Sokak Hayvanlarına Nasıl Yardım Edilir? Doğru Bilinen Yanlışlar
Sokakta soğukta titreyen bir kedi ya da su arayan bir köpek gördüğümüzde, çoğumuz içgüdüsel olarak yardım etmek isteriz. Bu merhamet çok değerlidir, ancak iyi niyetle yapılan bazı davranışlar farkında olmadan hayvana zarar verebilir. Doğru bilinen yanlışlar, sokak hayvanlarının hayatını kolaylaştırmak yerine zorlaştırabilir. Sokak hayvanlarına gerçekten faydalı olmak için nelere dikkat etmemiz gerektiğini en çok merak edilen sorularla ele alalım.
Sokak Hayvanlarına Ne Yedirilmelidir ve Nelerden Kaçınılmalıdır?
Sokak hayvanlarını beslemenin en yaygın yolu mama vermektir, ancak her yiyecek her hayvana uygun değildir. En güvenli seçenek, kedi ve köpekler için üretilmiş kuru mama ve temiz sudur. Kuru mama bozulmaz, kokmaz ve böcek ya da fare çekmez. Islak mama ise dışarıda kısa sürede bozulduğu için ancak hemen tüketilecekse verilmelidir.
Evde kalan yemekleri hayvanlara vermek yaygın bir alışkanlıktır, ama pek çok yiyecek zararlıdır:
- Çikolata: Kedi ve köpekler için zehirlidir, kalp ve sinir sistemine zarar verir.
- Soğan ve sarımsak: Kırmızı kan hücrelerine zarar verir ve kansızlığa yol açabilir.
- Üzüm ve kuru üzüm: Özellikle köpeklerde böbrek yetmezliğine neden olabilir.
- Kemikler: Özellikle pişmiş tavuk kemikleri parçalanarak boğaz ve bağırsakta yaralanma yapar.
- Baharatlı, tuzlu ve yağlı yemekler: Sindirim sorunlarına yol açar.
- Süt: Yetişkin kedi ve köpeklerin çoğu laktozu iyi sindiremez, ishale neden olabilir.
- Ekmek ve makarna: Karnı doyurur ama besleyici değildir, uzun vadede yetersiz beslenmeye yol açar.
Su, mamadan bile daha önemlidir. Yaz aylarında sıcaktan, kış aylarında ise donan sulardan dolayı hayvanlar susuz kalır. Temiz suyu geniş, devrilmeyen bir kapta bırakmak, kış aylarında ise suyun donmasını geciktirmek için günde birkaç kez yenilemek büyük fark yaratır.
Sokak Hayvanlarını Beslerken Hangi Kurallara Uymalıyız?
Beslemek, düzenli ve sorumlu yapıldığında faydalıdır. Düzensiz beslemek ise hayvanı beklenti içinde bırakır ve çevreyle sorunlara neden olabilir.
Dikkat edilmesi gereken kurallar şunlardır:
- Her gün yaklaşık aynı saatte ve aynı yerde besleyin. Hayvanlar düzene alışır, bu da karınlarını doyurmak için riskli yerlere gitmelerini azaltır.
- Besleme yerini yol, otopark ve çocuk oyun alanlarından uzak, sakin bir köşede seçin. Böylece hayvanın trafik riski ve insanlarla çatışma ihtimali azalır.
- Mama kaplarını yemekten sonra toplayın ya da temiz tutun. Etrafa dökülen mama ve plastik ambalaj çevre kirliliği yaratır.
- Çevredekilerin rahatsızlığına duyarlı olun. Bina girişleri, bahçe kapıları ve ortak alanlar yerine uygun noktalar seçmek komşuluk ilişkilerini korur.
- Tatile çıkacaksanız bir yedek kişi ayarlayın. Düzenli beslenen hayvan, aniden yiyeceksiz kalırsa zor duruma düşer.
Türkiye'de 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, hayvanları beslemeyi ve korumayı engellemeyi yasaklar. Hayvanlara yiyecek ve su vermek hukuken engellenemez. Bununla birlikte, bu hakkı kullanırken çevreye ve başkalarına saygılı olmak esastır.
Sokak Hayvanları İçin Soğuk ve Sıcak Havalarda Ne Yapılabilir?
Kış aylarında sokak hayvanları donma, açlık ve hastalık riskiyle karşı karşıyadır. Küçük bir barınak onların hayatta kalma şansını önemli ölçüde artırabilir.
Kedi ve köpek barınağı hazırlarken şunlara dikkat edin:
- Barınak yerden en az 10-15 cm yüksekte durmalı, böylece zemin soğuğu ve nem içeri sızmamalıdır.
- Giriş deliği hayvanın rahatça girip çıkabileceği ama içeride sıcaklığı koruyabilecek kadar küçük olmalıdır. Rüzgâr alacak yöne bakmamalıdır.
- İç kısmı saman ile doldurmak en iyi yöntemdir. Saman nemi emmez ve yalıtım sağlar. Battaniye, havlu ve gazete ise nemi tutar, donar ve hayvanı üşütür, bu yüzden tercih edilmemelidir.
- Barınağın üzeri su geçirmez bir malzemeyle kaplanmalıdır.
- Soğuk havalarda araba lastiklerinin ya da motor kısımlarının altına bakın. Kediler sıcak motorlara sığınabilir ve araç çalıştırılırken yaralanabilir. Aracı çalıştırmadan önce kaputa vurmak ya da kornaya basmak hayvanın uyanıp kaçmasına yardımcı olur.
Yaz aylarında ise temel sorun susuzluk ve sıcak çarpmasıdır. Gölgeli yerlerde sürekli temiz su bulundurmak yeterlidir. Sıcak asfaltta yatan ya da nefes nefese kalan bir hayvan görürseniz, onu gölgeye alıp serin su vermek, ancak soğuk suya ya da buza sokmamak gerekir. Ani soğuma şoka yol açabilir.
Yaralı ya da Hasta Bir Sokak Hayvanı Bulursam Ne Yapmalıyım?
Yaralı bir hayvan korku ve acıyla agresifleşebilir. Bu yüzden önce kendi güvenliğinizi düşünmelisiniz. Hayvanı yakalamadan önce çevresini kontrol edin, mümkünse bir battaniye ya da kalın bir havlu kullanın ve hayvanın yüzüne doğrudan yaklaşmayın.
Atılması gereken adımlar şunlardır:
- Hayvanın durumunu uzaktan değerlendirin. Kanaması, kırığı ya da nefes darlığı olup olmadığına bakın.
- Bölgenizdeki belediyenin veteriner işleri müdürlüğünü ya da 153 numaralı Beyaz Masa hattını arayın. Hayvanın bulunduğu yeri ve durumunu net şekilde tarif edin.
- Belediye yetkilileri gelene kadar hayvanı güvenli ve sakin bir yerde tutun. Gürültüden, kalabalıktan ve diğer hayvanlardan uzak olması gerekir.
- Kendi başınıza ilaç ya da insan ilacı vermeyin. Özellikle ağrı kesiciler kedi ve köpekler için ölümcül olabilir.
- Gerekirse hayvanı kendiniz veterinere götürün. Taşıma sırasında örtü ya da kutu kullanın. Kafasını destekleyin, gövdesine fazla baskı yapmayın.
Hayvanın sokakta doğumundan kısa süre sonra bulunan yavrular için durum farklıdır. Anne genelde yakındadır ve yiyecek aramaya çıkmıştır. Yavruları hemen alıp götürmek yerine birkaç saat uzaktan izleyin. Anne dönmezse ya da yavrular belirgin biçimde zayıf ve hastaysa yardım almak gerekir.
Sokak Hayvanlarının Kısırlaştırılması ve Aşılanması Neden Önemlidir?
Sokak hayvanı sayısını kontrol altına almanın en etkili ve insani yolu kısırlaştırmadır. Bir dişi kedi yılda birkaç kez doğum yapabilir ve her seferinde birkaç yavru dünyaya getirebilir. Kontrolsüz üreme, yavruların büyük bölümünün açlık, hastalık ve trafik kazaları nedeniyle erken yaşta ölmesine yol açar.
Kısırlaştırılan hayvanlar daha sağlıklı yaşar. Üreme kaynaklı hastalıkların ve kavga yaralanmalarının azalması, bu hayvanların daha uzun ömürlü olmasını sağlar. Ayrıca kedilerde gece ağlamaları, köpeklerde agresyon ve kaçma eğilimi de azalır.
Türkiye'de belediyeler "Yakala, Kısırlaştır, Aşıla, Yerine Bırak" yöntemini uygular. Hayvan yakalanır, kısırlaştırılır, kuduz ve diğer aşıları yapılır, kulağına küpe takılır ve yakalandığı yere geri bırakılır. Küpeli bir hayvan görürseniz, bu onun işlem gördüğü anlamına gelir. Kısırlaştırılmamış bir hayvan fark ederseniz, belediyenin ilgili birimine bildirebilirsiniz.
Aşılanmış ve kısırlaştırılmış hayvanlar, bölgelerini sahiplenir ve başka hayvanların bölgeye girmesini engeller. Bu da sürekli yeni hayvan gelmesini önler ve mahalledeki hayvan nüfusunu dengede tutar.
Sokak Hayvanlarını Sahiplenmek İçin Neler Bilinmelidir?
Sokak hayvanını evine almak büyük bir sorumluluktur ve duygusal bir kararla verilmemelidir. Bir kedi ya da köpek 15-20 yıl yaşayabilir. Sahiplenmeden önce zaman, bütçe ve yaşam koşullarınızı gerçekçi şekilde değerlendirmek gerekir.
Sahiplendikten sonra yapılması gerekenler şunlardır:
- Hayvanı hemen bir veterinere götürün. Genel muayene, parazit tedavisi, aşı ve gerekirse kısırlaştırma yaptırın.
- Evdeki diğer hayvanlara bulaşma riskine karşı ilk günlerde yeni hayvanı ayrı bir odada tutun.
- Mikroçip yaptırın. Bu hem yasal bir zorunluluktur hem de kaybolma durumunda sahibine ulaşmayı kolaylaştırır.
- Uyum sürecini sabırla bekleyin. Sokakta yaşamış hayvanlar ilk haftalarda çekingen, korkak ya da gergin olabilir.
Sahiplenmeyi düşünmüyorsanız ama yine de yardım etmek istiyorsanız birçok seçenek var. Barınaklara mama ve malzeme bağışı yapmak, gönüllü olarak köpek gezdirmek, sosyal medya aracılığıyla sahiplendirme ilanlarını yaymak ve geçici bakım (yuva olma) desteği vermek bunlardan bazılarıdır. Hayvanı sahiplenemeyecek durumdaysanız, "bir kenara bırakmak" yerine bir barınak, belediye ya da hayvan hakları derneğiyle iletişime geçmek hayvanın geleceği için en doğru yoldur.
