Psöriatik artrit, genetik mutasyonlara bağlı olarak ortaya çıkan bir artrit türü olarak bilinir. Genlerdeki değişiklikler sebebiyle görülen psöriatik artrit, kalıtsal olarak değerlendirilir ve biyolojik ebeveynlerden çocuklarına geçmiş olarak görülebilir.

Fiziksel travma veya viral veya bakteriyel enfeksiyon gibi kalıtsal yatkınlığı olan kişilerde de sedef artritinin görülme olasılığı vardır.

Bunların yanında güneşten az yararlanma, havanın soğuması gibi nedenlerle de deride kuruluk ve kaşıntı meydana gelebilir. Bu da zaman içerisinde bağışıklık sisteminin zayıflamasına neden olarak psöriatik artrit hastalığının alevlenmesine zemin hazırlar.

Psöriatik artrit nedenleri şöyle sıralanabilir:

• Bağışıklık sisteminde meydana gelen problemler
• HLA-B27 geni ile ilişkilendirilen genetik yatkınlık
• Enfeksiyon, travma gibi çevresel faktörler
• Duygusal ve fiziksel stres
• Hormonal değişiklikler
• Özellikle tırnak tutulumu olan sedef hastalığı hastalarında
• Obezite
• Sigara ve alkol kullanımı

Psöriatik artrit, vücutta herhangi bir eklemin etkilenmesin neden olarak iltihaplanma, yorgunluk, eklem ağrıları ve sertlik gibi belirtilere neden olur. Özellikle gözler, akciğerler ve aort gibi bölgelerde iltihaplanmaların görülmesi de psöriatik artrit, belirtisi olarak değerlendirilir. Daha şiddetli sedef artriti alevlenmeleri eklemlerin hareket ettirilmesini engeller ve kullanımını zorlaştırabilir. Bunun yanında cilt yüzeyinde daha büyük sedef hastalığı lekelerine neden olabilir.

Psöriatik artrit diğer adıyla sedef romatizmasının en sık görülen belirtileri şöyle sıralanabilir:

• Eklem ağrıları
• El ve ayak parmaklarında ağrılı, sosis benzeri bir şişlik
• Katılık ve sertlik
• Etkilenen eklemlerin yakınında renk farklılıkları veya kızarıklık
• Tendon ve bağların kemiklere bağlandığı yerlerde ağrı veya hassasiyet
• El ve ayak parmaklarında şişlik
• Saç derisi, dizler, dirsekler ve alt sırtta görülen gri pullu lekeler
• Tırnaklarda renk değişikliği veya çukurlaşma
• Tükenmişlik hali ve yorgunluk

Psöriatik artrit, vücuttaki farklı eklemeleri etkileyerek çeşitli semptomlara neden olabilir. Bu nedenler oluştuğu bölgeye göre isimlendirilir ve buna yönelik olarak bir tedavi şekli uygulanabilir.

Sedef romatizmasının türleri şöyle sıralanabilir:

Distal interfalangeal baskın psöriatik artrit​

Bu tür, el ve ayak parmaklarının uçlarına yakın olan eklemleri etkiler. En yaygın görülen yaygın psöriatik artrit olarak bilinir. Tırnaklarda renksiz, pullu bir yapı ve çukurlar oluşturabilir.

Simetrik poliartrit​

Simetrik poliartrit aynı anda beş veya daha fazla eklemi etkilenmesine neden olan bir türdür. Simetrik poliartrit vücudun her iki tarafındaki aynı eklemleri etkileyebilir. Bunlar her iki diz ya da her iki dirsek olabilir.

Asimetrik oligoartiküler psöriatik artrit​

Asimetrik oligoartiküler psöriatik artrit, vücudun her iki tarafında yer alan dört eklemin etkilenmesin neden olan türdür. Psöriatik artritin en yaygın görülen diğer bir türü olarak da değerlendirilir.

Spondilit​

Omurga, vertebra olarak isimlendirilen 33 kemikten oluşur. Spondilit, omurları arasında yer alan eklemlerde iltihaplanmaya ve diğer semptomlara sebep olabilir. Bunun yanında kalçalarda ve omuzlarda ağrıya da neden olabilir.

Artrit mutilans​

Artrit mutilans, ellerde ve ayaklarda şiddetli semptomlara neden olan bir durumdur. Oluşan iltihaplanma genellikle kemik kaybına neden olacak kadar şiddetli olarak kendini gösterir. Psöriatik artritin en nadir görülen şekli olarak bilinir.

Psöriatik artrit, kırmızı, pullu döküntülere ve kalın, çukurlu tırnaklara neden olan sedef hastalığına sahip olan kişileri etkileyerek tüm el ve ayak parmaklarının şişmesi gibi belirtilere sebebiyet veren bir artrit türüdür. Sedefli hastaların yaklaşık %20-40’ında sedef romatizması gelişebilir.

Genellikle uzun yıllardır (10-15 yıl) döküntüleri olan hastalarda sonradan gelişmektedir (%75) ama bazen sedefle aynı anda (%15) ya da döküntülerden aylar-yıllar öncesinden de (%10) romatizmanın geliştiği görülmektedir.

Ciltte iltihaplanmalara neden olan sedef hastalığında artrit de görülmesi nedeniyle oluşan otoimmün bir hastalıktır. Psöriatik artrit, ciltte sedef hastalığı semptomları ve eklemlerde iltihap geliştiğinde ortaya çıkar. Cilt yüzeyinde ve eklemlerlerde genellikle alevlenme adı verilen dönemlerde şiddetlenebilir. Buna yönelik olarak doktor, semptomları hafiflemesi için ilaç tedavisi yapabilir.

İdrar yaparken zorlanma, idrar akışında zayıflık, idrarda ve spermde kan, kilo kaybı, erektil disfonksiyon (sertleşme sorunu) ve boşalma sırasında ağrı (hematospermi) prostat kanserinin belirtileridir.

PSA değeri kaç olursa tehlikeli? PSA değerinin 1 ng/ml nin altında olduğu çok düşük değerlerde bile %6.6 hastada prostat kanseri bulunabilmektedir. Bununla birlikte PSA değeri arttıkça kansere yakalama şansı artmaktadır. PSA: 3,1 - 4 ng/ml arasına ulaştığında hastaların %26,9'sında prostat kanserine rastlanmaktadır.

Prostat kanseri, erken evrede yakalandığında tedavi başarısı yüksek kanser türleri arasında yer almaktadır. Genellikle başlangıç evresinde belirti vermeyen bir kanser olduğu için de 40 yaşından itibaren her erkeğin yıllık prostat muayenesini ve kan tahlillerini mutlaka yaptırması gerekmektedir.

Prostat kanseri genel olarak lenf düğümlerinde ve kemiklerde metastaz yapar. Bunların yanı sıra kolon ve bağırsaklara da yayılım özelliği gösterir.

Prostat kanserinin ölümcül durumları genellikle ileri evrelerde yaşanır ve kanserin ölümle sonuçlanması başka organlara da yayılmış olduğu anlamını taşır.

Prostat kanserinin erken teşhisi çok önemlidir. Özellikle 4. evre prostat kanseri ciddi risk içerir ve ölüm oranı yüksektir.

Prostat kanseri, diğer kanser türlerine göre kıyaslandığı durumda daha hızlı yayılan bir kanser türü olarak görülür. Fakat erken teşhis durumunda prostat kanseri yayılım göstermediyse tedavi olumlu yönde ilerler.

Prostat kanserinde ameliyat yapıldığı durumda kişinin prostat bezi ya da seminal keseler alınabilir. Bu durumda çevresindeki bazı dokular da çıkarılabilir.

Prostat kanseri, erkek üreme sisteminin bir parçası olan prostat bezinin kanseridir. Prostat kanserinde prostat bezinde anormal hücreler, kontrolsüz bir şekilde bölünmeye ve büyümeye başlar. Prostat bezi yalnızca erkeklerde olduğu için bu kanser türü sadece erkeklerde ortaya çıkar.

Prostat kanserinde idrar akışı zayıf veya kesintilidir, özellikle geceleri sık sık idrara çıkma ihtiyacı vardır, mesane tamamen boşaltılamaz veya öyle hissedilir, idrar yaparken ağrı veya yanma ile birlikte alt pelvik bölgede hafif ağrı söz konusudur. Kanser ilerlediyse yorgunluk, bulantı ve kusmada görülür.

Prostat sağlığını korumaya yönelik olarak beslenme düzeni, düzenli olarak yapılan egzersiz, bol sıvı tüketimi oldukça önemlidir. Bunların yanında düzenli olarak kontrollerin sağlanması gerekir.

Bazı besinlerde yer alan E vitamini, çinko ve selenyum prostata iyi gelere oluşabilecek durumlara karşı koruma sağlayabilir. Bu nedenle bu vitamin ve mineralleri beslenme düzenine eklemek prostata iyi gelir.

Prostata iyi gelen durumlar şöyle sıralanabilir:

• Likopen, çinko, omega-3 yağ içeren besinlerden yararlanmak
• Düzenli olarak egzersiz yapmak
• İdrar yollarını etkileyen prostat sorunlarına karşı bol sıvı tüketimi yapmak
• Alkol ve kafeinden uzak durmak
• Düzenli olarak kontroller yaptırmak

Prostat kanserinin tedavisinde yöntem kanserin prostat içinde mi yoksa prostatın dışında mı olduğuna göre belirlenir. Prostat içindeyse ve erken evredeyse aktif izlem, cerrahi tedavi (radikal prostatektomi), HIFu yöntemi ve radyoterapi dikkate alınır. Prostat dışına çıkmışsa genç hastalar için cerrahi + radyoterapi uygulanırken, yaşlı hastalarda hormon tedavisi ve radyoterapi uygulanır.

Diğer yandan cerrahi seçeneği, prostat kanserinde en yaygın ve etkili tedavi yöntemlerindendir. Robotik, laparoskopik ve açık cerrahi yöntemler mevcut olup her bir cerrahi yöntem hastaya göre tercih edilmelidir. Cerrahi yaklaşımda amaç prostatın tamamının alınmasıdır. Uygun vakalarda prostat çevresinde bulunan ve peniste sertleşmeye yardımcı olan sinirler korunabilir.

Erken evre prostat kanserinde tercih edilen ameliyat, laparoskopitir. Yine erken evrede prostat ışın tedavisi (radyoterapi) de uygun hastalarda önemli bir tedavi seçeneğidir. Laparoskopik cerrahi, hastaya konforlu bir ameliyat süreci sağlar ve kanser kontrolü açısından da yüksek başarı oranlarına sahiptir.

4-5 adet küçük delikten yapılan bu ameliyatlar sonrasında hasta daha az ağrı çeker ve günlük aktivitesine kısa sürede dönebilir. Ameliyat kesisi olmadığından, bu ameliyatlar kozmetik olarak da büyük oranda hasta memnuniyeti sağlar. Prostat kanseri tanısı ve tedavisindeki büyük gelişmeler, bu hastalığı korkulan bir hastalık olmaktan çıkarmaktadır.

Hastanın PSA kan testi ve/veya makattan parmakla muayene sonuçlarına göre prostat kanseri olasılığı söz konusu ise, şüphenin biyopsi ile onaylanması gerekir. Prostat kanserine, prostat bezine yapılan bir veya birden fazla biyopsi sonucunda tanı konulur.

Biyopsi, hastada var olan benin prostatik hiperplazi, kanser veya var olan diğer medikal problemleri belirler. Biyopsi sırasında, iğne yardımıyla rektumdan girilerek prostat dokusundan birkaç ufak parça örnek alınır. Bu doku örnekleri, mikroskop altında incelenerek kanser hücreleri varsa tespit edilir.

Prostat kanseri tanısı koymak için aşağıdaki taramalar yapılmaktadır;

PSA Kan Testi: Prostat kanseri tanısı konan hastanın kanındaki PSA seviyesi, vücudunda bulunan kanser miktarına eşittir. PSA (Prostat Spesifik Antijen), prostatta bulunan hücreler tarafından üretilen bir protein olup, kandaki miktarı ne kadar yüksekse prostat kanseri de o kadar ilerlemiş demektir. Aynı zamanda PSA düzeyi, verilen tedavinin başarısını takip edilmesinde veya cerrahi sonrası yenilemenin saptanmasında son derece yardımcıdır.

Makattan Parmakla Muayene: En yaygın kullanılan prostat kanseri tarama testlerinden biridir. Parmakla, hastanın prostatına dokunularak büyüklüğü ve özelliklerine göre anormalliklere bakılır.

Transrektal Ultrasonografi: Transrektal (makattan) ultrasonografi sırasında, küçük bir sonda rektumun içine yerleştirilir. Sonda, eko üreten ve prostata çarparak geri dönen yüksek frekans ses dalgaları yayar. Bilgisayar, bu ekoları kullanarak anormal bölgeleri gösterebilen sonogram ile resmi oluşturur. Transrektal ultrasonografinin, prostat kanserinde yaşamsal riski azalttığına dair araştırmalar devam etmektedir.

Gelişmiş PSA Testi: Pankreas kanserine dair daha belirgin sonuçlar için, PSA testini geliştirme çalışmaları devam etmektedir. PSA sonuçları ne kadar net olursa, hasta o kadar az kaygılanır ve diğer testlere o kadar az ihtiyaç duyulur.

İnsülin-Benzer Büyüme Faktörü: İnsülin benzeri büyüme faktörü (IGF), birçok kanser türünde kanser hücreleri için önemli bir büyüme ve antiapoptotik (hücre ölümünü engelleyici etkisi olan) faktördür. İnsülin benzeri büyüme faktörü bağlayıcı protein-3 (IGFBP-3) ise IGF-1 den bağımsız apoptozisi (hücre ölümü) uyarır ve büyümeyi engeller. Son zamanlarda yapılan araştırmalar, yüksek IGF-I ve düşük GFBP-3 seviyelerinin veya her ikisinin oranlarındaki yükselmenin, prostat kanseri riski artışı ile ilişkili olduğunu belirtmektedir.

Prostat kanseri gösterdiği yayılım durumuna göre evrelere ayrılır. Prostat tümörünün mesane ya da rektum gibi çevre dokulara yayılıp yayılmadığı, lenf bezleri ve kemikleri etkileyip etkilemediği evrelemede en önemli kriterlerdir. Tümörü derecesini belirten gleason skoru ve PSA seviyesi de prostat kanseri evrelerini belirlemek için önemlidir.

Kendi içinde 4’e ayrılan prostat kanseri evreleri şöyledir:

Evre 1: Prostat kanseri, kanserin hala prostatla sınırlı olduğu ve diğer bölgelere yayılmadığı anlamına gelir. Prostat kanseri 1. Evre belirtileri sık sık idrara çıkma ihtiyacı, idrar yaparken zorlanma ve idrar yaparkan ağrı, yanma hissidir. Ancak prostat kanseri her zaman 1. evrede semptom göstermeyebilir.

Evre 2: Prostat kanserinde ikinci evre, kanser hücrelerinin prostat beziyle sınırlı kaldığı ancak yayılma riskinin birinci evreye göre daha yüksek olduğu prostat kanseri evresidir.

Evre 3: Prostat kanserinin lokal olarak ilerlemiş olduğu evre üçüncü evredir.

Evre 4: Prostat kanserinin bu evresinde kanser lenf düğümlerine veya vücudun diğer bölgelerine yayılmıştır.

Prostat kanserilerinin çoğu prostat bezinin dış kısmında başlar. Prostat kanserinin belirtiye neden olması için kanserin üretraya baskı yapacak kadar büyümüş olması gerekir. Bu nedenle prostat kanseri genellikle erken evrelerde belirtiye neden olmaz.

Prostat kanserinin belirtileri idrar yapmada zorluk, idrarda zayıf akış, idrarda veya menide kan bulunması, idrara çıkma sıklığında artış, ereksiyon güçlüğü, boşalma sırasında ağrı, kilo kaybı, yorgunluk, sırt, kalça, kaburga veya diğer kemiklerde ağrıdır.

Prostat kanseri belirtileri şunları içerir:

• İdrar yapmada güçlük
• İdrar yaparken ağrı ve yanma hissi
• Zayıf idrar akışı
• Menide veya idrarda kan görülmesi
• Ereksiyon sorunları ve boşalırken ağrı
• Alt pelvik bölgede ağrı
• Kalça, sırt, göğüs veya kemiklerde ağrı
• Kilo kaybı
• Yorgunluk
• Mide bulantısı ve kusma

İdrara çıkma sıklığında artış​

Prostat bezinin mesanenin hemen altında yer alması ve üretrayı çevrelemesi nedeniyle prostat bezinde kanserli hücre oluşumu mesane ve idrar yoluna baskı yaparak özellikle geceleri kişiyi sık sık idrar yapmaya sevk eder.

İdrar yaparken zorlanma​

Yine prostat bezindeki hücrelerin anormal büyümesi idrar yoluna baskı yapar ve kişinin idrar yaparken zorluk çekmesine sebebiyet verir.

İdrar akışında azalma​

Prostatın üretraya baskı yapması sonucu idrar çıkarma konusunda zorluk yaşanır ve idrar akışında azalma meydana gelir.

İdrar yaparken ağrı ve yanma hissi​

İleri evre prostat kanserlerinde, kanser prostatın çevresinden merkezine doğru yayılabileceğinden, idrarın prostattan geçişini engelleyebilir ve idrar sırasında ağrıyla birlikte yanma hissi oluşturabilir.

İdrarda kan​

Büyümüş prostat üretraya baskı yaparak mesanenin tahriş olmasına neden olur ve hematüri adı verilen idrarda kan görülmesi olayını doğurur.

İdrar kaçırma​

Prostat kanserinde büyümüş prostat bezi idrar yolunu tıkayabileceği için idrar kaçırma semptomu ortaya çıkabilir.

Boşalma anında ağrı​

Prostat kanserinin belirtilerinden olan erekte olurken yaşanan ağrıya prostatta kanserli hücrelerin büyümesinin neden olduğu tıkanma sebebiyet verir. Çünkü meydana gelen tümörler yakındaki organ ve dokulara baskı yaparak ağrıya neden olur.

Alt pelvik bölgede ağrı​

Prostat bezindeki kontrolsüz büyümeler mesaneye veya üretraya baskı yaptığında alt karın bölgesinde ağrıya neden olabilir.

Prostat kanserinin ilk belirtileri nelerdir?​

Prostat kanserinin ilk belirtisi olarak kişinin idrar yapmada güçlük çekmesiyle başlar daha sonrasında meni ya da idrara kan bulunmasıyla ortaya çıkar. Kişide ereksiyon problemlerinin meydana gelmesi ya da boşalma esnasında ağrı da prostat kanserinin ilk belirtileri arasındadır.

Prostat kanserinin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Prostat kanseri hücre düzeyinde gerçekleşen genetik kusurlara bağlı bazı prostat hücrelerinin kontrol dışı büyümesi ve normal hücrelerin yerini almasıyla oluşur. Daha sonra da çevre dokulara ve ileri seviyelerde ise uzak organlara yayılabilir.

Bunlarla birlikte prostat kanserinin altında yatan nedenler genellikle genetik yatkınlık, yaş, ırk ve beslenmedir.

Prostat kanseri nedenleri genel olarak şunlardır:

Genetik yatkınlık​

Prostat kanserlerinin %9’u kalıtsal olup, prostat kanseri olanların %15’inde hastalık birinci derece erkek akrabalarından geçmektedir. Kadınlarda meme ve yumurtalık kanserleriyle bağlantısı bilinen BRCA2 genindeki mutasyon, erkeklerde prostat kanseri riskini de arttırdığı gözlemlenmiştir.

Genetik olmayan (çevresel) faktörler​

Prostat kanserinde çevresel faktörler genetik faktörlere göre daha etkilidir. Örneğin, Çin’de yaşayan bir Çinlinin prostat kanserine yakalanma riski, bir Amerikalıya göre çok düşükken, aynı Çinli birey Amerika’da uzun süre yaşadığında bir Amerikalıya benzer prostat kanseri riski taşımaya başlamaktadır.

Yaş faktörü​

Prostat kanseri riski yaşla birlikte artar. 50 yaşın altındaki erkeklerde nadir görülen prostat kanserine, 50 yaşın üzerindeki erkeklerde sıkça rastlanır. Yaşamları boyunca her 6 erkekten 1’ine prostat kanseri tanısı konulacağı bilinmektedir.

Irk faktörü​

Prostat kanserinde ırk faktörü de önemlidir. En çok siyahi erkeklerde görülen prostat kanseri, daha sonra beyaz erkeklerde görülür. Nadir olarak da Asya / Pasifik adalarında yaşayan erkeklerde de görülür.

Beslenme ve obezite​

Prostat kanseri üzerinde beslenmenin direkt etkisi kanıtlanamamıştır. Daha önce yapılan araştırmalar, selenyum ve E vitamininin prostat kanseri riskini azaltabileceğini göstermiş olsa da sonradan yapılan araştırmalardan edinilen daha net sonuçlar, her ikisinin de fayda sağlamadığını ortaya koymuştur. Yine de sağlıklı beslenme ve obezite kanser riskini azalttığı için sağlıksız besinler tüketmek prostat kanseri riskini doğrudan yükseltebilir.

Prostat kanseri, erkeklerde spermi besleyen seminal sıvıyı üreten prostat bezindeki hücrelerin kontrolsüz ve anormal bir şekilde çoğalması sonucu oluşan kanser türüdür. Yaygın bir kanser türü olan prostat kanseri, yaygın olarak sık sık idrara çıkma, idrar akışında azalma, idrarda zorlanma, ağrı ve yanma hissi gibi belirtiler verir.

Altında yatan ve en sık görülen nedeni yaşlılık olan prostat kanseri genellikle 50 yaş üstü erkeklerde görülür. Yaş faktörünün yanı sıra genetik yatkınlık ve obezite gibi durumlar da prostat kanseri nedenleri arasında sayılabilir. Prostat kanseri tedavisindeki en önemli kriter ise erken teşhistir.

Prostatit kanser riskini artıran bir hastalık değildir ancak prostat iltihabındaki bakteriler PSA seviyesini artırabilir. Ayrıca iyileştirilmeyen iltihap kana karışabileceği için ciddi sorunlara yol açabilir. Prostatit ihmal edilmemesi ve tedavi edilmesi gereken bir sağlık sorunudur.

Prostat iltihabı prostatit tedavi edilmezse kısırlığa, idrar yapamamaya ve kanda bakteriyel enfeksiyona neden olabilir.

Bazı durumlarda, vücut kendi başına enfeksiyonla savaştığında ve iltihap gerilediğinde prostatit kendi kendine geçebilir.

Prostatit tedavisinde iltihabı geçirmek için antibiyotik tedavisi uygulanır. Yaklaşık 4 haftalık bir antibiyotik tedavisinden sonra enfeksiyonun geçip geçmediği araştırılır.