"Ya" kelimesi Türkçede çeşitli durumlarda kullanılır:
- İki seçenek sunulduğunda: "Ya adam gibi çalışırsın ya çeker gidersin" gibi
- Soru cümlelerinin başında: "Ya şu karşımızdaki adam kim?" şeklinde
- Cümlenin başında evet anlamında: "–Hava güzel, değil mi? –Ya, çok güzel"
- Gereklilik ve onay anlatan cümlelerde: "–Oraya gidelim mi? –Gidin ya"
- Dilek, koşul ve geniş zaman kipleriyle: "–Bu denir mi? –Denir ya!"
- Hikaye ve rivayet bileşik zamanlarından sonra: "Yapmışsın ya!"
- Bir düşüncede sırayla yer alan ayrı cins öğelerden biri ötekilerden üstün görüldüğünde: "Ya onun yalancılığı, ona ne demeli peki?"
- Yanıt özelliği taşıyan tümcenin sonunda: "İyi bir iş yaptık, yaptık ya, bakalım beğenecekler mi?"
- Tümcede ek görevli öğeler arasında yinelenmiş olarak: "Ya çalışırlar ya giderler"
