En sık karşılaşılan yan etkisi kompansatuar hiperhidrozdur. Yani refleks terleme de denilen vücudun farklı bölgelerinde terleme meydana gelmesidir.

ETS, basit bir işlem olsa da sonuçta bir cerrahi işlemdir. Herhangi bir cerrahi işlemde meydana gelebilecek komplikasyonlar bu cerrahi için de geçerlidir.

Cerrahi sırasında veya sonrasında oluşabilecek komplikasyonlar şu şekildedir:

- Kompansatuar hiperhidroz (refleks hiperhidroz): Ameliyat sonrasında vücudun diğer bölgelerinde terleme artışıdır. Bu cerrahide en sık karşılaşılabilen ve hastayı en çok rahatsız edebilen komplikasyondur. Bunun nedeni net bir şekilde bilinmese de genellikle sempatik zincir seviyesi 2 ve 3 olan durumlarda daha çok karşılaşılır. Bu komplikasyondan kurtulmak için genellikle 3 veya 4. seviyedeki sempatik zincire cerrahi işlem yapılır. Bu sebepten dolayı hastalara cerrahiden önce bu risk mutlaka ayrıntılı bir şekilde anlatılmalıdır.

- Pnömotoraks (toraks içerisinde hava kalması): İşlem sırasında fark etmeden akciğer dokusuna zarar verilebilir. Bu durumda akciğerden içeri hava kaçarak pnömotoraks oluşturabilir veya hastayı uyandırmadan hava tahliyesinin tam yapılmaması içeride hava kalmasına sebep olabilir.

-Kanama: İşlem sırasında kanama gerçekleşmesi oluşabilecek komplikasyonlar arasında bulunur.

- Bradikardi (kalbin yavaş atması): Sempatik sinirler aynı zamanda kalbi de çalıştırır. Cerrahi işlem seviyesi (2-5 arası) kalbi uyaran sempatik sinirlerin çıktığı yeri oluşturur. Bu sebeple bu bölgede yapılan blokaj kalbin yavaşlamasına sebep olabilir. Bazı durumlarda kalp yavaşlaması hastayı ölüme götürecek ciddi komplikasyona sebep olabilir. Bu durumdan kaçınmak için ameliyat öncesi hastanın dakikadaki kalp atım hızı takip edilir. Dakikada 50-60 arasında kalp atışı varsa tek taraflı cerrahi düşünülebilir. Ameliyat sırasında tek tarafta yapılan işlem sonrası kalp tekrar takip edilir. Kalp atım hızının dakikada 50’nin altına inmemesi gerekir. 50’nin altına inen kalp atışı durumunda iki taraflı ameliyat gerçekleştirilmemelidir.

Aşırı el terlemesinin cerrahi ve cerrahi olmayan tedavileri bulunmaktadır. Cerrahi olmayan tedaviler bölgesel olarak uygulanan botoks, iyontoforez gibi tedavilerden oluşurken, ağızdan alınan ilaçlarla da terlemenin azaltılması sağlanabilir. Cerrahi olmayan tedaviler hastaları kısa süreli rahatlatan tedaviler olmakta ve tedavinin sürekli tekrarlanması gerekmektedir. Yüzde 100 olmasa da en yüksek başarı oranına sahip tedavi yöntemini ise ETS oluşturmaktadır.

Bazı kişilerde sempatik sinirin aşırı uyarısı sonucu ter bezleri daha fazla uyarılır ve özellikle ellerde aşırı terleme meydana gelir.

Vücudumuzda bulunan ve sempatik sinirler tarafından uyarılan ter bezlerinin ter salgılanmasına hidrozis denilmektedir. Sempatik sinirin aşırı uyarılması ile oluşan aşırı terlemeye de hiperhidrozis denilmektedir.

İnsan yapısı itibariyle terleyen bir canlıdır. Terlemek vücudun bir savunma mekanizmasıdır ve doğal bir olaydır. Ancak hiperhidroz hastalarında meydana gelen aşırı terleme sağlık sorunlarına neden olabilir. Aşırı terlemeye uygun bölgeler arasında el, koltuk altı, yüz bölgesi ve ayak tabanı bulunmaktadır.

El terlemesi yaşayan kişiler genellikle toplum içinde el sıkışmaktan veya kağıt gibi evrak tutmaktan kaçınırlar. Koltuk altı aşırı terleyen insanlar da toplum içerisinden kendilerini soyutlarlar.

ETS cerrahisi ile hastaların bu sıkıntıları giderilerek, toplum içerisinde özgüvenli bir şekilde kendilerini ifade etmelerine yardımcı olunur. Bu sorunun giderilmesi öğrencilerin akademik başarılarına da katkı sağlar. Çünkü el terlemesi olan öğrenciler kağıtlara uzun süre dokunmaktan kaçındığı için sınav sürelerini kısa tutmak zorunda hissedebilirler.

El ve koltuk altında aşırı terlemesi olan hastalar ile öncelikle görüşülüp genel bilgi verilir ve bu hastalığın alternatif tedavi seçenekleri konuşulur. ETS’nin başarılı tedavi seçeneklerinin başında geldiği açıklanır ve cerrahi sonrası hastaya karşılaşabileceği komplikasyonlar anlatılır. Hasta kabul ettikten sonra ameliyata hazırlanır. Ameliyat genel anestezi altında uygulanır.

Hasta ameliyathanede masaya yatırıldıktan sonra genellikle işleme önce sağ taraftan başlanır. Hastanın koltuk altı bölgesinden 1-1,5 cm genişliğinde bir delik açılarak göğüs boşluğuna girilir. Bir kamera sistemi ile içerisi gözlenerek (VATS) terlemeye sebep olan sempatik sinir bulunur. El veya koltuk altı terlemesi durumuna göre blokaj seviyesi görülerek belirlenir. Yapılacak tekniğe göre ameliyat gerçekleştirilir.

Endoskopik torasik sempatikotomi (ETS) ameliyatlarında genellikle 3 farklı teknik uygulanır. Bu yöntemler şu şekildedir:

1- Seviyesi belirlenen sempatik zincir bulunur. Sempatik zincir kesilerek yerinde bırakılır. Böylelikle sinirler arası sempatik ileti kesilmiş olur.

2- Seviyesi belirlenen sempatik zincir bulunur. Sempatik zincir yakılarak yerinde bırakılır. Böylelikle sinirler arası sempatik ileti kesilmiş olur.

3. Seviyesi belirlenen sempatik zincir bulunur. Sinire klips uygulanarak sinir sıkıştırılır ve blokaj uygulanır. Böylelikle sinirler arası sempatik ileti kesilmiş olur.

Yukarda sayılan yöntemler genellikle tek delikten yapıldığı gibi bazı durumlarda açılan çift deliklerden de yapılabilir. Bu cerrahi genellikle hasta anestezi altındayken yapılır. İşlem sonrası hasta uyandırılıp ya aynı gün akşam ya da ertesi gün kontrol edilerek taburcu edilebilir. Ancak ameliyat sonrası göğüs içinde bulunan havanın tahliye edilmesi gerekir. Böylelikle pnomotoraks veya akciğerin çökmesi gibi durumlar engellenmiş olur.

El terleme cerrahisi (ETS ) ağırlıklı olarak el ve koltuk altında aşırı terlemesi olan hastalara uygulanır.

Halk arasında el terleme cerrahisi olarak bilinen Endoskopik Torasik Sempatikotomi (ETS), ağırlık olarak el ve koltuk altı bölgesinde aşırı terlemesi olan hastaların terleme sorununu tedavi edebilmek için uygulanan cerrahi bir yöntemdir. Aşırı terleme sorunu ETS ile çözülen ve özgüvenleri yükselen hastalar sosyal yaşama daha çok karışabiliyor.

Rahim içi inseminasyon (IUI) yani aşılama tedavisi ile tüp bebek tedavisi (IVF) işlemleri birbirinden farklıdır. Aşılama prosedüründe döllenme fallop tüpünün içinde gerçekleşir. Sperm örneği toplanır ve sadece yüksek kaliteli sperm kalacak şekilde filtre işlemi uygulanır. Bu örnek yumurtlama sırasında bir kateter ile rahme yerleştirilir.

Bu yöntem, döllenmenin gerçekleşmesi umuduyla spermin yumurtaya daha kolay ulaşmasına yardımcı olmaktadır. Tüp bebek tedavisinde ise sperm ve yumurta laboratuvarda döllenir ve daha sonra embriyo olarak rahmine yerleştirilir. Aşılama tedavisi tüp bebek tedavisinden önce denenebilmektedir.

İşlemden sonra bazı kadınlarda adet sancılarına benzer hafif kramplar olabilmektedir. Bunun dışında aşılama tedavisinin riskleri minimum düzeydedir. Yumurtlamayı uyarmak için iğneler kullanılıyorsa özellikle PKOS hastalarında, küçük bir yumurtalık hiperstimülasyon sendromu gelişme riski de ortaya çıkabilmektedir.

Birçok nedene bağlı olan başarı oranı genelde;

• Kısırlığın nedenine.
• Kadının yaşına.
• Erkeğin sperm sayısı ve sperm kalitesi (taze sperm kullanılması, donmuş sperm kullanımından daha yüksek gebe kalma oranı sağlayabilmektedir).
• Yumurtlamayı uyarmak için doğurganlık ilaçlarının kullanılıp kullanılmadığına.

Yumurtlama:

Kadının tam olarak ne zaman yumurtladığının bilmesi gerekecektir. Yumurtlamanın zamanlaması, spermin doğru zamanda enjekte edildiğinden emin olmak için kritik öneme sahiptir. Yumurtlama zamanının belirlenmesi, luteinize edici hormonu (LH) saptayan evde bir yumurtlama tahmin kiti kullanılarak yapılabilir. Uzman hekim ayrıca kan testlerinde LH’yi belirleyebilmektedir. Olgun yumurta belirtileri aramak için transvajinal ultrason da kullanılabilir. Bazen, bir veya daha fazla yumurta için insan koryonik gonadotropin (hCG) veya diğer doğurganlık ilaçları enjeksiyonu yapılır. Yumurtlama tipik olarak adetin ilk gününden yaklaşık 10 ila 16 gün sonra gerçekleşir.

Semen örneği hazırlama:

Aşılama yapıldığı gün taze bir sperm örneği erkekten alınmaktadır. Sperm, konsantre miktarda sağlıklı spermi çeken ‘sperm yıkama’ adı verilen bir işlemle aşılama için hazır hale getirilmektedir.

Tohumlama:

Spermin rahime yerleştirilmesi, genellikle LH’nin (kanda veya idrarda) saptanmasından veya hCG enjeksiyonundan sonra 36 ila 48 saat içinde gerçekleşir.

Aşılamadan sonra kadına progesteron verilebilir. Progesteron, rahmin iç duvarını korumaya yardımcı olur ve tutunma şansını artırabilir. Aşılamadan yaklaşık iki hafta sonra gebelik testi yaptırılabilmektedir.

Aşılama tedavisi yaklaşık olarak 2 hafta içinde biter ve aşılama sonrası 2 hafta sonra kanda yapılan gebelik testi ile başarılı olup olunmadığı anlaşılır. Aşılama yapılacağı günden önce 3-4 günlük bir cinsel perhiz uygun olur. Aşılama sonrasında bir cinsel perhiz yapmaya gerek yoktur. Sürekli yatmak veya dinlenmek gerekmez. Aşılama sonrası 15 dakika kadar sırt üstü yatmak yeterli olacaktır.

Erkekten klinikte bir numune kabına sperm numunesi vermesi istenecektir. Bu genellikle aşılamanın yapıldığı gün gerçekleşmektedir. Sperm örneği yoğunlaştırılmış bir sağlıklı sperm örneği üretmek için filtrelenecektir. Spermin filtrelenmesi menide bulunan ve rahmimde reaksiyonlara neden olabilecek ve hamile kalmayı zorlaştırabilecek kimyasallardan kurtulmaya yardımcı olacaktır.

Daha sonra bu sperm kateter adı verilen ince, esnek bir tüp yardımıyla vajinanın içine yerleştirilir ve rahme yönlendirilir. Yani sperm kateterden geçirilerek rahme gönderilir. Bu işlem çoğunlukla ağrısızdır, ancak bazı kadınlarda kısa süreli hafif kramplar ortaya çıkabilmektedir.

Aşılama öncesinde kapsamlı bir tıbbi muayeneye (erkek içinde geçerli) ve doğurganlık testlerinin yapılması gerekir.

• Rahim muayenesi.
• Rahminizin ultrasonu.
• İlaçlı rahim filmi(HSG).
• Sperm analizi.
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar (CYBE) ve diğer bulaşıcı hastalıklar için tarama.
• Kan testleri.

Uzman hekim, gebelikten veya aşılama tedavisinde en az üç ay önce folik asit (doğum öncesi vitaminlerin çoğunda bulunur) alınmasını önerir.

Aşılama tedavisine en uygun çiftler; kadın yaşı 35’ten genç, yumurta rezervi iyi, evlilik süresi 3 yıldan az, rahim filminde en az bir tüpü açık, erkekte ise ileri hareketli sperm sayısı 5 milyondan fazla olanlardır. Aşılama tedavisi yapabilmek için kadının en az bir tüpünün açık olması gerekmektedir. Tüpler kapalı ise aşılama tedavisi uygulanamaz. Yine erkekte ileri hareketli sperm sayının en az 5 milyon olması gerekmektir. Bu sayı 5 milyonda az ise aşılama yerine tüp bebek tedavisi tercih edilmelidir.

Doğal yumurta gelişimi takibi ile de aşılama yapılabilmekle birlikte iğne ile yumurta büyütülüp aşılama yapılması gebelik şansını daha artıracaktır. Başarı şansını artırmak için, yumurtlama iğnesinden 36-48 saat içinde aşılama tedavisi yapılmalıdır.

Aşılama tedavisi yapılabilmesi için kadının fallop tüplerinin (yumurtalıkları rahme bağlayan tüpler) açık ve sağlıklı olması gerekir.

• Kadının yaşı 40’tan büyükse, azalmış yumurta rezervi varsa ya da erken menopoz riski varsa
• Düşük sperm sayısı veya düşük kaliteli sperm varsa
• İleri dereceli endometriozis söz konusuysa
• Her iki tüpte kapalı ise aşılama yapılması önerilmez.

Normal yollarla ya da yumurta çatlatma tedavisi ile gebe kalamayan kadınlara tüp bebek tedavisi öncesinde gebelik şansını artırmak için aşılama yapılabilir. Bunun dışında polikistik over sendromu (PKOS), açıklanamayan infertilite, sperm sayı ve hareketinde hafif sorun olanlara, vajinusmus hastalarına da aşılama uygulanabilir. Aşılama yöntemi ile gebelik şansı; hastanın yaşına, infertilite süresine, erkeğin sperm durumuna göre değişmekle birlikte bu şans deneme başına % 15’i geçmemektedir. Teorik olarak aşılama 6 kez denebilmekle birlikte ilk 3 denemede gebelik elde edilmez ise sonraki denemelerde şans daha da azalmaktadır.

Haftada 2-3 kez düzenli cinsel ilişkiye rağmen 1 yıl içinde gebelik oluşmamasına infertilite (kısırlık) denmektedir. Gebelik isteyen çiftlerin ise 1 yıl sonrasında % 82’si gebelik elde edebilmektedir. Günümüzde maalesef çiftlerin 6’da 1’i infertilite sorunu yaşamaktadır. İnfertilite tedavilerinden biriside aşılamadır.

Aşılama tedavisi kadınlarda bazı haplar ya da iğneler ile yumurtanın büyütülmesi, çatlatılması ve sonrasında spermlerin birtakım işlemlerden geçirilerek içlerinden en hareketlilerinin seçilip rahim içerisine özel bir kateter ile gönderilmesidir. Böylece spermlerin tüpteki yumurtayı bulma ve dölleme şansı artırılmaya çalışılmaktadır. Ağrılı bir işlem değildir. Vajinismus hastaları dışında işlem sırasında anestezi kullanmaya da gerek yoktur.

Her türlü ameliyatın bazı riskleri bulunmaktadır. Uygun hastalarda uzman bir ekip ile yapılan çoğu artroskopi sorunsuz bir şekilde ilerlerken, nadir olarak bazı durumlarda aşağıdaki komplikasyonlar ortaya çıkabilmektedir.

• Enfeksiyon
• Kan pıhtılaşması
• Eklem içinde kanama
• Sinir hasarı veya uyuşma
• Devam eden ağrı

Artroskopi uygun hasta seçimi ve tecrübeli bir ekip ile yapıldığında güvenli bir cerrahi işlem olmaktadır.

Artroskopik cerrahi yapılan işlemin tipine göre 30 dakika ile 1,5 saat arasında değişebilir.