İdrar yaparken yanma veya ağrı, bulanık, kötü kokulu idrar yapma, karın ağrısı, böbrek bölgesinde ağrı, mesanede basınç hissi, kasıklarda ağrı, ateş yüksekliği gibi yakınmalar başladığında böbrek iltihabı olabileceği düşüncesi ile doktora gitmek gerekir. Bu belirtiler gelişmişse uygun tedavi başlanmalıdır.

Böbrek iltihabı tedavi edilmez ise böbrekte hasar, böbrek apsesi, böbrek yetmezliği, sepsis (enfeksiyonun kana geçmesi), hipertansiyon gibi ciddi durumlar ortaya çıkabilmektedir dolayısı ile böbrek iltihabı tehlikeli olabilmektedir.

Uygun tedavi edilmeyen alt idrar yolları enfeksiyonunun böbreklere ilerlemesi sonucunda böbrek iltihabı gelişmektedir. Böbreklere ulaşan enfeksiyon sonucunda hastada yüksek ateş, yan ağrısı, üşüme ve titreme gelişebilmektedir. Bu aşamada hastaneye yatırılarak uygun antibiyotik tedavisi başlanmalıdır. Tam tedavi edilmediği takdirde enfeksiyon kronikleşecektir ve sık sık böbrek iltihaplanması meydana gelecektir.

Böbrek iltihabı, idrar tahlili ile anlaşılabilmektedir. İdrar tahlilinde enfeksiyonu gösteren beyaz kan hücrelerinin ve bakterinin fazla görülmesi, nitrit + saptanması değerlidir. Kan tahlilinde ise beyaz kan hücrelerine ek olarak, CRP ve sedimantasyon yüksekliği görülür. Bu sonuçların hepsi iltihap varlığında yükselir. İdrar kültürü yaptırılarak hastalığa neden olan mikroorganizma saptanır.

Ultrasonografi cihazı ile böbrek genişliği, böbrek parankim yapısı, böbrek taşı veya apse olup olmadığı da görülebilmektedir.

Özellikle kadınlarda tedavi edilmeyen genital enfeksiyonlar idrar yollarına geçerek enfeksiyon gelişmesine neden olabilirler.

Vezikoüreteral reflü(mesanedeki idrarın böbreklere doğru geri kaçmasına yol açan doğumsal anomali), böbreklerinde diğer doğumsal anomaliler bulunan (at nalı böbrek, gelişmemiş küçük kalmış böbrek, polikistik böbrek gibi), böbrek taşları bulunan, az su içen, idrarını tutan kimselerde böbrek enfeksiyon gelişme riski yüksektir.

Ayrıca diyabet varlığında, nöropatik mesane gelişmişse, sürekli idrar yolu sondası varsa ve ameliyat gerektiren belirgin prostat büyümesi olan hastalar riskli gruptadır.

Böbrek iltihaplanmasının pek çoğu önce alt idrar yollarında yani mesane veya üretrada başlar. Daha sonra enfeksiyon yukarıya doğru ilerleyerek böbrekte de enfeksiyon gelişir. Alt idrar yolları enfeksiyonunun bu aşamada tedavi edilmemesi sonucu enfeksiyon yukarıya yani böbreğe doğru ilerleyerek daha şiddetli bir tablonun gelişmesine yol açar.

Böbrek enfeksiyonuna yol açan bakterilerin büyük bölümü bağırsaklarda bulunan mikroorganizmalardır.

Böbrek iltihabında belirtilerin şiddetine göre hafif vakalar ağızdan antibiyotik desteği ile ayaktan takip edilebilir.

Yüksek ateşli ve kanda beyaz küre veya CRP yüksekliği olan tüm akut vakalar hastaneye alınmalı ve derhal damardan sıvı ve antibiyotik tedavisine başlanmalıdır.

Böbrek iltihabı, alt üriner sistemden yani mesane ve üretradan, böbreklere ilerlemesi sonucunda ya da genital sistem enfeksiyonları sonrası komşuluk yoluyla, başka bir organdaki enfeksiyonun kan ve lenfatik yollarla yayılması ile meydana gelebilir.

Böbrek iltihabında görülebilen belirtiler şöyle özetlenebilir;

• İdrar yaparken yanma veya ağrı hissi
• Sık idrara gitme isteği
• Bulanık, kötü kokulu veya kanlı idrar
• Kasıklarda ve göbek altı bölgede ağrı
• Karında veya yanlarda (hastalanan böbrek tarafında) ağrı
• Bulantı, kusma
• Yüksek ateş, üşüme ve titreme

Böbrek iltihabı genellikle alt idrar yollarındaki enfeksiyonun yayılması sonrası geliştiğinden belirtiler de ona göre değişiklik gösterebilmektedir.

Böbrek iltihabı, alt idrar yolları denilen üretra ve mesane kaynaklı enfeksiyonun zamanında ya da doğru tedavi edilememesi sonrası böbreklerin birinde veya ikisinde birden ilerlemesi sonucu meydana gelen bir tür idrar yolu enfeksiyonudur. Böbrek enfeksiyonu aynı zamanda ‘piyelonefrit’ adı ile tanımlanmaktadır.

Çoğu durumda, doğumdan sonraki birkaç hafta içinde kaybolur. Şikayete neden olmayan ya da basit tedavilerle şikayetlerin düzeldiği, idrar yolu enfeksiyonuna neden olmadığı durumlarda takip edilmesi yeterlidir. Şiddetli ağrı ya da idrar yolu enfeksiyonuna neden olan durumlarda kateter yerleştirilerek idrarın normal akışı sağlanmalıdır.

Fetus büyüdükçe, rahmin idrarı böbreklerden boşaltan, üreter adı verilen tüp yapılarına baskı yapması nedeniyle olur. Çoğunlukla sağ böbrekte ve gebeliğin 2. trimesterinde ortaya çıkar. Çok nadiren üriner sistem taşları gibi diğer durumlarda da görülür. Gebelikte üreter taşı sıkllığı düşüktür ve %0,03-0,4 civarında olduğu tahmin edilmektedir.

Kadınların %90'ına kadarında gebelik sırasında böbrek ve üreterlerde, şikayete neden olmayan genişleme olduğu tahmin edilmektedir. Sıklıkla ilk gebeliklerde görülür.

Böbrek büyümesi ve kanser arasında bir bağlantı bulunmamaktadır.

Ultrasonografinin rutin kullanımı sayesinde pek çok rahatsızlık anne karnında iken tespit edilebilir hale gelmiştir. Hidronefroz adı verilen böbrek genişlemesi tüm doğumsal rahatsızlıkların yarısını oluşturur. Bu durum bebeklerin %0,5-1,5’inde tespit edilir ve %60-70’i doğum sonrası dönemde kaybolur.

· Geçici hidronefroz %48

· Fizyolojik hidronefroz %15

· Üreteropelvik darlık %11

· Vezikoüreteral reflü %9

· Megüreter %4

· Multikistik displastik böbrek %2

· Üreterosel %2

· Renal kistler %2

· Posterior üretral valf %1

Erkek bebeklerde iki kat daha fazla görülür. Yaklaşık %8’inde ailede böbrekler ile ilgili başka rahatsızlıklar bulunur. Böbreklerde genişleme her zaman tıkanıklık olduğu anlamına gelmez ve böbrek fonksiyonun bozulacağını da göstermez. Çoğu durumda müdahaleye gerek kalmaksızın kendiliğinden düzelir.

Ameliyat sonrası iyileşme dönemi atlatıldıktan sonra hidronefroza neden olan duruma göre planlacak düzenli takiplerin yapılması yeterlidir. Uygulanan cerrahi sıklıkla kapalı cerrahi tekniklerle (laparoskopik, endoskopik) yapıldığı için iş gücü ya da organ kaybına neden olmaz.

Ameliyat tekniği, hidronefrozun nedenine göre değişiklik gösterir. Ancak sıklıkla endoskopik ya da laparoskopik teknikler kullanılarak sorun çözülebilmektedir.

Prostat büyümesi ve üretra darlıklarından sistoskopi adı verilen endoskopik yöntemle sorun ortadan kaldırılır.

Böbrek çıkışında tespit edilen darlıklarda (üreteropelvik bileşke darlığı); üreter ve mesane arasındaki darlıklarda (üreterovezikal bileşke darlığı); vezikoüreteral reflüde laparoskopik cerrahi ile onarım yapılır.

Karın içi diğer organlardan kaynaklanan tıkanıkllar tümörün büyüklüğü ve ciddiyetine göre laparoskopik ya da açık cerrahi ile planlanır.

Hidronefroz tedavisi altta yatan nedene bağlıdır. Bazen ameliyat gerekmesine rağmen, hidronefroz sıklıkla kendi kendine düzelir.

Hafif ve orta derecede hidronefroz durumunda, eğer böbrek fonksiyonlarını etkilemiyor ve şikayetlere neden olmuyorsa takip yeterlidir. Bu durumlarda ekstrarenal pelvis adı verilen ve doğuştan gelen bir veya her iki böbrekte yapısal genişleme olabileceği mutlaka akılda tutulmalıdır. Bazı durumlarda idrar yolu enfeksiyonu riskini azaltmak için önleyici antibiyotik tedavisi önerilebilir.

İleri derece hidronefrozda veya reflü nedeniyle oluşan hidronefrozda böbreğin çalışmasını zorlaştırdığı, sık ve ateşli idrar yolu enfeksiyonlarına veya böbrek taşı oluşumuna neden olduğu tespit edilir ise cerrahi önerilmelidir.

Tedavi edilmeyen şiddetli hidronefroz, kalıcı böbrek hasarına yol açabilir. Nadiren böbrek yetmezliğine neden olabilir. Ancak hidronefroz tipik olarak sadece bir böbreği etkiler ve diğer böbrek tek başına her iki böbreğin işini yapabilir

Detaylı bir fizik muayene yapıldıktan ve tıbbi öykü alındıktan sonra yapılması gereken testler şunlardır:

• Böbrek fonksiyonunu değerlendirmek için bir kan testi
• Enfeksiyon değerlendirmesi için idrar testi ve idrar kültürü.
• Tıkanmaya neden olabilecek taş ya da tümör gibi rahatsızlıkların araştırılması içi ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi, MR
• Böbreklerdeki işlevi ve idrar akışını değerlendiren MAG3 / DTP gibi sintigrafi testleri.

Her zaman tehlikeli bir duruma işaret etmemekle birlikte mutlaka nedeni araştırılmalıdır. Erişkin hastalarda böbrek taşları, prostat büyümesi, idrar kanal darlıkları, mesane tümörleri ya da karın içerisinde diğer organlardan kaynaklanan tümörler araştırılmalıdır. Çocuk hastalarda bu durum sıklıkla daha erken tespit edilir.

Ultrasonografinin rutin kullanımı sayesinde pek çok rahatsızlık anne karnında iken tespit edilebilir hale gelmiştir. Bunlar içinde en sık karşılaşılanı tüm doğumsal rahatsızlıkların yaklaşık yarısını oluşturan “hidronefroz” adı verilen böbrek genişlemesidir. Bu durum bebeklerin %0,5-1,5’inde tespit edilir ve %60-70’i doğum sonrası dönemde kaybolur.

• Geçici hidronefroz %48
• Fizyolojik hidronefroz %15
• Üreteropelvik darlık %11
• Vezikoüreteral reflü %9
• Megüreter %4
• Multikistik displastik böbrek %2
• Üreterosel %2
• Renal kistler %2
• Posterior üretral valf %1

Erkek bebeklerde iki kat daha fazla görülür. Yaklaşık %8’inde ailede böbrekler ile ilgili başka rahatsızlıklar bulunur. Böbreklerde genişleme her zaman tıkanıklık olduğu anlamına gelmez ve böbrek fonksiyonun bozulacağını da göstermez. Çoğu durumda müdahaleye gerek kalmaksızın kendiliğinden düzelir.

Hidronefroz her zaman şikayet ya da belirtilerle kendini göstermeyebilir.

• Alt karın veya kasıklara yayılan yan ve sırt ağrısı
• İdrar yaparken ağrı
• Acil veya sık idrara çıkma ihtiyacı
• Mide bulantısı ve kusma
• Ateş
• Bebeklerde gelişme geriliği

Böbrek şişmesi, idrar böbrekten tahliye edilemediğinde ve bunun sonucunda böbrekte idrar biriktiğinde meydana gelir. Bu, idrarı böbreklerden boşaltan, üreter adı verilen tüplerdeki bir tıkanıklıktan veya idrarın düzgün şekilde boşalmasına izin vermeyen anatomik bir kusurdan kaynaklanabilir. Normalde idrar, böbrekten mesaneye akan üreter adı verilen bir tüpten geçer, idrar kesesine ulaşır ve ardından üretra adı verilen idrar kanalından dışarı çıkar. Ancak bazen idrar böbreğin içinden veya üreterden kolaylıkla akamaz ve kalır. O zaman hidronefroz gelişir.

Hidronefrozun bazı yaygın nedenleri şunlardır:

İdrar yolunda kısmi tıkanıklık​

İdrar yolu tıkanıklıkları genellikle böbreğin üreterle birleştiği yerde oluşur. Daha az yaygın olarak, üreterin mesane ile birleştiği yerde tıkanıklıklar meydana gelebilir.

Vezikoüreteral reflü​

Vezikoüreteral reflü, idrarın mesaneden böbreğe geri akmasıyla olur. Normal olarak, idrar üreterde sadece tek yönlü akar. Yanlış yöne akan idrar, böbreğin düzgün boşalmasını zorlaştırır ve böbreğin şişmesine neden olur. Hidronefrozun daha az yaygın nedenleri arasında böbrek taşları, karın veya pelviste bir tümör ve mesaneye giden sinirlerle ilgili sorunlar yer alır.

Hidronefroz adı verilen böbrek büyümesi bir veya her iki böbreğin şişmesidir. Hidronefroz her yaşta ortaya çıkabilir. Çocuklarda hidronefroz, bebeklik döneminde veya bazen bebek doğmadan önce yapılan doğum öncesi ultrason sırasında teşhis edilebilir.

Boyun fıtığında meydana gelen ağrı genellikle omuz ve kol bölgesinde hissedilir. Özellikle öksürme ve hapşırma gibi hareketlerde kola ve bacağa doğru yayılan ağrılarla karşılaşılır. Bu ağrı nadir bir şekilde başa doğru da yayılabilir.

Fıtıklaşmış diskin patladığı boyun fıtığı vakalarında boyun hareketlerinde ciddi kısıtlama ve zorlanma yaşanabilir. Hareket kısıtlılığı ile birlikte boyunda, kalçalarda, bacaklarda veya ayaklarda ağrı, güçsüzlük ve uyuşukluk da görülebilir.

Patolojik boyun fıtığı vakaları olan dejeneratif disklerde sempatik sinir liflerinin uyarılması sempatik uyarıma neden olabilir. Bu da kan basıncının artmasına ve tansiyonun yükselmesine yol açabilir.