kişiler hayatlarının belirli dönemlerinde bir veya birkaç kez panik atak yaşayabilir. Panik bozukluk ise tekrarlayan beklenmedik atakların yanı sıra yeni bir atak geçirme korkusunun ve günlük yaşamı etkileyen davranış değişikliklerinin ortaya çıkmasıyla değerlendirilir.
Ataklar evde, işte, okulda, toplu taşımada veya kişi dinlenirken başlayabilir. Bazen belirgin bir tetikleyici bulunmaz. Bu nedenle ilk kez panik atak yaşayan kişiler yaşadıkları belirtilerin nedenini anlamakta zorlanabilir.
Panik atak gerçek fiziksel belirtilere neden olur. Yani yaşanan çarpıntı, nefes darlığı veya baş dönmesi kişinin hayal ürünü değildir. Bununla birlikte benzer belirtiler bazı fiziksel hastalıklarda da görülebileceği için doğru değerlendirme önemlidir.
Belirtileri Nelerdir?
Panik atağın belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişilerde kalp çarpıntısı ön plandayken bazılarında nefes alamama hissi, baş dönmesi veya yoğun korku daha belirgin olabilir.
Atak sırasında en sık görülen belirtilerden biri kalbin hızlı veya güçlü atmasıdır. Kişi kalbinin göğsünden çıkacakmış gibi çarptığını hissedebilir. Bunun yanında terleme, titreme ve vücutta sıcaklık değişiklikleri meydana gelebilir.
Yaygın belirtiler şunlardır:
- Kalp çarpıntısı ve nabız hızlanması
- Nefes darlığı veya boğulma hissi
- Göğüste sıkışma veya rahatsızlık
- Baş dönmesi ve sersemlik
- Terleme ve titreme
- Mide bulantısı veya karın rahatsızlığı
- Ellerde ve ayaklarda uyuşma
- Kontrolü kaybetme korkusu
- Yoğun endişe ve huzursuzluk
- Çevreyi veya kendini farklı algılama hissi
Panik atak sırasında belirtiler genellikle aniden başlar. Çoğu atak birkaç dakika içerisinde zirveye ulaşır. Ardından şikâyetler hafifleyebilir. Ancak kişi kendisini bir süre daha yorgun, gergin veya huzursuz hissedebilir.
Önemli bir nokta da panik atağın belirtilerinin kalp ve solunum sistemi hastalıklarıyla karıştırılabilmesidir. Özellikle ilk kez ortaya çıkan göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, bayılma veya belirgin çarpıntı durumunda bunun yalnızca panik atak olduğu varsayılmamalıdır. Acil tıbbi değerlendirme gerekir.
Neden Oluşur ve Nasıl Teşhis Edilir?
Panik atağın tek bir nedeni yoktur. Beynin korku ve tehlike algısıyla ilgili sistemleri, stres düzeyi ve kişinin biyolojik özellikleri birlikte etkili olabilir. Bazı kişilerde yoğun stresli dönemler, travmatik yaşantılar veya uzun süre devam eden kaygı atakların ortaya çıkmasını kolaylaştırabilir.
Uyku düzensizliği, aşırı kafein tüketimi ve bazı uyarıcı maddeler de hassas kişilerde belirtileri artırabilir. Bununla birlikte panik atak yaşayan herkesin mutlaka belirgin bir stres kaynağı bulunması gerekmez.
Ailede panik bozukluk veya başka kaygı bozukluklarının bulunması da yatkınlıkla ilişkili olabilir. Ancak aile öyküsü tek başına hastalığın gelişeceği anlamına gelmez.
Tanı için öncelikle kişinin yaşadığı belirtiler, atakların ne zaman başladığı ve ne sıklıkta tekrarlandığı değerlendirilir. Uzman, atakların günlük yaşam üzerindeki etkisini ve kişinin yeni bir atak yaşama konusunda sürekli endişe duyup duymadığını da araştırır.
Bazı fiziksel rahatsızlıklar panik atağa benzeyen belirtiler oluşturabilir. Tiroid bezinin fazla çalışması, kalp ritim bozuklukları, kan şekeri düşüklüğü ve bazı solunum sistemi hastalıkları bunlar arasında yer alır.
Bu nedenle doktor gerekli gördüğünde kan testleri, kalp değerlendirmesi veya başka incelemeler isteyebilir. Amaç, belirtilerin altında farklı bir sağlık sorunu bulunup bulunmadığını belirlemektir.
Panik bozukluk tanısı yalnızca bir kez çarpıntı veya korku yaşanmasına bakılarak konulmaz. Tekrarlayan ataklar ve bunların kişinin yaşamını nasıl etkilediği birlikte değerlendirilir.
Tedavisi Nasıl Yapılır?
Panik atak tedavi edilebilen ve kontrol altına alınabilen bir durumdur. Tedavinin amacı yalnızca atakların sayısını azaltmak değil, kişinin sürekli korku ve kaygı içerisinde yaşamasının da önüne geçmektir.
Psikoterapi, özellikle bilişsel davranışçı terapi, panik bozukluk tedavisinde etkili yöntemlerden biridir. Bu terapi yaklaşımında kişi, atak sırasında ortaya çıkan düşüncelerini fark etmeyi ve bunları daha gerçekçi biçimde değerlendirmeyi öğrenir. Ayrıca kaygıyı artıran davranışlar üzerinde çalışılır.
Bazı kişilerde psikiyatri uzmanı tarafından ilaç tedavisi önerilebilir. İlaç seçimi kişinin belirtilerine, yaşına, genel sağlık durumuna ve ihtiyaçlarına göre yapılır. İlaçların etkisi ve olası yan etkileri doktor tarafından takip edilmelidir. Kişi kendi kendine ilaç başlamamalı veya kullandığı ilacı aniden bırakmamalıdır.
Günlük yaşam alışkanlıkları da tedaviyi destekleyebilir. Düzenli uyku, dengeli beslenme, uygun fiziksel aktivite ve aşırı kafeinden uzak durmak faydalı olabilir. Rahatlama ve kontrollü nefes çalışmaları da uzman önerisiyle öğrenilebilir.
Panik atak yaşayan kişilerin bu durumu saklaması veya kendilerini suçlaması gerekmez. Yaşanan belirtiler anlaşılabilir ve tedavi edilebilir bir sağlık sorununun parçası olabilir.
En önemli adım, belirtiler tekrar ediyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almaktır. Doğru tanı ve kişiye uygun tedaviyle panik atakların günlük yaşam üzerindeki etkisi önemli ölçüde azaltılabilir.