EGR valfi, yanma sonrasında oluşan egzoz gazının bir kısmını tekrar motor içine yönlendirmeye yarar. Bu işlem, yanma sonucu oluşan ısıyı düşürme ve zararlı azot oksit gazının kontrol altında tutulması konularında faydalıdır. Dışarıdan gelen oksijen ile yanma sonrasında oluşan egzoz gazının karışmasını sağlayan EGR, egzoz emisyon değerinin azaltılmasına da yardımcı olur.

EGR “Exhaust gas recirculation” (egzoz gazı devirdaimi/geriçevirimi) tanımının kısaltmasıdır. EGR valfi, egzoz gazının devirdaiminde ve azot oksit gazlarını kontrol altına almada görevli olan metalik ve plastik parçalı bir valftir. Benzinli ve dizel motorların büyük çoğunluğunda bulunur, motor bölmesinde yer alır.

Bujiler, gövdelerine aktarılan yüksek gerilimli elektriği alt kısımdaki elektrotların arasından geçirerek kıvılcım yaratırlar. Valfler aracılığıyla silindir içerisine aktarılan yakıt ve hava karışımı, bujilerin oluşturduğu bu kıvılcım ile ateşlenir. Ateşleme sırasında gerçekleşen patlama, pistonları aşağıya doğru iter. Hareket eden pistonlar krank milini döndürür ve bu işlem dizisi, aracın hareket etmesini sağlar.

Buji içten yanmalı motorlarda bulunan, yakıt ve hava karışımını ateşlemek için kıvılcım saçan bir parçadır. Bujiler silindir kapağında yer alır ve her silindirde bir adet buji bulunur. Tipine göre değişmekle birlikte bujiler genellikle elektrik bağlantı ucu, porselen yalıtıcı, bağlantı gövdesi ve elektrotlardan oluşur.

Enjeksiyon arızalarının onarımı için bir profesyonelden destek almak gerekir. Çünkü enjeksiyon onarımı teknik bilgi ve yetkinlik gerektirir. Elektronik bir sisteme bağlı olması da onarım sürecinde hassasiyet gerektiren bir noktadır. Tıkanıklık, sızıntı ve dengesiz yakıt karışımı gibi enjeksiyon arızaları için yetkili servise başvurulmalıdır.

Enjeksiyon, motorda yakılacak hava ve yakıt karışımı miktarını düzenleyen elektronik sistemdir. Bu düzenlemeyi, çeşitli sensörlerden aldığı veriler ile yapar. Motor beynine bağlı çalışan enjeksiyon sistemleri, sensörler üzerinden krank ve kam millerinin açısı, motorun sıcaklığı, hava basıncı gibi bilgileri toplar. Bu bilgilere bağlı kalarak motora gönderilecek yakıt miktarının ayarlanmasını sağlar.

Demans hastalarının ömrü ne kadardır bu konuda sık sorulan sorulardan biridir. Ancak Demans hastalığında yaşam süresi kişiye göre değişmektedir. Doğru tedavi planlaması, uygun hasta bakımı yaşam kalitesi ve süresini artırmaktadır.

Tüm dünyada demans kaynaklı ölümler artmaktadır ve araştırmalara göre yaşlılar arasında demans ölüm nedenleri arasında ilk sıralarda yer almaktadır. İleri evre demans hastalığında hastalar zamanlarının çoğunu yatakta geçirir. İdrar yolu enfeksiyonu, yatak yarası enfeksiyonuna eğilim artar. Enfeksiyonlar sık tekrarlayabilir.

Demans yaşlanınca görülen bir sorundur ama nadiren gençlerde de görülebilmektedir.

Demansta en büyük risk faktörü yaşlanmaktır. Demans vakalarının büyük çoğunluğu 65 yaş üzerinde görülür. Demans için değiştirilebilir risk faktörleri arasında bedensel hareketsizlik ve obezite de vardır. Demansın bilişsel bulguları nöron hasarından çok uzun yıllar sonra başlar. Bu sebeple genç yaşlarda da risk kontrolü yapmak önemlidir.

Değiştirilebilir risk faktörleri demansın geciktirilmesi açısından önem taşır. Dünya Sağlık Örgütü haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta bedensel aktivite önermektedir. Ayrıca Dünya Sağlık Örgütü haftada iki kez kas germe hareketleri önermekte. Düşmeyi azaltmak için yaşlı insanlara denge aktiviteleri vermektedir.

Demansta sık görülen bir durum da halüsinasyon görmedir. Genellikle orta ve geç evrede görülmektedir. Demansta eşya çalmak, sadakatsizlik, yaşanan evin kendi evi olduğunu kabul etmeme, hastanın eşini kendi eşi olduğunu kabul etmemesi gibi durumlar görülmektedir.

Hızlı ilerleyici demans tablosuna yol açabilecek ayırıcı tanıda yer alan bazı hastalıklar mevcuttur. Bu hastalıkların yanı sıra, Alzheimer hastalığına bağlı ya da diğer demansa yol açan hastalıklarının seyrinde de beslenme alışkanlıkları, ek kronik rahatsızlıklar, bazı ilaçların kullanımı, sık enfeksiyonlar veya geçirilen cerrahi ameliyatlar gibi durumlarda demans daha hızlı ilerleyebilmektedir.

Yalancı demansa neden olan depresyon ayırıcı tanıda mutlaka yer almalıdır. B12, B1, B6 eksiklikleri, kurşun ve cıva zehirlenmesi gibi toksik sebepler, hipotiroidizm gibi endokrin sebepler, vaskülopatiler, subdural hematom, normal basınçlı hidrosefali, yavaş büyüyen tümörler, santral sistemi enfeksiyonları ayırıcı tanıda gözden geçirilmelidir.

Demans, sağlıklı olan sinirlerin hücrelerinin çalışma fonksiyonlarının bozulması ve diğer beyin hücreleriyle olan bağlantılarını kaybetmesi sonucu öğrenme, düşünme, bellek, dil ve muhakeme gibi fonksiyonlarının etkilendiği ilerleyici bir hastalıktır. Demans hastalığı, özellikle hafıza ve soyut düşünme yeteneğinin bozulması sonucu zihinsel işlev kaybı ve kişilik değişikliğiyle birlikte görülür.

Demans, beynin belirli bölgelerindeki sinir hücreleri ve bağlantılarının düzgün çalışmamasına neden olan, hafıza kaybı ve karar verme gibi en az iki beyin fonksiyonunun bozulmasıyla karakterize edilen bir durumdur.

Demansı önlemenin kesin bir yolu olmamakla birlikte yaşam şeklinde değişiklikler yapılması ve risk faktörlerinin kontrolü, beyin rezervinin korunmasına ve demansın ilerlemesinin yavaşlatılabilmesine katkı sağlayabilir.

Kişinin zihnini aktif tutması sudoku gibi zihinsel olarak teşvik eden oyunları oynamak faydalı olabilir.

Fiziksel aktivite demans başlangıcını geciktirebileceğinden mutlaka egzersiz yapılmalıdır. Sigara içilmemelidir. Çünkü sigara riski artırabilir. Vitamin ve mineralden, antioksidanlardan zengin beslenmek gereklidir.

Diyette tuz ve şeker alımının azaltılması faydalı olacaktır. Kardiyovasküler risklerin yönetimi, diyabet, yüksek tansiyon ve kolesterolün önlenmesi, kilo vermek faydalıdır. Kaliteli uyku, diğer sağlık koşullarının düzeltilmesi önemlidir.

Mini Mental Test sonrasında, nörogörüntüleme (MR, BT), nöropsikolojik testler demans hakkında bilgi vermektedir. Nöropsikolojik testler uzman psikiyatrist ve psikologlar tarafından uygulanmaktadır. Hastanın dikkat, bellek, planlama, algı gibi işlevleri bu testlerde değerlendirmeye alınır.

Bu testlerle hastaların depresyon durumuna da bakılır. Bu testten elde edilen sonuçlar hastanın hangi tip demans profili gösterdiği konusunda nöroloji hekimine yardımcı olur.

Bu testler arasında Wechler Bellek Testi, Stroop Test, Wisconsin Kart Eşleme Testi, Semantik Akıcılık ve Harf Akıcılığı Testleri, Öktem Sözel Bellek Süreçleri Testi de bulunmaktadır.

Demans tedavisi ve bu tedaviye yanıt demansın hangi türde olduğuna göre farklılık gösterir. İlerleyici demans türlerinin çoğu kesin tedavi edilemez ama destek tedavilerle belirtiler ve semptomlar yönetilebilir.

Kolinesteraz inhibatörleri, memantin gibi ilaçlarla hastalığın seyrinin durdurulması hedeflenerek bulgularda geçici düzelme sağlanabilir. Ayrıca nöroloji uzmanı depresyon, uyku bozukluğu, ajitasyon gibi bulguları geriletmek, tedavi etmek için farklı ilaçlar verebilir. Ayrıca medikal tedaviler dışında çevre düzenlemeleri ile hastanın bulunduğu ortamın güvenli bir hale getirilmesi gereklidir.

Düşme, çarpma gibi kazaları önlemek için hasta yakınlarına önemli görevler düşmektedir. Gürültüyü azaltmak demans hastalarının odaklanmasına yardım eder. Bıçak, araba anahtarı gibi güvenliği tehdit eden eşyaların gizlenmesi gerekebilir.

Tedavi edilebilir demanslar içerisinde yer alan B12 eksikliği, tiroid hormon bozukluğu gibi nedenlerle ortaya çıkan demanslarda altta yatan nedenin tedavisi ile bulgularda tam düzelme görülmektedir.

Demansı olan hastaların düzenli olarak nöroloji ve psikiyatri doktorları tarafından takibinin yapılması hastalık bulgularının, hastalık seyri ve şiddetinin kontrolü açısından önem taşımaktadır.

Demans tanısı için hastalara Mini Mental Test uygulanmaktadır. Sık kullanılan bu tarama test sonucunda demans şüphesi uyanmışsa hastalar daha ayrıntılı nörolojik ve psikometrik değerlendirmeye alınmaktadır. Hasta kapsamlı bir fiziki muayeneden geçirilir. Kendisinden ve ayrıca bir yakınından kişinin geçmişiyle ilgili detaylı bir bilgi alınır.

Mini Mental Test sonrasında, biyokimyasal testler, nörogörüntüleme yöntemleri (MR, BT), nöropsikolojik testler ve gerekirse EEG, belden sıvı alma işlemleri de uygulanabilir. Bu incelemeler ışığında demans ayırıcı tanısı yapılabilir. Demansa yol açan hastalığın tanısının konması seyir ve tedavi açısından büyük bir rol oynar.