HPV, bu virüsü taşıyan biriyle gerçekleşecek olan cinsel temas yoluyla kolayca bulaşabilir. HPV virüsünün en yaygın bulaş yolu vajinal veya anal olarak gerçekleşen cinsel ilişki olsa da, birliktelik sırasında ten tene temas yoluyla da bulaşabilmektedir. HPV virüsünden korunmak için öncelikle cinsel olarak çok partnerli ilişkiler yaşamamak, cinsel ilişki sırasında korunmak ve HPV aşısı olmak önemlidir.

Bunlarla birlikte HPV aşısından korunmak için şu adımlar uygulanabilir:

• Erkeklerde ve kadınlarda HPV virüsünden korunmak için yapılacak ilk önlem tek eşliliktir.
• Cinsel ilişki sırasında kondom kullanmak, HPV riskini azaltabilir. Ancak kondomlar genital bölgeyi tam örtmedikleri için tam bir koruma sağlamadıkları unutulmamalıdır.
• Bunun dışında özellikle kadınlara henüz cinsel hayat başlamadan önce yapılan HPV aşısı en etkili yöntemdir. Aşı en uygun dönem 9-12 yaş arasıdır.
• Daha önce kişi HPV ile enfekte olmuşsa aşının koruyuculuğu daha az olur. Ayrıca aşı cevabı (antikor oluşumu) genç yaşlarda daha iyi olur.
• Kuadrivalan aşı olarak bilinen HPV aşısı (4 HPV tipine karşı olan aşı) FDA tarafından onaylanmış olup hem kız hem de erkek çocuklara uygulanabilir. Bu aşı kız çocuklarına veya kadınlara virüsle karşılaşmadan önce yapıldığında serviks kanseri olgularının önemli bir kısmının önüne geçer. Ayrıca bu aşı, vajinal kanser ve vulva kanserine karşı da koruyucudur. Üstelik HPV aşısı hem erkek hem de kadınlarda genital siğilleri, anal kanserleri, ağız kanserlerini, baş ve boyun kanserlerini önler.
• FDA, kuadrivalan aşının 9-45 yaş arasında uygulanabileceğini belirtmiştir. Ancak 27-45 yaş aralığında aşı olmadan doktor tavsiyesi alması önerilir.
• HPV enfeksiyonunu tamamen önlemek mümkün olmasa da HPV enfeksiyonu nedeniyle meydana gelen CIN/SIL lezyonları ile rahim ağzı kanserini önlemek mümkündür. Bu amaçla düzenli smear ve HPV testlerinin alınarak anormal sonuç çıkması durumunda uygun tedavi yönteminin uygulanması ile rahim ağzı kanserinin önüne geçilebilir.

HPV enfeksiyonunun kendisi değil, neden olduğu lezyonların tedavisi yapılabilmektedir. HPV ile temas ettikten sonra sıklıkla bu virüs bağışıklık sistemi tarafından vücuttan atılır. Ancak genital siğil çıkması durumunda kimyasal koterizasyon ya da elektrokoterizasyon yöntemleri ve lokal ilaçlar uygulanabilmektedir. Riskli vakalarda kolposkopi yapılarak rahim ağzı daha ayrıntılı incelenir. CIN lezyonlarının tedavisi ise cerrahi yöntemler gerektirmektedir. Lezyonun yerleşimine ve ciddiyetine göre LEEP ya da soğuk konizasyon yöntemlerinden birisi ile rahim ağzının etkilenen bölgesi çıkarılmaktadır.

HPV virüsünün tanısı HPV testi ile kesin olarak konulabilir. HPV testi rahim ağzı (cervix) kanseri tarama testinin bir parçasıdır ve gelişmiş ülkelerle birlikte bizim ülkemizde de rahim ağzı kanseri taramasında HPV testleri kullanılmaktadır. HPV testinin kullanılmasının esas amacı kişide rahim ağzı kanseri ile ilişkili yüksek riskli HPV tiplerinin varlığını belirlemektir. Bu tarama HPV DNA-Pap smear test olarak bilinir.

HPV testi için rahim ağzından özel bir çubuk ile örnek alınır. HPV tanısı için kan testi yoktur. Tarama 30-65 yaş arası tüm kadınlara 5 yılda bir yapılır. Taramanın amacı rahim ağzı kanseri olan kişilerin erken tanı ve tedavi almasını sağlamak ve rahim ağzı kanserinin yol açtığı mortalite ve morbiditeyi azaltmaktır. Alınan testlerden herhangi birisinde anormallik olması durumunda doktorunuz size uygun tedavi planını sunmalıdır.

Yüksek riskli HPV tipleri sebebiyle ortaya çıkabilen ve HPV ile ilişkili olan kanserler rahim ağzı kanseri, vajina kanseri, dış genital bölge kanseri (vulva kanseri), anal kanserler, ağız, dudak ve dil kökü kanserleri, baş-boyun kanserleri ve erkeklerde penis kanseridir.

HPV ile ilişkili kanserler maddeler halinde şöye sıralanır:

• Rahim ağzı kanseri
• Anal kanserler
• Vajina kanseri
• Dış genital bölge kanseri,
• Ağız, dudak ve dil kökü kanserleri
• Baş-boyun kanserleri
• Penis kanseri

HPV enfeksiyonu sonrası hiçbir müdahale gerektirmeden 1 yıl içerisinde yüzde 80 hastada, 2 yıl içerisinde de yüzde 90 hastada enfeksiyon ortadan kalkmaktadır. Bu hastaların yüzde 8-9’unda enfeksiyon 2 yıldan uzun süre sebat etmektedir ve tüm hastaların yüzde 1’inden azında yıllar içerisinde invaziv rahim ağzı kanseri oluşmaktadır.

HPV enfeksiyonundan rahim ağzı kanserine kadar geçen süre genellikle on yıllarla ifade edilir. Ancak çok nadir durumlarda daha kısa sürede de kanser gelişme ihtimali bulunmaktadır.

HPV enfeksiyonunun kendiliğinden gerilemesini engelleyen ve yayılımına neden olan faktörler şunlardır:

• Zayıf düşen bağışıklık sistemi
• Sigara kullanımı
• Kanser tedavileri
• Steroid türü ilaçların uzun süre kullanılması
• Hamilelik
• Yorgunluk
• HPV dışında kalan ve sık tekrarlayan genital hastalıklar

HPV ile enfekte olunduğunda görülen en yaygın belirtiler genital bölge başta olmak üzere ağız ve boğazda siğil, anormal hücre büyümeleri ve yaralar oluşmasıdır. Genital bölgedeki siğiller, küçükten büyüğe değişken boyutlarda olabilir, görünüşleri ise karnabaharı andırabilir. Siğiller ellerde ve parmaklarda kabarık şişlikler halinde, topuklarda veya ayak parmak uçlarında ise sert ve pürüzlü siğiller halinde görünebilirler. Ayrıca hpv enfeksiyonu servikste değişikliğe neden olabileceği için pap smear testinde bu değişikliklerde gözlenebilir.

Ayrıca rahim ağzı kanserinin en yaygın nedeni HPV olduğu için, bu kanserin varlığı da HPV'e de işaret edebilir.

HPV’nin en sık bulaşma yolu cinsel temastır. HPV virüsü insan cildinde canlı olarak bulunabildiğinden doğrudan cilt teması ile de bulaşabilmektedir. Nadiren de olsa hamam, umumi tuvaletler, genital organa temas etmiş eşya ve giysilerin ortak kullanımları da bulaşa neden olabilmektedir.

Hatta küçük çocuk ve bebeklerde görülen genital HPV enfeksiyonunda en sık etken bakım veren ebeveynlerin elleri yoluyla oluşan virüs bulaşıdır. Diğer bir bulaşma yolu da gebelik sürecinde annede aktif genital HPV enfeksiyonu bulunmasıdır. HPV pozitif olan annelerin normal doğum gerçekleştirmesi, bebeğin ses tellerinde siğil oluşumuna neden olabilmektedir. Bu nedenle aktif genital HPV enfeksiyonu olan gebelerde sezaryen ile doğum tercih edilebilir.

Yapılan çalışmalarda genç kadınlarda HPV görülme sıklığı yaklaşık %20 civarındadır. Yani ülkemizde yaklaşık her 5 kadından birinde HPV virüsü vardır. HPV ile karşılaştıktan sonra genital siğil gelişmesi genel olarak 3 hafta ile 8 ay arasındadır. Ancak siğil veya rahim ağzı hastalığı geliştirmeden önce bazı kişilerde HPV yıllarca sessiz kalabilir. Bu yüzden hastalığın ne zaman veya kimden bulaştığını bilmek mümkün olmayabilir.

HPV (İnsan papilloma virüsü), genellikle ciltte ve mukoza zarında(ağız içi, penis ucu, vajina, anüs ve rahim) siğillere ve kansere neden olabilen bulaşıcı viral bir enfeksiyondur. Kadınların %80'i yaşamlarının bir noktasında en az bir HPV türüne maruz kalır ancak genellikle belirti göstermediği için fark edilmez. Zira her HPV riskli değildir. HPV 16 kanser açısından riskli bir türdür. HPV 16 ve HPV 18 türü rahim ağzı kanserine sebep olurken, HPV 6 ve HPV 11 genital organlarda siğillere sebep olur. HPV siğilleri daha çok el, ayak, ağız, boğaz ve genital bölgeyi etkileyen ve ilgili bölgelerinde görülür.

HPV virüsünün en yaygın belirtisi özellikle genital bölge başta olmak üzere, el, ayak, ağız, boğazda ortaya çıkan siğillerdir denebilir.

Bu işlevleri sürdüren beyni göze ve yüze bağlayan otonom sinir liflerinin etkilenmesi sonucu olur. Gözleri ve beyni birbirine bağlayan bu otonom sinir lifleri dolambaçlı bir yol izler. Beyinden çıktıktan sonra omuriliğe inerler.

Omuriliğin boyun parçasını geçtikten sonra göğüs omurlarının başlangıcı düzeyinde omurilikten çıkarlar, sonra karotis arterin (şah damarı) komşuluğunda boyuna doğru ilerleyip daha sonra kafatasından içeri girerek göze geri dönerler. Bu sinir liflerinin, yolları boyunca herhangi bir yerde etkilenmesi ile Horner sendromu ortaya çıkar.

Sinir liflerinin hasarı şunlardan kaynaklanabilir:

1. Serebrovasküler hastalıklar (Beyin damar tıkanıklıkları, beyin kanamaları)
2. Multipl skleroz
3. Beynin ana arterlerinden biri olan karotid arterin yaralanması, damar duvarının tabakalanarak yırtılması
4. Boyun tabanında brakiyal pleksus adı verilen sinirlerin yaralanması
5. Migren veya küme baş ağrıları
6. Beyin sapı adı verilen beynin bir kısmında felç, tümör veya diğer hasarlar
7. Akciğerin üst kısmında, akciğerler ve boyun arasında tümör veya enfeksiyon (Pancoast tümörü)
8. Sinir liflerini kesmek ve ağrıyı gidermek için yapılan enjeksiyonlar veya ameliyatlar (sempatektomi)
9. Omurilik yaralanması

Bu hastalıkların kendine ait diğer özellikleri de vardır. Tek belirtileri Horner sendromu değildir. Başka belirtiler de birlikte olabilir. Örneğin akciğerin tepe tümörlerinden olan Pancoast tümörü olan hastada omuz ve kürek kemiği şiddetli ağrısı, kol ve göğüs duvarına yayılan ağrı, elde ve parmaklarda ağrı karıncalanma veya güçsüzlük olabilir.

Kansere ilişkin halsizlik, kilo kaybı gibi diğer belirtiler eşlik eder. Horner sendromu da akciğerin tepesinden geçen otonomik liflerinin etkilenmesi sonucu ortaya çıkacaktır. Hastalığın seyri sırasında diğer belirtilerle beraber görülebilir.

Bir başka örnek de aniden gelişen bir Horner sendromunda ve bedenin bir tarafında güçsüzlük daha çok beyinde bir damar tıkanıklığını veya damar yaralanmasını düşündürmelidir. Aylar içinde yavaş ve sinsi gelişmesi tümör olasılığını akla getirmelidir.

Horner sendromu her yaşta insanda gelişebilir.

Tedavi, altında yatan nedene bağlıdır. Sebep olan hastalığın tedavisi yapılır. Horner sendromunun kendisi için bir tedavi yoktur. Kalıcı olması halinde eğer göz kapak düşüklüğü çok hafif ise ve görmeyi etkilemiyorsa hiçbir tedavi uygulanmayabilir. Kapak düşüklüğü göz bebeğini kapatarak görmeyi engellerse kozmetik cerrahi ile düzeltilebilir.

Horner Sendromunun tanısı fiziki muayene ve hastalık öyküsü dinlenerek konulur.

Otonom sinir sistemi bozuklukları vücudun herhangi bir bölümünü veya sürecini etkileyebilir. Otonom bozukluklar geri dönüşümlü veya ilerleyici olabilir.

Horner sendromu otonom sinir sisteminin göz bebeği, göz kapağı ve terleme bezlerine gelen kısmının çalışmaması sonucu yüzün bir tarafını etkileyerek ortaya çıkar.

1. Göz kapağının düşmesine (pitozis)
2. Göz bebeğinin küçülmesine (miyozis)
3. Terlemenin azalmasına
4. Göz küresinin göz çukurluğu içine doğru çekilmesine (enoftalmos) neden olur.

Göz bebeğini genişleten kasın felç olması halinde göz bebeği küçülür, buna göz kapağında yarı düşme, gözün göz çukurluğu içine doğru çekilmesi ve aynı tarafta yüzün yarısında terleme azlığı da eşlik eder. Bu tabloya Horner veya Claude Bernard-Horner sendromu adı verilmektedir.

Vücudumuzda birçok fonksiyon, kişinin bilinçli çabası olmadan otomatik olarak (otonom olarak) çalışır. Bunu sağlayan sinir sistemi bölümüne otonom sinir sistemi denir. Otonom sinir sistemi; kan damarları, kalp, mide, bağırsak, karaciğer, böbrekler, mesane, cinsel organlar, akciğerler, göz bebekleri, ter, tükürük ve sindirim bezleri dâhil olmak üzere iç organların ahenk içinde çalışmasını düzenleyen sinir sisteminin bir parçasıdır.

Vücudun içinden veya dışından gelen uyarı ve isteklere bağlı olarak ilgili gerekli organ cevaplarını düzenler. Koşma veya heyecanlanma sırasında dokuların artan kan ihtiyacı için kalp ve solunum hızının artması, hava sıcaklığı yükseldiğinde vücut ısısını ayarlayabilmek için terleme, parlak ışıkta göz bebeklerinin küçülmesi veya karanlıkta göz bebeklerinin genişleyerek etrafın daha iyi görülmesinin sağlanmasının yanı sıra idrar yapma, dışkılama, cinsel tepki, tansiyon, sindirim, tükürük, ter ve gözyaşı üretimi bazı örneklerdendir.

Hirschsprung hastalığı ameliyatından sonra bebekler ve çocuklar için normal bağırsak kontrolü devam eder. Böylelikle bağırsakların işlevini kazanması yüksek ihtimaldir.

Hirschsprung hastalığı, genetik ve doğuştan meydana gelerek sinir hücrelerinin yetersiz olduğu bir durumda gerçekleşir. Bu nedenle sonradan gelişme olasılığı yoktur.

Hirschsprung hastalığının tedavisi genellikle cerrahi müdahale içerir. Hirschsprung hastalığını tedavi etmek için pull-through ameliyatı ya da ostomi uygulanır. Bunların yanında hirschsprung hastalığı tedavisinde uygulanabilecek yöntemler şöyle açıklanabilir:

Pull-through ameliyatı​

Pull-through ameliyatı esnasında sinir hücrelerinin eksik olduğu bölgeyi çıkarılarak sağlıklı bağırsak anüse bağlanır. Bu ameliyat genellikle laparoskopik veya açık cerrahi olarak uygulanır.

Ostomi​

Geçici kolostomi veya ileostomi ile bağırsakların üst kısmı karın duvarına açılır ve dışkı geçici olacak şekilde bir torbaya toplanır.

Hirschsprung hastalığı tedavisinde multidisipliner bir yaklaşım benimsenir. Pediatrik cerrahlar, gastroenterologlar, beslenme uzmanları bebeği sağlığını ve yaşam kalitesini en üst düzeye çıkarmak için birlikte çalışma yapabilirler.

Uzman doktor, bebek doğduktan sonra ağrılı bir durum olup olmadığını ya da karın şişkinliğinin kontrolünü yapar. Bebeğin rektumunda dışkı birikmesini kontrol eder. Fiziki muayenenin ardından teşhisin doğruluğunu ortaya çıkarmak için çeşitli testlerin yapılmasını isteyebilir.

Hirschsprung hastalığının teşhisi için uygulanabilecek yöntemler şöyle sıralanabilir:

• Karın röntgenleri sayesinde bebeğin bağırsaklarında tıkanıklık olup olmadığı görülebilir
• Uzman doktor bebeğin rektumuna kateter yani ince bir tüp yerleştirdikten sonra bağırsaklara bir sıvı verir. Bu sıvı bağırsaklardan geçerken röntgen çekimi yapılır. Bu da bağırsaklardaki daralma ya da tıkanıklığı ortaya çıkarır.
• Uzman doktor bebeğin rektumundan küçük bir parça alarak biyopsi yapabilir. Sonrasında patoloji bölümü bu parçayı inceler ve sinir hücrelerinde meydana gelen hasarı tespit eder.

Hirschsprung hastalığı, kalın bağırsağın bir bölümünde ganglion hücreleri yani sinir hücrelerinin oluşmaması nedeniyle görülür. Bu durum dışkının bağırsakta normal şekilde ilerlemesine izin vermediğinden bağırsakta tıkanıklıklara sebebiyet verir.

Hirschsprung hastalığı nedenleri şöyle sıralanabilir:

• RET, EDNRB ve EDN3 genlerinde meydana gelen mutasyonlar
• Genetik faktörler
• Down sendromu gibi bazı genetik sendromlar
• Waardenburg sendromu ve Mowat-Wilson sendromu
• Doğuştan görülen kalp hastalığı

Hirschsprung hastalığı, en belirgin belirtisi arasında kabızlık yer alır. Bunların yanında karnın şiş görüntüsü, kusma ve vücutta meydana gelen uyuşukluk hissi de hirschsprung hastalığı belirtilerindendir.

Yenidoğanlarda hirschsprung hastalığı belirtileri şöyle sıralanır:

• Yenidoğan ilk dışkısının çıkmaması
• Belirgin olarak görülen şiş karın
• Kusma
• Bebeğin beslenmek istememesi
• Kabızlık ya da normalden daha az dışkılama
• Karın bölgesinde ağrı
• Büyümenin gecikmesi durumu

Bu belirtilerin görüldüğü durumda uzman doktora başvurmak önemlidir. Böylelikle erken teşhis ve tedavi ile oluşabilecek komplikasyonlar önlenebilir.

Hirschsprung hastalığı, bağırsaktaki sinir hücrelerinin düzgün gelişememesine bağlı bağırsakların düzgün gevşeyemediği sonucu dışkının bağırsaklarda sıkışmasına neden olan nadir bir rahatsızlıktır. Bu durum nedeniyle bağırsak kaslarının çalışması zorlaşır ve dışkının bağırsaktan dışarı atılması zor bir hale gelir. Yeni doğan bebeklerde dışkının çıkmaması, kabızlık, kusma ya da şiş karın görüntüsü gibi semptomlarla kendini gösterir. Hirschsprung hastalığı tedavi edilmediği durumda ciddi komplikasyonlara sebep olabilir.

Hipotiroidi olanlar, doktor tarafından verilen ilaçlarla birlikte beslenmeye daha fazla önem vermelidir. Sağlıklı kilo yönetimi ve enerji düzeyi için iyot tüketimine dikkat etmek gerekir. Aynı zamanda selenyum, çinko ve magnezyum gibi mineraller besin yoluyla alınmalı, gerekli durumlarda takviye olarak kullanılmalıdır. Hipotiroidi rahatsızlığı olan kişiler gluten, goitrojenik ve işlenmiş gıdalardan olabildiğince kaçınmalıdır.

Hipotiroidi, tiroid hormonunun yeteri miktarda üretilmemesine bağlı olarak ortaya çıkan bir rahatsızlıktır. Buna bağlı olarak metabolizmanın yavaş çalışmasına neden olur ve kilo problemlerinin ortaya çıkmasında etki gösterir. Vücudun enerji miktarını düşüren bu durum özellikle kontrolsüz kilo alımına yol açar.

Akşam yemeğinde tiroidi tetikleyen yiyecekler, sindirim ve bağırsak fonksiyonlarını olumsuz yönde etkiler. Özellikle kızartma, kurabiye, reçel, pizza ve hamburger gibi paketli gıdalardan kaçınmak gerekir. Bununla birlikte beyaz ekmek, makarna ve bisküvi benzeri gluten içeren besinler tüketilmemelidir.

Hipotiroidinin en büyük nedenlerinden biri aile bireylerinde tiroid hastalıklarının görülmesidir. Bunun yanı sıra bağışıklık sisteminin tiroid bezine karşı antikor üretmesi ve tiroid bezini tahrip etmesi de hipotiroidinin en büyük sebeplerinden biridir.