Vulvodini tedavisi, kişiden kişiye ve nedenine bağlı olarak farklılık gösterir. Tedavinin amacı genellikle ağrının azalmasına yardımcı olmak ve kişinin günlük yaşam kalitesini artırmaktır. Vulvodini tam olarak iyileşmese bile farklı tedavi yöntemleri sayesinde semptomları hafifletilebilir.

Vulvodini tedavisinde kullanılan başlıca yöntemler şöyle sıralanabilir:

• Antidepresanlar ve antiepileptik ilaçlar, sinirlerin hassasiyetini azaltmak için kullanılır
• Lokal olarak uygulanan lidokain kremler gibi topikal anestezikler, ağrıyı geçici olarak hafiflemesine yardımcı olur
• Ağrı kesici ilaçlar ve anti-enflamatuar ilaçlar da destekleyici tedavi olarak önerilebilir
• Pelvik taban kaslarının gevşetilmesi ve güçlendirilmesi için fizik tedavi de etkilidir
• Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) gibi yöntemler, ağrının psikolojik etkilerini azaltmada kullanılır
• Pamuklu iç çamaşırı kullanmak, sabun ve parfüm içermeyen ürünlerle temizlik yapmak ve stresten uzak durmak semptomların hafiflemesini sağlar.

Vulvodini tedavisinde cerrahi müdahale, ağrının geçmediği durumda uygulanabilir. Bu işlem esnasında ağrının yoğun olduğu bölge çıkarılır.

Vulvodini teşhisi, jinekolog ya da kadın hastalıkları uzmanının değerlendirmesinin ardından yapılır. Doktor, kişinin belirtileri, şikayetlerini ve sağlık geçmişini dinledikten sonra çeşitli testlerin uygulanmasının isteyebilir.

Vulvodiniyi teşhis etmek için kullanılan testler şöyle sıralanabilir:

• Vajina ve serviksi değerlendirmek için fiziksel muayene
• Vulvanın bazı kısımlarına nazikçe bir pamuklu çubuk sürerek ve temasın ne zaman ağrılı olduğunu öğrenme yani pamuk çubuk testi uygulama
• Enfeksiyonu test etmek için sürüntü örnekleri

Doktor, vulvodini ile ilgisi olmayan ve ağrınıza neden olabilecek durumları dışlayabilmek için vulva bölgesinde kolposkopisini veya biyopsisini isteyebilir.

Vulvodi nedeni kesin olarak ortaya konmasa da biyolojik, psikolojik ve çevresel faktörlere bağlı olarak gelişebilir. Bunların yanında sinir sistemine, hormonal bozukluklara ve pelvik kaslara bağlı olarak da oluşabilir.

Vulvodini nedenleri şöyle sıralanabilir:

Sinir hasarı oluşması veya sinirlerde aşırı hassasiyet​

Sinir uçlarının aşırı duyarlı hale gelmesini kişinin vulva bölgesinde kronik ağrılara neden olabilir. Bu ağrıların uzun sürelere devam etmesi durumu da vulvodini gelişmesine sebebiyet verir. Geçirilen travmalar, enfeksiyonlar veya doğum sırasında sinir hasarı bu duruma zemin hazırlar.

Pelvik taban kaslarının gergin olması​

Pelvik taban kaslarının aşırı bir şekilde kasılması veya spazm gelişmesi, vulva bölgesine baskı yaparak ağrılar neden olabilir. Bu durum genellikle stresli bir yaşam ya da fiziksel bir travma sonucunda görülür.

Hormonal değişiklikler ve bozukluklar​

Hormonal olarak vücutta değişime neden olan menopoz, bunların yanında doğum kontrol haplarının kullanımı ve doğum sonrasında görülen hormonların dengesizliği sonucunda vulvada hassasiyet meydana gelebilir. Bu durum vulvodiniye neden olarak kişiye rahatsızlık verir.

Kronik enfeksiyon gelişmesi veya enflamasyon​

Kişinin geçirmiş olduğu ya da var olan mantar enfeksiyonları sinir uçlarını hassas bir hale getirebilir. Bu vajinal enfeksiyonlar uzun süreli ağrılar yaratır. İyileşmiş olsa bile bu enfeksiyonlar sinirlerde kalıcı değişiklikler yapabilir. Bu da vulvodini oluşmasına neden olur.

Stres ve kaygı gibi psikolojik durumlar​

Anksiyete, stres, depresyon gibi durumlar ağrı eşiğinin düşmesin neden olarak vulvodini tetiklenmesine sebep olur. Bu durum ağrıların şiddetlenmesine ve kişinin günlük yaşamın etkilenmesin zemin hazırlar.

Alerjik reaksiyonlar ve tahriş​

Vulva bölgesinde kullanılan sabunlar, parfümler, pedler ve deterjanlar gibi malzemeler kronik tahrişe neden olabilir. Bu da vulvodini gelişmene sebebiyet verir.

Vulvodini belirtileri, yanma, sızlama, cinsel ilişki esnasında ağrı, otururken rahatsızlık duyma ve batma şeklinde ortaya çıkabilir. Ağrının şiddeti kişiden kişiye farklılık göstererek hafiften dayanılmaz düzeylere kadar değişebilir.

Vulvodini belirtileri şöyle sıralanabilir:

• Genital bölgede rahatsız edici yanma hissi
• Vulva bölgesinde hissedilen sıcaklık
• Genital bölgede hissedilen batma ve sızlama hissi
• Cildin kaşınması ve kaşıntıya bağlı tahriş
• Vulva bölgesinde ağırlık veya dolgunluk hissi
• Cinsel ilişki sırasında ağrı (disparoni)
• Uzun süre oturulduğunda rahatsızlık duyma
• Sürekli veya aralıklı ağrı
• Zonklama hissi

Bu belirtiler genital bölgenin bir bölümünde ya da genel olarak görülebilir. Kişinin cinsel hayatını, günlük aktivitelerini etkileyerek rahatsızlık hissi verebilir. Bu belirtiler üç aydan uzun süredir devam ettiği durumda jinekoloğa başvurmak önemlidir.

Ağrının nereden kaynaklandığına bağlı olarak iki tip vulvodini bulunur. Bunlar lokalize vulvodini ve genel vulvodini olarak incelenir. Vulvodini tipleri şöyle açıklanabilir:

Lokalize vulvodini: Ağrı, vulvar vestibulit ya da klitoris gibi tek bir noktada gelişebilir. Vulvar vestibulit, vajinal dudaklar ve üretra arasında yer alan deri olarak bilinir. Klitoris ise vulvanın tepesindeki küçük, boncuk benzeri organdır. Lokalize vulvodini bazen lokalize vulvar ağrı sendromu olarak da isimlendirilebilir.

Genel vulvodini: Ağrı tek bir noktada izole olmadan vajinanın her bölgesinde hissedilebilir. Bu durum kişinin hayat kalitesine yansır.

Vulvodini, vulvada veya vajinada üç aydan uzun süreli olmak üzere görülen kronik ağrı ve rahatsızlık hissidir. Vulvodini yüzünden vulvada görülen vajinal ağrı, enfeksiyon ve cilt rahatsızlıkları kişinin yaşam kalitesini etkileyebilir. Vulvodini, yanma, batma, sürekli olan ağrı, tahriş hissi gibi belirtilerle kendini gösterebilir.

Belirtileri kişiden kişiye farklılık göstererek, ağrı hafif veya dayanılmaz derecede şiddetli hale gelebilir. Bunu yanında vulvodini, sosyal ve duygusal yaşam üzerinde büyük etkiler yaratabilir. Kişinin cinsel hayatını ve ilişkilerini olumsuz etkileyebilen vulvodini, tedavisi içerisinde psikolojik danışmanlık da yer alır.

Vulvar egzama, nedene bağlı olarak ilaç tedavisi uygulanmadan geçebilir. Alerjik reaksiyon veya hassasiyetten kaynaklanan egzamalar, etken faktörler ekarte edildikten sonra kendiliğinden kaybolur. Ancak bir enfeksiyon veya cilt rahatsızlığı egzamanın sebebini oluşturuyorsa, mutlaka ilaç kullanımı gerekir.

Vulvar egzamanın iyileşme süreci, altta yatan sebebe bağlı olarak değişmektedir. Kıyafetlerden kaynaklanan tahriş sebebiyle oluşan egzama semptomları tahriş edici maddeyi çıkardıktan sonra ilk 2 hafta içinde ortadan kalkar.

Vulvar egzama çok yaygın bir cilt hastalığıdır. Tetikleyici faktörleri çok fazla olduğu için kadınlar hayatlarının bir noktasında bununla karşılaşabilirler.

Her zaman önlenemeyen vulvar egzama, kolay bir şekilde tedavi edilebilir. Antihistaminikler ve kortizon kremler kaşıntı ve kızarıklığın giderilmesine ve cildin temizlenmesine yardımcı olur. Stres bazen egzamayı tetikleyebilir veya daha da kötüleştirebilir.

Bu nedenle stresi düzenli egzersiz yapmak, yeterince uyumak veya rahatlamak için zaman ayırmak gibi sağlıklı yollarla yönetmek gerekir. Ayrıca cilt bakımı ve banyo rutininde değişiklikler yapmak da semptomların hafifletilmesinde rol oynar.

Tedavinin yanı sıra yaşam tarzı değişiklikleri de vulva egzaması semptomlarını azaltmaya yardımcı olabilir:

Cilt bakımı: Uygun cilt bakımının yapılması vulva egzaması için önem taşır. Egzama olan alanı temiz ve tahriş edici maddelerden uzak tutmak etkileşimi azaltır. Ilık su ile her gün banyo yapmak veya duş almak, hafif-kokusuz cilt bakım ürünleri kullanmak, banyodan sonra nemlendirici sürmek egzamanın etkilerinin azalmasını sağlar.

Tetikleyicilerden kaçınmak: Egzamanın oluşmasına neden olan tetikleyici faktörlerden uzak durmak semptomların azalmasına katkı verir.

-Vajina ve anüs çevresindeki cildi sadece yumuşak ve kokusuz temizleyiciler ile yıkamak,

-Sabun, ıslak mendil, vajinal duş, vajinal deodorant gibi kokulu ürünlerden uzak durmak,

-Ağdadan kaçınmak

-Günlük pedler ve regl döneminde kullanılan pedler sık sık değiştirmek

-Pamuk, ipek veya bambudan yapılmış iç çamaşırlarını tercih etmek

-Dar pantolon, tayt veya tanga gibi kıyafetleri giymemek

-Kokusuz çamaşır deterjanı kullanmak ve yumuşatıcı kullanmamak

-Nikel içerikli piercingleri kullanmamak

-Stresi en aza indirecek adımlar atmak egzama semptomlarının hafifletilmesine destek olur.

Cinsel yaşama dikkat etmek: Lateks malzemeden oluşan prezervatif, diyafram ve servikal kapaklar bazı insanlarda alerjik semptomlara yol açabilir. Bu sebeple alerjisi olanlar farklı malzemeden yapılmış alerjik olmayan ürünler kullanmalıdır. Ayrıca bazı sperm öldürücü olan spermisitler cildi tahriş edebilir. Eğer bu ürünler semptomları tetikliyorsa, farklı içerikli ürünler kullanılmaya dikkat edilmelidir. Bununla birlikte seks sırasında kullanılacak olan su veya silikon bazlı kayganlaştırıcıların kullanımı, sürtünmeyi ve rahatsızlığı azaltmaya destek olur. Bazı kişilerde meni ile temas etmek de vulvar egzamayı artırabilir. Bu durumun önüne geçmek için prezervatif kullanılabilir.

Psikolojik destek: Vulvar egzama kişilerin ruh halini ve zihinsel sağlığını olumsuz yönde etkileyebilir. Kişiler bu hastalık ile ilgili strese girip, endişe ve utanma duyguları yaşayabilir. Bu durumun aşılması ve stresten kurtulmak için psikolojik destek fayda sağlayabilir.

Şu durumlar vulvar egzama riskini artırmaktadır:

-Duygusal stres

-Fiziksel tahriş ediciler

-Çok fazla sabun, özellikle parfümlü sabun kullanımı

-Ailede egzama, saman nezlesi, astım veya gıda alerjisi öyküsü bulunması

-Naylon, sentetik iç çamaşırı giymek

-Dar pantolon giymek

-Vücudun diğer bölgelerinde egzama çıkması

Vulvar egzamanın yani rahim egzaması tedavisi nedene bağlı olarak belirlenmektedir. Bir kişinin semptomlarının şiddeti ve egzamanın etkilediği vücut bölgesinin alanı tedavi planını şekillendirmekte, insanların birden fazla tedaviyi denemeleri gerekebilmektedir.

Kontakt dermatit veya alerjik reaksiyon durumunda, tahriş edici maddelerden kaçınmak için kişinin sabun ve deterjan gibi kullandığı ürünleri değiştirmesi gerekir. Eğer egzamadan bir enfeksiyon sorumluysa, uzman hekim antibiyotik veya topikal kremler kullanılmasını isteyebilir.

Atopik dermatit için ise birçok tedavi bulunmaktadır. Hekimler semptomları yönetmek ve komplikasyonları önlemek için nemlendirici kremler, steroid kremler gibi topikal tedaviler, antihistaminikler, oral veya enjekte edilebilir ilaç tedavilerini uygulayabilmektedir.

Vulvar egzamanın tanısı en basit şekilde fiziki muayene yolu ile konulmaktadır. Uzman hekim muayene sırasında vajina etrafındaki deriyi kontrol eder. Çatlama, kalınlaşma, kızarıklık veya pullanma gibi cilt değişiklikleri muayenede aranır. Bununla birlikte mantar, yaşa veya cinsel yolla bulaşan enfeksiyon ihtimallerini dışlamak için vajinal akıntıdan örnek alınarak teste gönderilir.

Bu arada uzman hekim hastadan hastalık öyküsünü, alerji geçmişini ve kullandığı ürünleri ve alışkanlıklarını öğrenir. Gereken durumlarda egzama olan bölgede etkilenen deriden küçük bir örnek alınarak biyopsiye gönderilebilir. Bu testler semptomların egzamadan mı yoksa başka bir durumdan mı kaynaklandığı belirlemeye yardımcı olabilmektedir.

“Vajinada egzama neden olur?”, “Rahimde egzama neden olur” sık sorulan sorular arasında yer almaktadır. Halk arasında rahim egzaması olarak bilinen vulva egzaması veya atopik vulvar dermatit, aşırı aktif bir bağışıklık sisteminden kaynaklanır.

Bu aktiflikte genetik ve çevresel faktörlerin rol oynadığı düşünülür. Bazı tahriş edici maddeler veya alerjenler egzama semptomlarını tetikleyebilmekte, bu tetikleyiciler de kişiden kişiye göre değişebilmektedir.

Vulva egzamasının tetikleyici etkenler şu şekilde sıralanabilir:

• Sabun, banyo köpükleri, kokulu deterjanlar ve yumuşatıcılar
• Yetişkin ve bebek mendilleri
• Naylon, sentetik, yün iç çamaşırları
• Vajinal salgılar, akıntılar ve ter
• Spermisitler veya kayganlaştırıcılar
• Kokular
• Lateks
• Sıcak veya soğuk hava sıcaklıkları
• Kokulu kişisel bakım ürünleri
• Nikel dahil bazı metaller
• Sürtünme
• Stres

Vulvada görülen egzama belirtileri diğer egzama belirtileri ile benzerlik göstermektedir. Bu belirtiler şu şekilde sıralanabilir:

- Vajinal ve vulvar bölge çevresinde iltihaplı, rengi bozulmuş cilt

-Vajinal ve vulvar bölge çevresinde kuru, pullu veya kabarmış cilt

-Vajinal ve vulvar bölge çevresinde kaşıntı

-Etkilenen cildin sızması veya kabuklanması

-Etkilenen cildin şişmesi

- Tampon, spekulum kullanırken veya seks sırasında ağrı

- Eğer egzama bir tahrişten kaynaklanıyorsa vajina veya vulvada yanma da meydana gelebilir

- Anüs çevresi ve kalçalar dahil olmak üzere vücudunun diğer bölgelerinde de bu semptomlar görülebilir.

-Semptomlar hafif ila şiddetli arasında değişebilir. Sebep atopik dermatit ise kişi, semptomların kötüleştiği ve remisyon dönemleriyle değişen alevlenmeler yaşayabilir. Ayrıca kaşıma, etkilenen cildin kanamasına ve enfekte olmasına neden olabilir.

Vulvada ortaya çıkan farklı türde egzama tipleri vardır. Bunlar; atopik egzama, seboreik dermatit, alerjik kontakt dermatit ve tahriş edici kontakt dermatit dahil olmak üzere genital bölgeyi etkileyebilecek farklı egzama türleridir. Vulvar egzama durumu cildin ağrılı, kaşıntılı ve kırmızı olmasına neden olur. Birçok neden vulvada böyle sonuçlara sebep olduğu için uzman bir hekimin mutlaka mantar enfeksiyonu veya cinsel yolla bulaşan enfeksiyon gibi olasılıkları dışlaması için muayene önem taşır.

Atopik dermatit olarak da adlandırılan egzama, ciltte kaşıntılı ve kırmızı lekelere neden olan yaygın bir cilt problemidir. Vücudun birçok bölgesinde görülebilen egzama, vajinanın dış kısmında da görülebilir. Buna vulvar egzama, halk dilinde ise rahim egzaması denilmektedir.

Bu durumda vajinanın etrafındaki yumuşak deri kıvrımları ağrılı, kırmızı ve kaşıntılı hale gelir; ince çatlaklar, kırmızı lekeler, vajinal akıntı ve kabuk oluşumuna neden olur. Vulvar egzama, vulvanın derisini ve çevresini etkiler. Vulvar egzama sadece vulva ile sınırlı olmamakta, aynı zamanda anal açıklığın çevresinde ve kalçaların arasında görülebilmektedir.

Vulva kanserinde kritik nokta erken teşhisle birlikte kanserin ilerlemesini ve yayılmasını durdurmaktır. Birçok kanserde olduğu için vulva kanseri de diğer organlara yayılım gösterdiğinde hayati tehlikeye sebep olabilir.

Vulva kanseri, kadınların genital bölgesinde meydana gelen ve kasık bölgesindeki lenf düğümlerinde meydana gelir.

Vulva kanserinin göstergesi sayılabilecek ilk belirtiler geçmeyen kaşıntıyla birlikte ortaya çıkan vulvadaki ağrı ve şişliktir.

Vulva, kadınların cinsel organının dış yüzey bölgesi olan dış genital bölgesidir. Klitoris, vajinal açıklık, idrar yolu ve bunları koruyan labia majora (dış dudaklar), labia minora (iç dudaklar) ile vajina ve anüs arasındaki perineum adı verilen alanı içerir. Perineum vajina girişi ile anüs arasındaki bölgeye verilen isimdir. Vulva'yı kapsayan bu alanlar adet görmeyi, doğum yapmayı, idrar çıkışını ve cinsel haz yaşanması sağlar.

Vulva kanseri tedavisi genellikle vulvadan bir miktar parça alınmasını içeren ameliyattır. Bununla birlikte radyasyon, kemoterapi gibi yöntemler de vulva kanseri tedavisi seçenekleri arasında yer alır.

Vulva kanseri tedavi seçenekleri şöyle sıralanabilir:

Ameliyat​

En yaygın olarak tercih edilen tedavi yöntemi ameliyattır. Ameliyatın amacı vulvadaki kanserli dokunun çıkarılmasıdır. Vulva kanseri ameliyatı da kendi içinde şu şekilde ayrılır:

1. Ultrason cerrahi aspirasyonu: Ses dalgaları tümörü küçük parçalara ayırır ve doktor tarafından bu küçük parçalar çıkarılır
2. Lazer ameliyatı: Lenf düğümleri, vulvanın bazı kısımları veya diğer organlar gibi etkilenen dokuyu kesmek veya çıkarmak için bir lazer kullanılır. Bu tedavi invaziv tümörler için kullanılmaz.
3. Eksizyon: Eksizyon işlemi sırasında tümör ve etrafındaki doku alınır. Geniş bir lokal eksizyon, dokunun bir kısmını çıkarır. Radikal bir lokal eksizyon ise büyük miktarda dokuyu ve lenf düğümlerini çıkarmakla ilgilidir.

Vulvektomi​

Vulvektomi işlemi sırasında vulvanın bir kısmı veya tamamı çıkarılır. Vulvektomi de kendi içinde türlere ayrılır:

Vulvektomi derisi yüzülerek vulvanızdaki derinin üst katmanını alınır.

Basit vulvektomi yöntemiyle tüm vulva ve derinin hemen altındaki doku çıkarılır.

Kısmi veya değiştirilmiş radikal vulvektomi, vulvanızın çoğunun ve yakındaki lenf düğümlerinin çıkarılmasını kapsar.

Radikal vulvektomi ise vulvanın tamamını ve yakındaki lenf düğümlerini çıkarmaktır.

Pelvik ekzenterasyon işleminde vulva ve lenf düğümlerinizin yanı sıra yakındaki organlardan bir veya daha fazlası çıkarılır: Bu bölgeler alt kolon, rektum, mesane, rahim, rahim ağzı veya vajinadır.

Radyasyon tedavisi​

Radyasyon tedavisi, vulva kanserini yok etmek için için yüksek ve güçlü X ışınları kullanır. Vücudunuzun içine, kanserin üzerine veya yakınına radyoaktif bir iğne veya tohum yerleştirilerek bu işlem gerçekleştirilir.

Kemoterapi​

Kemoterapi tedavisindeki ilaç kullanımıyla kanser hücrelerini öldürmek veya büyümesini durdurmak amaçlanır. Bu ilaçlar genellikle ağızdan alınır. Bazı kemoterapi ilaçları cildinize sürdüğünüz losyon veya krem şeklinde de olabilir.

Biyolojik tedavi veya immünoterapi​

Biyolojik tedavi veya immünoterapi uygulaması ise vücudun kansere karşı savunmasını güçlendirmek için bağışıklığı yükseltmeye yönelik bir uygulamadır.

Vulva kanserinin teşhisi için doktor tarafından öncelikle dış genital bölge olan vulvanın fiziksel muayenesi yapılır. Vulva meydana gelen olası değişimler inceledikten sonra doktor kesin tanı için bazı testler isteyebilir.

Vulva kanseri teşhisinde faydalanılan yöntemler şu şekildedir:

Tıbbi geçmiş​

Doktor tarafından alışkanlıklar ve hastalıklar da dahil olmak üzere genel sağlık durumu hakkında sorular sorulur.

Pelvik muayene​

Vulvaya bakarak rahim, vajina, yumurtalıklar, mesane ve rektum hissedilerek fiziksel olarak vulvadaki kanser belirtileri belirlenmeye çalışılır.

Kolposkopi​

Kolposkop adı verilen bir büyütme aracı vajina, vulva ve rahim ağzınızdaki kritik bölgelere yakından bakarak teşhis için fikir verir. Bu işleme vulvoskopi adı da verilir.

Biyopsi​

Biyopsi işleminde mikroskop altında incelenmesi için vulvadan bir miktar doku alınarak laboratuvara gönderilir.

Görüntüleme testleri​

X-ışınları, CT ve PET taramaları, MRI'lar, vulva kanserinin varlığını veya ne kadar yayıldığını öğrenilmesi için vücudun ayrıntılı görüntülerini alır.

Vulva kanserinin kişide meydana getirdiği yaygın belirtiler kaşıntıyla birlikte ortaya çıkan şişlik ve ağrıdır. Anormal kanamalar, genital bölgede yanma, vulva derisinde renk değişimi ve geçmeyen yaralar da vulva kanseri belirtileri olarak sayılır.

Cildin dış katmanında ki anormal büyüme ve değişiklikler ile fark edilebilen vulva kanserinin belirtileri şunlardır:

• Dış genital bölgede kaşıntı, yanma ve kanama
• Dış genital bölgedeki deri renginin anormal kırmızı veya beyaza dönmesi
• Vulvada döküntü, siğil gibi cilt değişiklikleri ve asimetrik görünüm
• Vulva derisinin daha kırmızı veya beyaz bir renge dönüşmesi
• Cinsel ilişki veya idrar yaparken pelviste ağrı veya hassasiyet

Yukarıda yer alan belirtileri yaşadığınız takdirde bir jinekoloji uzmanına danışmanızda fayda vardır. Doktorunuz yapılacak tetkiklerin ardından vulva kanserinin teşhisini yapıp bir tedavi süreci belirleyecektir.