Zona çok nadir tekrarlayabilir. Erken yaşlarda zona hastalığını geçiren kişiler daha ileri yaşlarda tekrar zonaya yakalanabilir. Zona çok nadiren de olsa çocukluk yaş döneminde de görülebilmektedir.

Zona hastalığı bulunan biri bu hastalığını başkasına bulaştıramaz fakat suçiçeği olarak bulaştırabilir. Varicella-zoster virüsünde kabarcıklardan sızan sıvı ile cilt teması gerçekleşirse, bu virüsün geçmesine neden olur.

Düşük bir risk olarak varicella-zoster virüsü solumaylada bulaşabilir. Bu nedenle döküntüler kabarcık formundaysa, suçiçeği geçirmemiş ya da su çiçeği aşısı olmayanlarla temas halinde olmamaya dikkat etmelisiniz.

Bütün aşılarda olduğu gibi zona aşısında da uygulandığı yerde lokal hassasiyet, kızarıklık gibi komplikasyonları olabilir. Bunların dışında bildirilmiş bir yan etkisi bulunmaz.

Kemik iliği nakli ya da organ nakli olan, bağışıklık sistemi baskılanmış kişilere zona aşısı uygulanmamaktadır.

Zonanın yerleşim yeri çok önem taşır. Zona genellikle sırtta veya göğüs bölgesinde kaburgaların üstünü tutarak, sıklıkla vücudun tek tarafını etkilemektedir.

Bunun dışında zonanın gözü içine alacak şekilde yüz, göz, kafa ve kulak gibi çok önemli tutulum yerleri de olabilir. Buna “Oftalmik Zona” denir. Bu en şiddetli zona tiplerindendir ve daha nadir görülmektedir.

Zona belirtileri, döküntünün başlayacağı bölgede ağrı, kaşıntı ve karıncalanma hissi, ciltte etkilenen bölgede döküntüler, döküntülerin kabarcıklara dönüşmesi ve daha sonra kabuk bağlaması ile etkilenen bölgede dokunmaya karşı hassasiyet, ateş ve baş ağrısıdır.

Zona hastalığı şu belirtilerle anlaşılabilir:

• Etkilenecek bölgede sebepsiz başlayan ağrı, kaşıntı ve hassasiyet
• Ağrı ve hassasiyet gelişen bölgede döküntüler gelişmesi
• Döküntülerin su toplaması
• Su toplayan döküntülerin 10 gün içinde kabuk bağlaması
• Hasta hissetme
• Ateş
• Titreme
• Baş ağrısı
• Işık hassasiyeti
• Aşırı yorgun hissetme

Zona hastalığı, ciltte kızarıklık ve döküntülerle karakterize, derinin altındaki sinirlerin iltihaplanması sonucu ortaya çıkan ağrılı bir enfeksiyon türüdür.

Zona hastalığı hangi sinirlere etki ettiyse o sinirlere bağlı olarak çeşitli komplikasyonlar görülebilir.

Zona hastalığı ile birlikte şu komplikasyonlar ortaya çıkabilir:

• Postherpetik nevralji
• Beyin iltihabı (ensefalit)
• Görme kaybı
• Nörolojik problemler
• Cilt enfeksiyonlar
• Yüz felci
• Denge problemleri

Viral bir enfeksiyondan kaynaklanan zona hastalığı için bir kaç doğal yöntem semptomları ortadan kaldırmaya yardımcı olabilir. Zona hastalığını geçirmesi ve iyi gelmesi için evde uygulayabileceğiniz doğal yöntemler şunlardır:

Duş alın​

Cildi yatıştırıp, kabarcıkların oluştuğu bölgelerin temizlenmesi enfeksiyonun yayılma riskini minimize edecektir.

Soğuk kompres uygulayın​

Zona belirtileri arasında yer alan ağrı ve kaşıntıyı ortadan kaldırmak için soğuk komplres uygulayabilirsiniz. Soğuk suya batırılmış bir havluyu sıkıp ağrıyan ve kaşıyan yerin üstüne uygulamanız ağrıları hafifletmeye yardımcı olur. Ancak cilt hassasiyetini yükseltmemek için buz kullanmayın.

Karbonat ile hazırlanmış macun sürün​

Karbonatın üstüne su döktükten sonra macun kıvamına gelene kadar karıştırıp elde ettiğiniz karışımı kızarıklık olan bölgeye uygulayıp 10-15 dakika sonra yıkayın.

Ağrı kesici özelliği olan losyon ve kremler kullanın​

Konfor seviyenizi arttırmak için krem ve losyonlardan yararlanabilirsiniz. Anti-inflamatuar özelliği bulunan, doğal içerikli olan, kokusuz ve parfümsüz olanları tercih ettiğinizden emin olun.

Bağışıklık arttırıcı besinler ve takviyeler alın​

Zona hastalığının nedenleri arasında bağışıklık sisteminin düşük olması da vardır. Bu yüzden A, B-12, C, ve E vitaminleri içeren turuncu meyveler, lifli koyu yeşil sebzeler, kırmızı et, yumurta, domates ve ıspanak tüketin.

Ekinezya, kekik yağı, yeşil çay gibi bitkisel ilaçlar kullanın​

Bitkisel takviyeler zonanın yarattığı stresinizi azaltmaya yardımcı olabilir.

Zona hastalığında erken tanı ve tedavi çok büyük önem taşımaktadır. Zona tedavisi semptomları ve şiddetini baskılamaya ve azaltmaya yöneliktir. Bu yüzden döküntülerin ortaya çıkmasından itibaren ilk 72 saat içerisinde mutlaka antiviral ajan başlanır, yangısal sinir değişikliklerini düzeltmek için B vitamini kompleksleri, yaralar için lokal yara bakım kremleri ve ağrılar için de ağrı kesiciler uygulanır. İstirahat ve iyi beslenme de hastalığın bir an önce bitmesine yardımcı olur.

Zona Aşısı Hakkında Bilinmesi Gerekenler Nelerdir?​

• Zona aşısı, enjeksiyon şeklinde üst kola uygulanır. Bu aşıyı sadece bir kez yaptırmanız yeterli olacaktır.
• Zona aşısının amacı zona kapma riskinin azaltılmasını sağlamaktır.
• Zona hastalığını geçirirken zona aşısı olabilirsiniz. Aşının etkisiyle birlikte belirtiler hafif olabilir ve daha kısa sürer.
• Zona aşısı size en az 5 yıl koruma sağlayacaktır.

Zona Hastalığının İyileşmesi Ne Kadar Sürer?​

Zona hastalığının iyileşmesi iki haftayı bulur, ancak ağrılar aylarca devam edebilir. Yaş ilerledikçe bu ağrıların iyileşme süresi uzamaktadır. Bu ağrıya “Post Herpetik Nevralji” de denir.

Zonada yaşanan bu sinir ağrıları bazen çok şiddetlenerek gece uykudan uyandırıp uyumaya engel olabilir. Uzun süre bu ağrıları yaşayan hastaların yaşam kaliteleri ciddi oranda düşer. Böyle durumlarda sinir ağrıları için kullanılan Nöroloji bölümü tarafından yazılabilen ilaçların kullanımı da söz konusu olabilmektedir.

Yaşı daha genç olup ek hastalığı olmayan hastalarda, ağrılar en fazla bir ay kadar sürüp geçer. Bu hastalarda klasik ağrı kesicilerin dışında ilaca gerek kalmamaktadır. Ancak yaş ilerledikçe zona hastalığının komplikasyonları artış göstermektedir.

Zonadan korunmak mümkündür. 2006 yılında lisans alan ve kişileri zonadan koruyan bir aşı bulunmaktadır. Bu aşı ülkemizde de 2015 yılında bakanlık onayını alarak kullanılmaya başlanmıştır.

Tek doz olarak uygulanan zona aşısı, zona hastalığının oluşmasını büyük oranda engeller. Aşıdan sonra nadiren oluşan zona hastalığının şiddeti daha az olur.

Bu sebeple zona aşısı uygun olan kişilere önerilir. Bazı ülkeler zona aşısını 50 yaş üzerindeki sağlıklı bireylere önerirken, ülkemizde 60 yaş üzerindeki kişilere uygulanabilmektedir. Dermatoloji uzmanının onayı ile tek doz aşı ile insanlar zonadan korunabilir.

Zona hastalığının tanısı genellikle muayene ile konulmaktadır. Muayene ile tanı konulamayan çok nadir vakalarda ise laboratuvar testi uygulanır. Tzank testi denilen bu yöntemde, lezyondan bir kazıntı örneği alınıp, özel boyama yöntemlerinden sonra mikroskop altında incelenir.

Döküntü olmadan sadece ağrı, zona hastalığının tanısı için yeterli değildir. Çünkü hastalığın bu ilk evresindeki ağrılar, başka sebeplerle oluşan ağrılarla karıştırılabilir. Tanının konulması için mutlaka deri döküntüsünün başlaması gerekmektedir.

Zona hastalığında ilk belirtiler vücut veya yüzün bir tarafında ortaya çıkan hassasiyet, kaşıntı ve ağrıdır.

Ağrı başladıktan sonra içi sıvı dolu kabarcıklara dönüşen kırmızı döküntüler, ateş, baş ağrısı ve ışığa duyarlılık gibi belirtiler zona hastalığı seyrinde görülen belirtilerdir.

Genellikle vücudun bir bölgesini (lokalize) etkileyen zona belirtileri şunlardır:

• Ağrı
• Etkilenen bölgede karıncalanma veya yanma hissi
• Kaşıntılı kırmızı döküntü
• Kabuklanan sıvı dolu kabarcıklar
• Ateş
• Baş ağrısı
• Titreme
• Işığa karşı duyarlılık
• Yorgun ve tükenmişlik hissi

Belirtiler ortaya çıktıktan sonra döküntü tamamen kaybolması 3-5 haftaya kadar sürebilir. Genellikle 3-4 gün içinde ortaya içi su dolu kabarcıklar ve döküntüler 10 gün içinde kurur. Bu kabuklarda 2-3 hafta içerisinde düşer.

Zona hastalığının nedeni, genellikle su çiçeği geçiren kişilerde duyusal sinir hücrelerinde inaktif bir şekilde uykuda bekleyen varicella-zoster virüsünün tekrar aktif olmasıdır.

Grip, enfeksiyon, ileri yaş, HIV/AIDS ya da kanser tedavisi gibi bağışıklığı zayıflatan herhangi etkenler virüsü tekrar aktif eden risk faktörleridir. Ayrıca, organ naklinde vücudun organ naklini reddetmesini önlemek için verilen ilaç ve stereoidlerde zona hastalığına neden olan risk faktörlerindendir.

Zona hastalığında en önemli faktör yaşlanmadır ve genellikle de 50 yaşın üzerindeki kişilerde yeniden aktif hale gelmektedir.

Vakaların yüzde 70’i 50 yaş üzerindeki kişilerden oluşur. 80 yaşına gelen bir kişinin zona olma ihtimali yüzde 50 oranındadır. Yani 80 yaşın üzerindeki her iki kişiden biri zona olmaktadır.

Gece yanığı olarak da bilinen zona hastalığı, varicella zoster virüsünün cildi ve sinirleri etkileyerek küçük kabarcıklar ve ağrılı deri döküntüleri oluşumuna neden olan viral enfeksiyondur.

Zona, su çiçeği hastalığına da neden olan varicella-zoster virüsünden kaynaklanır. Daha önce su çiçeği hastalığı geçiren kişilerde bu virüs dorsal kök ganglionları olarak bilinen, omurilikte ağrı sinyallerinin iletilmesinden sorumlu duyusal sinir hücrelerinde inaktif şekilde yani uykuda kalır.

Vücutta uykuda olan varisella zoster virüsünün tekrar aktif olması ile ortaya çıkan ağrılı ve kabarcık şeklinde deri döküntüleri de zona hastalığı olarak adlandıırlır. Bu hastalık hem deriyi hem de sinirleri tutar.

Zollinger-Ellison Sendromu kadınlarda biraz daha sık görülür.

Zollinger-Ellison Sendromlu yetişkin bin hastalığıdır. Gastrinoma en sık 20 ila 50 yaşları arasında teşhis edilmesine rağmen, hem çok genç hem de çok yaşlılarda vakalar bildirilmiştir.

Zollinger-Ellison Sendromunda cerrahi, potansiyel olarak gastrinomayı tedavi ettiği gösterilen tek tedavidir. Sporadik gastrinomanın biyokimyasal tedavisi hastaların %30 ila %50'sinde bildirilmiştir. Bununla birlikte, 5-10 yıl içinde hastaların yaklaşık üçte birinde hastalığın tekrar ettiği gösterilmiştir.

Zollinger-Ellison Sendromlu hastalarında yukarıda bahsedildiği gibi olguların yaklaşık %20-25'inde, MEN1 adı verilen nadir bir genetik bozukluk gastrinomaların oluşmasına neden olur. MEN1, 20'den fazla endokrin ve endokrin olmayan tümörün değişen kombinasyonlarını içeren bir hastalıktır.

Bunlar paratiroit tümörleri, hipofiz tümörleri ve gastrointestinal tümörler olabilir. Zollinger Ellison Sendromu’da bu spektrumun içerisinde yer alabilir. MEN1 tanısı doğrulamak için MEN1 gen analizi yapılmalıdır.

Metastatik hastalığı olmayan Zollinger-Ellison Sendromlu hastalarda prognoz çok iyidir. Erken tanı genellikle 15 yılda %80'den fazla hayatta kalma ile sonuçlanır.

Genel olarak, ZES'in hastalığın hasta üzerindeki etkileri ve ölüm oranları, iyi tıbbi ve cerrahi yönetimi nedeniyle düşüktür. Hastaların %5'inden azında organlarda perforasyon (delinme), mide çıkışında darlık veya özofagus darlığı gibi bir komplikasyon gelişir.

Nisan 1956'da, Philadelphia'daki Amerikan Cerrahi Derneği'nin yıllık toplantısında, Dr. Robert M. Zollinger ve Dr. Edwin H. Ellison, hastaların gastrointestinal sistemde şiddetli, tekrarlayan, ülseratif lezyonlar geliştirdiği iki durum vakasını tanımladılar.

Bu lezyonlar, herhangi bir cerrahi tedaviye dirençli görünüyordu ve komşu pankreasta yerleşik tümörlerle ilginç bir şekilde ilişkiliydi. "Pankreasın Adacık Hücre Tümörü ile İlişkili Jejunumun Birincil Peptik Ülserleri" başlıklı çalışmalarını tanımladıkları klinik sendrom için üç tanı kriterini ortaya koydular.

Bunlar Buna ince bağırsaklar gibi olağandışı yerlerde ülserler, gastrik asit yüksekliği ve pankreas tümörlerinin varlığıdır. Böylece Zollinger Ellison Sendromu ismi ile literatüre girmiştir.

Hastalarda tedavinin amacı, mide asidi yüksekliğinin kontrolü ve tümörün cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Yatan hasta bakımı, öncelikle mide asidi mide asidi yüksekliğini kontrol etmeyi amaçlar. Bu durum kontrol altına alındıktan sonra, tümörün yerini boyutunu belirlemek için görüntüleme çalışmaları yapılmalıdır.

Cerrahi rezeksiyon için aday olan hastalar tümörün çıkarılması için değerlendirilmelidir. Metastatik hastalığı olan hastalar için kemoterapi, interferon ve oktreotid yardımcı olabilir. Çalışmalarda bu ajanlara verilen yanıt düşük olmuştur. Tek sınırlı karaciğer metastatik lezyonu olan hastalarda cerrahi rezeksiyon denenebilir.

Zollinger-Ellison Sendromuna klinik tanının doğrulanabilmesi için aşağıdaki testler uygulanabilir.

• Kan testleri: Birkaç saat boyunca su dışında hiçbir şey yiyip içmeden kan gastrin seviyelerini kontrol etmek için bir kan testi istenebilir. Yüksek gastrin seviyeleri Zollinger-Ellison sendromunun bir işareti olabilir.
• Mide asit testi: Mide sıvılarınızın pH'ını veya asitliğini kontrol etmek için bir test istenebilir. Sıvı örneği almak için burundan mideye bir tüp yerleştirecektir. Ayrıca üst gastrointestinal (GI) endoskopi sırasında mide asidi pH'sı ölçebilir.
• Üst gastrointestinal endoskopi: Üst GI endoskopisi, yemek borusu, mide ve duodenum da dahil olmak üzere üst sindirim sistem yolunun mukozasını (iç yapısı) görmek için bir endoskop (kameralı esnek bir tüp) kullandığı bir prosedürdür. Üst GI endoskopi, Zollinger-Ellison sendromunun veya komplikasyonlarının belirtilerini gösterebilir. Bunun yanı sıra neden olan tümörleri aramak için bu test yapılabilir.
• ERCP (Endoskopik Retrograd Kolanjiopankreatografi): Safra kanallarını ve pankreas kanallarını incelemek için üst GI endoskopi ve x-ışınlarını birleştiren bir prosedürdür.

Zollinger-Ellison Sendromunun belirtileri fazla mide asidi, peptik ülser hastalığı ve reflü benzerdir. Bu nedenle hastalık belirtileri bu rahatsızlıklarla karıştırılabilir.

Zolinger-Ellison Sendromunun tüm bu belirtilerin dışındaki bulguları şunlardır;

• Tek semptom olabilen ishal
• Göbek ile göğsün ortası arasında karında veya karında yanma tarzında ağrı
• Göğüste ağrılı yanma hissi
• Mide bulantısı ya da kusma
• Kilo kaybı
• Göğüs ağrısı
• Dirençli kusma
• Nefes alma sorunları
• Yutma sırasında ağrı
• Sindirim sisteminde kanama belirtileri
• Gitmeyen ani, keskin mide ağrısı
• Güçsüzlük veya baygınlık hissi

Pankreas ve duodenumda oluşan gastrinoma adı verilen tümörler Zollinger-Ellison Sendromuna neden olur. Gastrinomalar, gastrin adı verilen büyük miktarda hormon salgılar.

Normalde vücut yemek yedikten sonra az miktarda gastrin salgılar ve mide asit üretimi için tetiklenir. Gastrinomalar büyük miktarlarda gastrin salgıladığında mide çok fazla asit üretir ve bu da Zollinger-Ellison Sendromuna yol açar.

Zollinger-Ellison Sendromu vakalarının büyük kısmına neyin sebep olduğu bilinmemektedir. Vakaların yaklaşık %20 ila 25'inde, MEN1 adı verilen nadir bir genetik bozukluk gastrinomaların oluşmasına neden olur.