Amniyosentez, doğum öncesi gebelik döneminde annenin karnından amniyotik sıvının alınmasını içeren, bebeğin genetik bozukluğu olup olmadığını ortaya çıkarmak için uygulanan bir test türüdür.

Gebeliğin genellikle 15. ile 20. haftaları arasında uygulanan bu test sayesinde bebeğin genetik ve kromozomal sağlık durumunu değerlendirilebilir. Gebelik sırasında fetüs amniyotik kesenin içinde büyümeye başlar.

Amniyotik sıvı, amniyotik kesenin içindeki fetüsü çevreleyen ve koruyan bir yapıya sahiptir. Amniyosentez sırasında, doktor fetüsü çevreleyen keseden az miktarda amniyotik sıvıyı çıkarmak için ince bir iğne kullanır. Alınan bu sıvı örneği daha sonra bir laboratuvarda test edilir.

Genel olarak amilaz seviyelerini düşürmek için öncelikle yüksekliğe neden olan faktörlerin belirlenmesi gerekir. Bunlara bağlı olarak amilaz seviyelerini düşürmek için genellikle bol su tüketimi, pankreası zorlayacak ağır ve yağlı gıdalardan kaçınmak, alkolden uzak durmak, stresten kaçınmak, doktor tavsiyesiyle pankreas dostu besinler tüketmek, gerekirse de doktor kontrolünde enzim düzenleyici ilaçlar kullanmak gerekebilir.

Çölyak gluten içeren gıdalara karşı vücutta immün yanıt oluşumu ile gelişen bir hastalıktır. Ancak bu hastalıkta amilaz yüksekliği beklenen bir durum değildir.

Asıl tedavi altta yatan hastalığın tespit edilip tedavi edilmesidir. Düşüklüğün yaşandığı evrede karbonhidrat alımının azaltılması ve pankreatik enzim içeren ilaçların kullanılması önerilebilir.

Amilaz enziminin değer tanısında sıklıkla kullanılan hızlı, ucuz, basit bir kan veya idrar laboratuvar testi aracılığıyla ölçülür.

Kanda veya idrarda yapılan ölçümde amilaz değerinin yüksek olması, pankreas veya tükürük bezlerinde bir sorun olabileceğini gösterir.

Amilaz enzim için normal değer aralığı 19-86 U/L olarak belirtilebilir.

Amilaz testi, amilazın düşmesine veya yükselmesine neden olan hastalıkların tanı ve takibi için yapılmaktadır. Genellikle pankreas hastalıklarının bazı ağır semptomlarının ortaya çıkması nedeni ile uygulanan bu testin tedavi sürecinin erken dönemde başlatılması önem arz etmektedir.

Testin uygulanmasına neden olabilecek bazı pankreas hastalıklarının belirtileri şu şekilde sıralanabilir;

• Yüksek ateş
• Şiddetli karın ağrısı
• Bilinç kaybı
• Mide bulantısı
• Gaz sancıları
• Kaşıntı

Amilaz düşüklüğü, tükürük bezi ve pankreasın bazı ilaçların kullanımına bağlı yeterli enzim üretemediği anlamına gelir ve pankreas, karaciğer veya böbrek hastalıklarını ya da kistik fibrozisi işaret edebilir.

Amilazı yükselten nedenler, pankreastaki kanallardan birinin tıkanması veya hasar görmesidir. Bu nedenle amilaz yüksekliği pankreası etkileyen bir rahatsızlığın varlığını gösterir.

Ayrıca aşırı alkol, safra kesesi sorunları, apandisit ve çeşitli başka tıbbi koşullarda amilaz değerini yükseltebilmektedir.

Amilaz yüksekliği birçok nedene bağlı olarak görülebilir ancak yaygın nedenleri şunlardır:

• Pankreatit gibi pankreas rahatsızlıkları
• Safra kesesi sorunları
• Tükürük bezi enfeksiyonları
• Aşırı alkol alımı
• Nörolojik rahatsızlıklar
• Dış gebelik
• Apandist
• Anoreksiya
• Strees
• Mide ülserleri
• Kabakulak

Pankreatit gibi pankreas rahatsızlıkları​

Pankreasta iltihaplanma meydana geldiğinde pankreasın ürettiği sindirim enzimleri (amilaz dahil) anormal bir şekilde kana salınır. Akut pankreatitte amilaz seviyeleri hızla yükselirken, kronik pankreatitte hafif veya orta derecede bir yükseklik meydana gelebilir.

Safra kesesi sorunları (Safra taşları, kolesistit)​

Safra taşları veya safra kesesi iltihabı, pankreas kanalında tıkamaya yol açarak pankreasta enzimlerin birikmesine yol açabilir. Bu durum, amilazın kana sızmasına yol açabilir ve bu durum da amilaz yüksekliğine sebebiyet verebilir.

Tükürük bezi enfeksiyonları​

Tükürük bezlerinde (özellikle parotis bezinde) iltihap oluştuğunda bezlerin salgıladığı amilaz kana karışarak amilaz seviyesini yükseltir. Özellikle kabakulak gibi viral enfeksiyonlar bu duruma neden olabilir.

Aşırı alkol tüketimi​

Alkol tüketimi, pankreas hücrelerine zarar vererek pankreatiti tetikleme riskine sahiptir. Pankreasın zarar görmesiyle birlikte amilaz kana karışarak amilaz seviyesinde yüksekliğe yol açabilir.

Nörolojik rahatsızlıklar (inme, kafa travması)​

Merkezi sinir sistemiyle pankreas arasında bağlantı olduğu düşünülmektedir. Sinir sistemi hasar gördüğünde, pankreastan enzim salınımında anormallikler oluşabilir ve amilaz seviyeleri yükselebilir.

Dış gebelik (Ektopik gebelik)​

Fallop tüplerinde gelişen bir gebelik (dış gebelik) yırtıldığında, karın içinde kanama ve iltihaplanma oluşabilir. Meydana gelen bu inflamasyon, pankreas ve diğer organlardan amilaz salınımını artırabilir.

Apandisit​

Apandis iltihaplandığında ve patladığında, karın içi iltihaplanma oluşur. Apandisit olarak bilinen bu süreçte amilaz üreten organlardan enzim salınımı artabilir.

Anoreksiya​

Anoreksiya, şiddetli açlıkla karakterize bir beslenme bozukluğudur. Şiddetli açlık veya beslenme bozuklukları, pankreas fonksiyonlarında bozulmaya yol açabilir. Aynı zamanda stres hormonları da pankreası etkileyerek amilaz üretimini artırabilir. Bu durum amilaz yüksekliğine yol açabilir.

Stres​

Vücuda birçok zararı bulunan stres, vücutta kortizol ve adrenalin gibi hormonların artışına neden olarak pankreas fonksiyonlarını etkileyebilir. Özellikle kronik stres, pankreasın enzim salınımında dengesizliklere neden olabilir ve amilaz seviyelerini yükseltebilir.

Mide ülserleri​

Mide veya onikiparmak bağırsağındaki (duodenum) ülserler, mide zarında iltihaplanmaya yol açabilir. Bu iltihaplanma, pankreası uyararak amilaz üretiminin artmasına neden olabilir.

Kabakulak​

Kabakulak hastalığına neden olan virüs, özellikle tükürük bezlerini hedef alarak bezlerin şişmelerine ve iltihaplanmalarına yol açar. Tükürük bezlerinin hasar görmesiyle amilaz kana sızarak değerleri yükseltebilir.

Hiperamilazemi yani amilaz yüksekliği, kandaki amilaz enzimin litre başına 140 U/L üzerinde olmasıdır. Genellikle pankreasta bir sorun olduğunun işaretidir. 200 U/L ve üzeri bir ölçümde pankreasta iltihap, apandisit, safra hastalıkları, böbrek sorunları ve kanser gibi ciddi sağlık sorunlarından şüphelenilir.

Laboratuvara göre değişmekle birlikte, amilaz için normal aralıklar kan testinde litre başına 30 ila 140 U/L, idrar testindeki aralıklar ise saatte 2,6 ila 21,2 IU/h'dir. Kan testinde 110 U/L ya da idrar testinde saatte 21,2 IU/h çıkan değer amilaz yüksekliği olarak kabul edilir. Kan tahlilinde 30 U/L ya da idrar testinde saatte 2,6 IU/h altında kalan bir değer ise amilaz düşüklüğü olarak görülür.

Amilaz, esas olarak tükürük bezleri ve pankreas sıvısında bulunan, sindirim sürecini tetikleyen bir proteindir.

Amilaz, vücudun nişasta ve glikojen gibi karbonhidratları parçalayarak basit şekerlere dönüştürmesine yardım ettiği için enzim olarak sınıflandırılır. İnsan vücudunda amilaz enziminin büyük bir çoğunluğunu pankreas karşılar.

Amilaz enzimi yüksek oranda pankreastan salgılandığı için, hastalarda karın ağrısı, bulantı veya eşlik eden ateş şikayetleri varlığında pankreas kaynaklı hastalık olabileceği akılda tutulmalıdır.

Amilaz testi nedir?​

Amilaz enziminin normal değerinin üstünde ya da altında olması durumunda uygulanan bu test genellikle pankreas hastalıkları ve sindirim sistemi rahatsızlarının tespiti için uygulanmaktadır. Kan ve idrarda bulunan amilaz miktarına bakılarak durum değerlendirmesi yapılmaktadır.

ALT için test sonucu cinsiyet, yaş, kilo ve ölçülen laboratuvara göre değişiklik göstermekle birlikte, genellikle normal kabul edilen değerler 7-56 U/L arasıdır.

Her ikiside karaciğer fonksiyon testi olan AST ve ALT ile genellikle birlikte kontrol edilen enzimlerdir. Vücutta karaciğer başta olmak üzere bazı hücrelerde hasar olduğunda kana salınırlar.

ALT, AST enzimine göre vücutta daha az yerde bulunduğu için ALT seviyelerinin normalin üstünde çıkması AST'e nazaran daha spesifik olarak karaciğer rahatsızlığına işaret edebilmektedir.

Karaciğer için en önemli 2 fonksiyon testi AST ve ALT'dir. Bu iki test dışında, karaciğer tarafından üretilen bilirubin ve toplam protein ölçümüde karaciğer fonksiyonlarını anlamayı sağlayan testlerdir.

ALT değerinin kanda 80 çıkması karaciğerin riske girdiğini ve ciddi karaciğer hastalığının kapıda olduğunun işareti sayılabilir.

Günde 1 fincan kahve içmek, folik asit içeren besinler tüketmek, potasyum ve B6 takviyeleri almak ve yüksek kalorili besinlerden uzak durup sağlıklı bir diyet listesi belirlemek kanda yükselen ALT değerlerini düşürmeye yardımcı olur.

ALT testi, karaciğer fonksiyonlarını anlamak için yapılan bir testtir. Kandaki ALT seviyesinin normalden düşük olması, B6 vitamini eksikliği, kronik böbrek hastalığını işaret edebilir. ALT seviyelerinin normalden yüksek olması ise karaciğer hasarının bir işareti olabilir: Bunun olası nedenleri, hepatit, enfeksiyon, siroz, karaciğer kanseri, kolesterol ve çeşitli ilaçların yan etkisi kaynaklı görülebilir.

Alanin aminotransferaz alt serum plazma, vücutta belirli kimyasal reaksiyonları hızlandıran, ağırlıklı olarak karaciğerde bulunan ancak böbrekler, kalp ve kas hücreleri gibi diğer dokularda bulunan ALT (alanin transaminaz) adlı protein olan bir enzimin ölçümüdür.

Kanda yüksek ALT (Alanin aminotransferaz) seviyeleri, karaciğer hasarı veya hastalığının bir işareti olabilir.100 IU/l ve üzeri bir sonuç ciddi karaciğer hastalığı anlamına gelir. 50-100 IU/l arasındaki bir değer sıklıkla ilaç kullanı, alkol ve obeziteyi işaret ederken, 50 IU/l altındaki bir sonuç normaldir.

Alanin aminotransferaz (ALT), vücudun yiyecekleri enerjiye dönüştürmek için kullandığı bir enzimdir ve vücutta normalde az bulunur. Eğer karaciğerde bir hasar ortaya çıkarsa enzim kana salınacak ve vücuttaki seviyesi yükselecektir.

Aşağıdaki bazı hastalıklar ve belirtilerle doktora başvuran hastalardan ALT testi istenebilir. Ayrıca doktorunuz karaciğer hastalığı için aldığınız tedavilerin işe yarayıp yaramadığını görmek için bu testi yaptırmanızı isteyebilir.

Aşağıdaki durumları yaşayan kişilere ALT testi yapılması önerilir:

• Hepatit virüsüne
• Normalden fazla alkol tüketimi
• Karaciğere zarar verdiği bilinen bir ilacın kulanımı
• Ailede karaciğer hastalığı öyküsü
• Obezite
• Diyabet veya metabolik sendromunuz
• Karaciğer yağlanması
• Sarılık
• Geçmeyen yorgunluklar
• Normal ölçülerde olmayan zayıflık varsa
• Karın şişliği
• Karın ağrısı
• İştah kaybı
• Cilt kaşıntıları
• Koyu renkli idrar
• Mide bulantısı
• Bacak ve ayak bileklerinde şişme

Koldaki herhangi bir damardan alınan kan örneğinden ALT değerine bakılabilir. Vücuda alınarak sindirime uğradıktan sonra karaciğere ulaşan besin ögelerinin enerjiye çevrilmesinde görev yapar.

Normal şartlarda bu enzim karaciğer hücrelerinin içerisinde yer alır, kan dolaşımında ise ölen karaciğer hücrelerinden kaynaklı olarak eser miktarda bulunur.

Kandaki ALT seviyesinin normalin üzerinde olması, karaciğer harabiyetinin güçlü bir göstergesidir. ALT testi; karaciğer hasarını kontrol eden önemli bir kan testidir.

Bu test, karaciğer hasarının öğrenilmesi ve uygun bir tedavi uygulanması için istenmektedir. Herhangi bir hazırlık gerektirmeden koldan alınan kan örneği ile ALT düzeyi ölçülür.

Alanin aminotransferaz ismiyle de ifade edilen ALT, başta karaciğer olmak üzere böbrek, kalp ve kaslarda da yer alan bir enzimdir. ALT testi yoluyla da karaciğerdeki olası hasar veya hastalıkların varlığının tespiti amaçlanır.

Vücudun birçok işlevini etkileyen karaciğerde hücrelere zarar veren hastalıklar ALT düzeylerini etkiler. Dolayısıyla ALT karaciğerde olan hasarı incelemek için yapılan, karaciğer hastalıklarını teşhis için kullanılan bir testtir.

ALT testi, şu hastalıkların tanısı için yapılır:

• Karaciğer yağlanması
• Hepatit
• Siroz
• Karaciğer kanseri

Bu hastalıkların yanı sıra ALT testi obezite, diyabet, kalp yetmeziliği gibi hastalıkların teşhisinde de faydalanılan önemli testlerden biridir.