Yaş ilerledikçe zona hastalığı riski artabilmektedir. Bunların yanında HIV/AIDS, kanser gibi bağışıklık sistemini etkileyen hastalıklar da zona hastalığı riskini artıran faktörler arasında sayılır.

Kanser tedavilerinde kullanılan kemoterapi de bağışıklık sistemine etki ettiğinden zona hastalığını tetikleyebilir.

Vücutta uykuda bekleyen varisella zoster virüsünün yıllar sonra tekrar aktif olup, sinir lifleri boyunca cilde doğru ilerlemesi zona hastalığına neden olur.

Zona hastalığı, cilt ve sinirleri etkilediğinden zona tedavisi için dermatoloji uzmanına gitmesi gerekir.

Zonanın çok nadir olarak karıştığı hastalıklar bulunmaktadır. Ama Dermatologlar bu tanıyı genellikle muayene ile koyabilmektedir.

Zona tedavisinde ilk 72 saat içerisinde antiviral ajan kullanımının başlanması gerekir. Tedaviye geç kalındığında antiviral ajanlar etkisini yitirirken, virüs bu sürede “replikasyon” denilen çoğalma işlemini sağlamış olur. Bu durum tedavinin güçleşmesine ve hastanın daha geç iyileşmesine yol açmaktadır.

Zona hastalığında belirtiler arasında bazen kaşıntı da yer alır. Kaşıntıyı gidermek için antihistamin ilaçlar kullanılabilir. Bu hastalığın tedavisinde hastaların semptomlarına göre hareket edilmektedir.

Zona hastalığının tedavisi için önerilen bir bitkisel yöntem bulunmamaktadır. Ancak ağrıların devam ettiği süreçte yoğun sinir ağrısı sebebiyle alternatif yöntemler arasında yer alan akapunktur tedavisi uygulanabilir.

Farklı fizik tedavi uygulamalarından fayda görebilen bu hastalar yine aynı ağrılı bölgeye sıcak ya da soğuk uygulamalar yapabilir.

“Zona hastalığı öldürür mü?” sorusu sıklıkla sorulan sorular arasında yer alır. Zona hastalığı ölümcül değildir. Ancak hastanın yaşam kalitesini ciddi oranda bozan bir rahatsızlıktır.

Çok ağır hastalığı olan insanlarda zona görülmesi, enfeksiyon riskinin ve ağrıların artmasına sebep olarak altta yatan hastalığın kötüleşmesine sebep olmaktadır.

Zona hastalığına, Herpes Zoster, Zona Zoster, Zoster Zona gibi farklı isimler de verilmiştir.

Çocukluk döneminde suçiçeği hastalığı geçirilmesine ve aşı olunmasına rağmen virüs vücuttan tamamen atılmamaktadır. Duyusal sinir köklerinde ömür boyunca uyku halinde saklı kalır. İlerleyen yaş ve kronik hastalıklar ya da enfeksiyonlar nedeniyle zayıflayan bağışıklık sistemi, hastalığın yeniden uyanmasına neden olur.

Stres, depresyon, üzüntü ve aşırı yorgunluk da hastalığı tetikleyen diğer nedenler arasında yer almaktadır. Bu etkenlerle virüs yeniden aktive olduktan sonra hızla deriye ilerler ve ağrı, yanma, kaşınma, kızarıklık, su dolu kabarcıklar şeklinde döküntülere yol açar.

Sonuç olarak zonanın stresle önemli bir bağlantısı bulunmaktadır. Ağır stres durumları, bağışıklığı bastıran durumlar, kronik hastalıklar, kemoterapi gibi kanser tedavileri veya HIV/AIDS gibi ağır enfeksiyonlar zonaya davet çıkarır.

Zona çok nadir tekrarlayabilir. Erken yaşlarda zona hastalığını geçiren kişiler daha ileri yaşlarda tekrar zonaya yakalanabilir. Zona çok nadiren de olsa çocukluk yaş döneminde de görülebilmektedir.

Zona hastalığı bulunan biri bu hastalığını başkasına bulaştıramaz fakat suçiçeği olarak bulaştırabilir. Varicella-zoster virüsünde kabarcıklardan sızan sıvı ile cilt teması gerçekleşirse, bu virüsün geçmesine neden olur.

Düşük bir risk olarak varicella-zoster virüsü solumaylada bulaşabilir. Bu nedenle döküntüler kabarcık formundaysa, suçiçeği geçirmemiş ya da su çiçeği aşısı olmayanlarla temas halinde olmamaya dikkat etmelisiniz.

Bütün aşılarda olduğu gibi zona aşısında da uygulandığı yerde lokal hassasiyet, kızarıklık gibi komplikasyonları olabilir. Bunların dışında bildirilmiş bir yan etkisi bulunmaz.

Kemik iliği nakli ya da organ nakli olan, bağışıklık sistemi baskılanmış kişilere zona aşısı uygulanmamaktadır.

Zonanın yerleşim yeri çok önem taşır. Zona genellikle sırtta veya göğüs bölgesinde kaburgaların üstünü tutarak, sıklıkla vücudun tek tarafını etkilemektedir.

Bunun dışında zonanın gözü içine alacak şekilde yüz, göz, kafa ve kulak gibi çok önemli tutulum yerleri de olabilir. Buna “Oftalmik Zona” denir. Bu en şiddetli zona tiplerindendir ve daha nadir görülmektedir.

Zona belirtileri, döküntünün başlayacağı bölgede ağrı, kaşıntı ve karıncalanma hissi, ciltte etkilenen bölgede döküntüler, döküntülerin kabarcıklara dönüşmesi ve daha sonra kabuk bağlaması ile etkilenen bölgede dokunmaya karşı hassasiyet, ateş ve baş ağrısıdır.

Zona hastalığı şu belirtilerle anlaşılabilir:

• Etkilenecek bölgede sebepsiz başlayan ağrı, kaşıntı ve hassasiyet
• Ağrı ve hassasiyet gelişen bölgede döküntüler gelişmesi
• Döküntülerin su toplaması
• Su toplayan döküntülerin 10 gün içinde kabuk bağlaması
• Hasta hissetme
• Ateş
• Titreme
• Baş ağrısı
• Işık hassasiyeti
• Aşırı yorgun hissetme

Zona hastalığı, ciltte kızarıklık ve döküntülerle karakterize, derinin altındaki sinirlerin iltihaplanması sonucu ortaya çıkan ağrılı bir enfeksiyon türüdür.

Zona hastalığı hangi sinirlere etki ettiyse o sinirlere bağlı olarak çeşitli komplikasyonlar görülebilir.

Zona hastalığı ile birlikte şu komplikasyonlar ortaya çıkabilir:

• Postherpetik nevralji
• Beyin iltihabı (ensefalit)
• Görme kaybı
• Nörolojik problemler
• Cilt enfeksiyonlar
• Yüz felci
• Denge problemleri

Viral bir enfeksiyondan kaynaklanan zona hastalığı için bir kaç doğal yöntem semptomları ortadan kaldırmaya yardımcı olabilir. Zona hastalığını geçirmesi ve iyi gelmesi için evde uygulayabileceğiniz doğal yöntemler şunlardır:

Duş alın​

Cildi yatıştırıp, kabarcıkların oluştuğu bölgelerin temizlenmesi enfeksiyonun yayılma riskini minimize edecektir.

Soğuk kompres uygulayın​

Zona belirtileri arasında yer alan ağrı ve kaşıntıyı ortadan kaldırmak için soğuk komplres uygulayabilirsiniz. Soğuk suya batırılmış bir havluyu sıkıp ağrıyan ve kaşıyan yerin üstüne uygulamanız ağrıları hafifletmeye yardımcı olur. Ancak cilt hassasiyetini yükseltmemek için buz kullanmayın.

Karbonat ile hazırlanmış macun sürün​

Karbonatın üstüne su döktükten sonra macun kıvamına gelene kadar karıştırıp elde ettiğiniz karışımı kızarıklık olan bölgeye uygulayıp 10-15 dakika sonra yıkayın.

Ağrı kesici özelliği olan losyon ve kremler kullanın​

Konfor seviyenizi arttırmak için krem ve losyonlardan yararlanabilirsiniz. Anti-inflamatuar özelliği bulunan, doğal içerikli olan, kokusuz ve parfümsüz olanları tercih ettiğinizden emin olun.

Bağışıklık arttırıcı besinler ve takviyeler alın​

Zona hastalığının nedenleri arasında bağışıklık sisteminin düşük olması da vardır. Bu yüzden A, B-12, C, ve E vitaminleri içeren turuncu meyveler, lifli koyu yeşil sebzeler, kırmızı et, yumurta, domates ve ıspanak tüketin.

Ekinezya, kekik yağı, yeşil çay gibi bitkisel ilaçlar kullanın​

Bitkisel takviyeler zonanın yarattığı stresinizi azaltmaya yardımcı olabilir.

Zona hastalığında erken tanı ve tedavi çok büyük önem taşımaktadır. Zona tedavisi semptomları ve şiddetini baskılamaya ve azaltmaya yöneliktir. Bu yüzden döküntülerin ortaya çıkmasından itibaren ilk 72 saat içerisinde mutlaka antiviral ajan başlanır, yangısal sinir değişikliklerini düzeltmek için B vitamini kompleksleri, yaralar için lokal yara bakım kremleri ve ağrılar için de ağrı kesiciler uygulanır. İstirahat ve iyi beslenme de hastalığın bir an önce bitmesine yardımcı olur.

Zona Aşısı Hakkında Bilinmesi Gerekenler Nelerdir?​

• Zona aşısı, enjeksiyon şeklinde üst kola uygulanır. Bu aşıyı sadece bir kez yaptırmanız yeterli olacaktır.
• Zona aşısının amacı zona kapma riskinin azaltılmasını sağlamaktır.
• Zona hastalığını geçirirken zona aşısı olabilirsiniz. Aşının etkisiyle birlikte belirtiler hafif olabilir ve daha kısa sürer.
• Zona aşısı size en az 5 yıl koruma sağlayacaktır.

Zona Hastalığının İyileşmesi Ne Kadar Sürer?​

Zona hastalığının iyileşmesi iki haftayı bulur, ancak ağrılar aylarca devam edebilir. Yaş ilerledikçe bu ağrıların iyileşme süresi uzamaktadır. Bu ağrıya “Post Herpetik Nevralji” de denir.

Zonada yaşanan bu sinir ağrıları bazen çok şiddetlenerek gece uykudan uyandırıp uyumaya engel olabilir. Uzun süre bu ağrıları yaşayan hastaların yaşam kaliteleri ciddi oranda düşer. Böyle durumlarda sinir ağrıları için kullanılan Nöroloji bölümü tarafından yazılabilen ilaçların kullanımı da söz konusu olabilmektedir.

Yaşı daha genç olup ek hastalığı olmayan hastalarda, ağrılar en fazla bir ay kadar sürüp geçer. Bu hastalarda klasik ağrı kesicilerin dışında ilaca gerek kalmamaktadır. Ancak yaş ilerledikçe zona hastalığının komplikasyonları artış göstermektedir.

Zonadan korunmak mümkündür. 2006 yılında lisans alan ve kişileri zonadan koruyan bir aşı bulunmaktadır. Bu aşı ülkemizde de 2015 yılında bakanlık onayını alarak kullanılmaya başlanmıştır.

Tek doz olarak uygulanan zona aşısı, zona hastalığının oluşmasını büyük oranda engeller. Aşıdan sonra nadiren oluşan zona hastalığının şiddeti daha az olur.

Bu sebeple zona aşısı uygun olan kişilere önerilir. Bazı ülkeler zona aşısını 50 yaş üzerindeki sağlıklı bireylere önerirken, ülkemizde 60 yaş üzerindeki kişilere uygulanabilmektedir. Dermatoloji uzmanının onayı ile tek doz aşı ile insanlar zonadan korunabilir.

Zona hastalığının tanısı genellikle muayene ile konulmaktadır. Muayene ile tanı konulamayan çok nadir vakalarda ise laboratuvar testi uygulanır. Tzank testi denilen bu yöntemde, lezyondan bir kazıntı örneği alınıp, özel boyama yöntemlerinden sonra mikroskop altında incelenir.

Döküntü olmadan sadece ağrı, zona hastalığının tanısı için yeterli değildir. Çünkü hastalığın bu ilk evresindeki ağrılar, başka sebeplerle oluşan ağrılarla karıştırılabilir. Tanının konulması için mutlaka deri döküntüsünün başlaması gerekmektedir.

Zona hastalığında ilk belirtiler vücut veya yüzün bir tarafında ortaya çıkan hassasiyet, kaşıntı ve ağrıdır.

Ağrı başladıktan sonra içi sıvı dolu kabarcıklara dönüşen kırmızı döküntüler, ateş, baş ağrısı ve ışığa duyarlılık gibi belirtiler zona hastalığı seyrinde görülen belirtilerdir.

Genellikle vücudun bir bölgesini (lokalize) etkileyen zona belirtileri şunlardır:

• Ağrı
• Etkilenen bölgede karıncalanma veya yanma hissi
• Kaşıntılı kırmızı döküntü
• Kabuklanan sıvı dolu kabarcıklar
• Ateş
• Baş ağrısı
• Titreme
• Işığa karşı duyarlılık
• Yorgun ve tükenmişlik hissi

Belirtiler ortaya çıktıktan sonra döküntü tamamen kaybolması 3-5 haftaya kadar sürebilir. Genellikle 3-4 gün içinde ortaya içi su dolu kabarcıklar ve döküntüler 10 gün içinde kurur. Bu kabuklarda 2-3 hafta içerisinde düşer.

Zona hastalığının nedeni, genellikle su çiçeği geçiren kişilerde duyusal sinir hücrelerinde inaktif bir şekilde uykuda bekleyen varicella-zoster virüsünün tekrar aktif olmasıdır.

Grip, enfeksiyon, ileri yaş, HIV/AIDS ya da kanser tedavisi gibi bağışıklığı zayıflatan herhangi etkenler virüsü tekrar aktif eden risk faktörleridir. Ayrıca, organ naklinde vücudun organ naklini reddetmesini önlemek için verilen ilaç ve stereoidlerde zona hastalığına neden olan risk faktörlerindendir.

Zona hastalığında en önemli faktör yaşlanmadır ve genellikle de 50 yaşın üzerindeki kişilerde yeniden aktif hale gelmektedir.

Vakaların yüzde 70’i 50 yaş üzerindeki kişilerden oluşur. 80 yaşına gelen bir kişinin zona olma ihtimali yüzde 50 oranındadır. Yani 80 yaşın üzerindeki her iki kişiden biri zona olmaktadır.

Gece yanığı olarak da bilinen zona hastalığı, varicella zoster virüsünün cildi ve sinirleri etkileyerek küçük kabarcıklar ve ağrılı deri döküntüleri oluşumuna neden olan viral enfeksiyondur.

Zona, su çiçeği hastalığına da neden olan varicella-zoster virüsünden kaynaklanır. Daha önce su çiçeği hastalığı geçiren kişilerde bu virüs dorsal kök ganglionları olarak bilinen, omurilikte ağrı sinyallerinin iletilmesinden sorumlu duyusal sinir hücrelerinde inaktif şekilde yani uykuda kalır.

Vücutta uykuda olan varisella zoster virüsünün tekrar aktif olması ile ortaya çıkan ağrılı ve kabarcık şeklinde deri döküntüleri de zona hastalığı olarak adlandıırlır. Bu hastalık hem deriyi hem de sinirleri tutar.