Bağışıklık sisteminin önemli bir parçası olan mast hücreleri, cilt ve iç organlarda görülür.

Mastositoz çeşitleri:

• Kutanöz: Genellikle, çocuklarda görülüp ergenlik döneminde geçebilir. Kahverengi-kırmızı lezyonlarla seyreden bu türün yaygın diffüz ve tek lezyonlu soliter olarak 2 tipi mevcuttur.
• Sistemik: Yetişkinlerde görülen bu hastalık çeşidi, iç organlarda dahi oluşabilir. Genellikle, hafif seyreden indolent sistemik türüdür. Takip ve tedavi ile yaşam kalitesi desteklenebilir.

Kutanöz Mastositoz​

Sadece deride görülen bu türde ürtikerya pigmentoza olarak adlandırılan lezyonlar meydana gelebilir. Deri tutulumu, kaşıntı, şişme ve kızarıklık gibi birçok şikâyet yaşanabilir. Döküntülerin artması, nefes darlığı gibi büyük sorunlara yol açabilir.

Büllöz Mastositoz​

Büllöz mastositoz, ciltte kabarcık oluşumuna denir. Kutanöz tipinin bir çeşidi olup sadece cildi etkiler. Kaşıntı ve yanma ile birlikte karın ağrısı ve sindirim sistemi sorunları da yaşanabilir. Şiddetli seyreden hastalıkta anaflaksi riski de bulunur.

Sistemik Mastositoz​

Cilt ya da diğer organlarda beyaz kan hücresinin aşırı derecede birikmesi sonucu meydana gelir. Tetikleyiciler kaşıntı, kurdeşen veya kızarıklık gibi farklı semptomların görülmesine neden olur. Düzenli doktor kontrolü ve uygun tedavi yöntemleri ile etkisi minimum seviyeye indirilebilir.

Yavaş İlerleyen Sistemik Mastositoz​

Yavaş ilerleyen sistemik mastositoz, organların işleyişini bozmaksızın kemik iliği dışında birçok bölgede görülebilir. Nadir görülen bu türde mast hücreleri birkaç yıl içerisinde artar. Karaciğer ve dalak ile mide ve bağırsak gibi sindirim sistemi organlarını etkiler.

Agresif Sistemik Mastositoz​

Sıklıkla kemik ve kemik iliği fonksiyon bozukluğu yaratır. Agresif sistemik mastositoz, anormal mast hücrelerinin kemik iliğine doğru büyümesi sonucu oluşabilir. Bu hastalık, kemikleri zayıflatıp hızlı bir şekilde kırılmalarını sağlayabilir. İlaç ve kemoterapi tedavileri görebildiği gibi kemik transplantasyonu da yapılabilir.

Hematolojik Neoplazma ile İlişkili Sistemik Mastositoz​

Hematolojik neoplazma ile ilişkili sistemik mastositoz, farklı kan bozukluklarını da beraberinde getirir. Hastada sistemik rahatsızlık ile birlikte hematoloji alanında incelenen bir kanser türünün bulunması anlamına gelir.

Mast Hücreli Lösemi​

Mast hücreli lösemi, kemik iliği ve diğer dokularda ölümcül bir hematolojik kanser türüdür. Düşük tansiyon, kilo kaybı, ishal, mide bulantısı ve kusma gibi semptomları mevcuttur. Hastalığın ilerleyen aşamalarında, organ tutulumu yaşanabilir. Kan değerlerinde değişiklik, lenf bezlerinde şişlik ve kemik ağrısı gibi sorunlar oluşabilir.

Mastositoz tanısı, fiziksel muayene başta olmak üzere idrar ve kan testleri ile konulur. Uzman hekim gerekli gördüğü taktirde, kemik ili ve cilt biyopsisi yapabilir. Bu süreç, görüntüleme testleri ile de desteklenebilir.

Tanı Sürecinde Kullanılan Testler​

Mastositoz tanı kriterleri, genellikle dermatolog ya da alerji uzmanı tarafından gerçekleştirilir.

Tanı sürecinde fiziksel muayene ile birlikte kullanılan diğer testler şöyle açıklanabilir:

• Cilt dokusunun örneğinin alındığı deri biyopsisi
• Kan ve idrardaki kimyasalları araştıran kan ve idrar testi
• Kemik, karaciğer, dalak veya lenf düğümlerinin araştırıldığı ultrason, BT veya MR gibi görüntüleme teknikleri
• İğne ile gerçekleştirilen kemik iliği biyopsisi
• KIT geninde değişiklik olup olmadığının gözlemlendiği genetik test

Sistemik Mastositoz Tanı Kriterleri​

Majör ve minör tanı kriterleri ile teşhis koyulabilir.

Sistemik mastositoz tanı kriterleri arasında şu durumlar öne çıkar:

• Kemik iliği ya da dokuda multifokal veya mast hücrelerinin toplandığının gözlemlenmesi
• Serum triptaz seviyesinin 20 ml'den fazla olması
• 24 saatlik idrarda histamin metabolitlerinin artması
• C-kit geninde mutasyon bulunması
• Tür ile uyumlu birbirinden farklı klinik bulgulara saptanması.

Bir majör ve bir minör ya da hiç majör bulunmaksızın üç minör kriterin birden bulunmasıyla tanı konulabilir.

Kutanöz Mastositoz Tanısı​

Kutanöz mastositoz, deri lezyonları ile ortaya çıkar. Klinik bulgular ve laboratuvar incelemeleri, hastalığın tanısının konulmasını sağlar. Ultrason taraması, kemik yoğunluğu testi, kan ve idrar ile biyopsiler yapılarak teşhis edilebilir. Hastanın şikâyetlerine göre dermatologlar tarafından iyileştirilebilir.

Koyu renkli ve kabarık döküntüler ile ortaya çıkan mastositoz hastalığı ciltte olduğu gibi iç organlarda da meydana gelebilir. Türüne göre semptomları değişebilir.

Ciltte anormal şişlikler, kabarıklıklar, ishal, kusma ve eklem ağrısı gibi belirtiler görülebilir.

Mastositoz belirtileri şöyle ortaya çıkabilir:

• Ciltte anormal şişlikler, lekelenmeler, kabarıklıklar
• İshal
• Kusma
• Kas ve eklem ağrısı
• Kaşıntı
• Ruh hali değişimleri

Kutanöz: Ciltte anormal şişlikler ve lekelenmeler ile kabarık alanlar görülebilir.

Sistemik: İshal ve kusma, kas ve eklem ağrısı, kaşıntı ve kızarıklık ile birlikte ruh hâli değişiklikleri yaşanabilir.

Ciltte Kızarıklık ve Kaşıntı​

Hastalığın iki türünde de ciltte kızarıklık ve kaşıntı olabilir. Lezyon türleri içerisinde; maküller, papüller, nodüller ve plaklar ile kabarcıklar yer alır. Genellikle, baş ve boyun bölgesinde görülür. Sayıları değiştiği gibi dokunulduğu zaman kaşıntı da yapabilir.

Ürtiker Pigmentoza​

Ürtiker pigmentoza, derinin herhangi bir bölgesinde ortaya çıkabilir. Deriyle aynı seviyede olabileceği gibi ciltten daha kabarık da görülebilir. Genel olarak, kırmızı ve kahverengidir. Sıklıkla kaşınan lezyonlar, stres ve ısı değişimi gibi faktörler karşısında belirginleşebilir.

Sistemik Belirtiler​

Sistemik mastositoz, hücrelerin kemik iliği ve sindirim sistemi gibi birçok bölgede oluşması anlamına gelir.

Bazı semptomlar içerisinde;

• Kalp çarpıntısı
• Sıcak basması
• Baş ve göğüs ağrısı
• İshal gibi birçok durum yer alır.

Mastositoz, vücudun dokularında aşırı sayıda mast hücresinin toplanmasıyla oluşan nadir bir hastalıktır. Enfeksiyonla savaşmaya destek olan bu hücre grubu, bağışıklık sistemi için önemli bir parçadır. Kutanöz ve sistemik olmak üzere 2 türü mevcuttur.

Çoğu mastositoz semptomları ilaçla ve hastalığı tetikleyen aktivitelerden ve ortamlardan kaçınarak yönetilebilir. Ancak mastositozu olan tüm kişilerde anafilaksi riski de artabilir. Bu durum, hayatı tehdit edebilen ciddi bir alerjik reaksiyon olarak değerlendirilir.

Mast hücresi nedir?​

Vücudun hemen her yerinde bulunan mast hücresi, hastalıklara karşı savunma mekanizmasını devreye sokar. Enflamatuvar tepkiler yaratır. Alerjik reaksiyonların başlamasını sağlayabilir. Yaraların iyileşme sürecinde önemli bir rol oynayabilir.

Mastit oluşumunu önlemek için öncelikle kişisel bakım ve temizliğe özen gösterilmelidir. Dar ve sıkı iç çamaşırları giyilmemeli, sigara içilmemeli, fazla kilo varsa sağlıklı beslenerek verilmeli, emziren anneler bebeklerini sık sık emzirmeli, emzirme öncesi ve sonrası meme başı temizliği yapılmalıdır.

Mastit olan memeye sıcak uygulama, masaj, süt veren anne ise ağrılara rağmen sık emzirme, cilt bütünlüğünü sağlamak üzere meme cildi temizliğinin sağlanması ve uygun nemlendiriciler ile cildin korunması, göğüs ağırlığını taşıyan pamuklu balenli sütyen, mastit olan memeye iyi gelir.

Büyük memeli kadınlarda göğüs dokusundaki sarkmaya bağlı kan dolaşımı bozuklukları olabilir. Yine göğüs cildinde temasa bağlı mikro çatlakların oluşması nemli, terleyen alanlarda cilt bütünlüğünün bozularak cildin bariyer etkisini yitirmesi, mastit riskini diğer kişilere göre artırabilir.

Mastit tedavisinden sonra iyileşme dokusunda enfekte olmamış diğer dokulara oranla fibroz yapı artacağı için sertlikler kalabilir. Bu sertlikler radyolojik görüntüleme yöntemlerinden meme ultrasonografisi, mamografi ve meme MR’ında görüneceği için hastanın bu tetkikler yapılırken radyoloji birimini bu konuda uyarmasında fayda vardır.

Doğal yöntemler ile mastit önlenebilir ve hatta erken evrede tedavi edilebilir. Ancak ilerleyen vakalarda medikal tedaviye ihtiyaç duyulur. Erken safhada göğüs dokusu üzerine sıcak kompres uygulamak, süt kanallarında ve kılcal kan damarlarında genişleme yaratır.

Genişleyen süt kanallarının süt akım hızı artar ve genişleyen kan damarları sayesinde de meme dokusunun kanlanması ve oksijenasyonu artar. Bu enfeksiyonun hızlıca gerilemesini sağlar.

Yine emzirme döneminde meme başı temizliği ve nemlendirici kremler ile bakımı erken dönemde mastitin oluşmasını engeller ve tedaviyi hızlandırır. Meme dokusu üzerine yapılan masaj uygulaması ile de süt kesecikleri boşaltılıp kan dolaşımı hızlandırılır ve mastit hali daha hızlı tedavi edilebilir.

Aynı zamanda annenin bebeği sık emzirmesi süt kanal ve keseciklerinde birikimi önleyerek iç basıncı azaltır ve bu da tedaviye hızlı yanıt oluşmasını sağlar.

Mastit geçtiğinde emziren annelerde özellikle emzirme sürecinin devam etmesi, eğer bebek ememiyor ise süt sağıcı pompalar ile sütün meme dokudan boşaltılması önerilir.

Mastit süt akışının direkt kesilmesine sebep olabilir. Fakat klinik uygulamada bu durum istenmez ve olmaması için önlemler alınır. Mastit geçiren annelerde mastite bağlı süt kanallarında darlık ve bu memeden daha sonraki sürede sütün daha az gelmesi gerçekleşebilir.

Mastit vücut ağrısına sebep olur ve vücutta özellikle hangi memede meydana gelmiş ise o taraftaki kol ve koltuk altında ağrı yapabilir. Alttaki göğüs kaslarını etkilediği için soluk alıp verirken, sağa sola doğru olan rotasyonel gövde hareketlerinde ağrıya sebep olabilir.

Fakat uzak vücut kısımlarında ağrıya sebebiyet vermez. Eğer sistemik bir tutulum olursa yani mastite sebep olan enfeksiyon ajanı kana karışıp tüm vücuda yayılır ise sepsis ortaya çıkar. Bu durumda tüm vücutta kırgınlık hali ve ağrı olabilir.

Granülomatöz mastit hastalarının büyük kısmında tam bir sebep ortaya konulamamıştır. Bir kısım hastada tüberküloz, sarkoidoz, mantar enfeksiyonu ya da wergener granülomatözisi denilen hastalıkların sebep olduğu bir mastit tipidir.

Kronik bir süreçtir ve tedavisi daha zordur. İdiyopatik granülomatöz mastitte şu anda kabul edilmiş kesin bir tedavi protokolü bulunmamaktadır.

Süt kanalı dışına sızan dokular arasına nüfuz eden sütün dokularda yarattığı reaksiyon, memede gerçekleşen travmalar, romatizmal hastalıklara bağlı vücudun kendi meme dokusuna zarar vermesi, yakın zamanda gebelik ve emzirme hikayesi bulunması ve kullanılan doğum kontrol hapları gibi birçok sebep üzerine teoriler kurulmuştur.

Akut mastit rutin klinik uygulamasında en sık karşılaşılan özellikle emziren annelerin önemli sorunlarından biridir. Süreç birkaç saat içerisinde başlayıp, birkaç gün devam edebilen, memede hassasiyet, ağrı, ısı artışı, şişlik ve çok ileri giderse apseleşmeler ile seyreder. En sık sebebini ise cilt flora bakterileri oluşturur.

Mastit geçmezse ya da doğru tedavi edilmezse enfeksiyon ajanı tüm vücuda yayılıp, sepsis tablosu oluşturabilir ve meme dokusunda fistüller ortaya çıkabilir. Uzun vadede ise cilt ve meme dokusu kanserleri gelişebilir. Tüm meme dokusunun alınması ile neticelenen cerrahi tedavi ihtiyacı ortaya çıkabilir.

Mastit tekrar edebilen bir durumdur. Risk faktörleri devam ettiği sürece bu hastalığın da yaşam boyunca birkaç kez oraya çıkması muhtemeldir. Örneğin emzikli anneler emzirme süresi boyunca birkaç kez mastit geçirilebilir. Yine kişisel bakımı iyi olmayan şeker hastaları, obez hastalar ya da savunma sistemi bozuk olan hastalarda tekrarlayan mastit atakları görülebilir.

Mastit ateşi tedavi altına alındığında saatler içeresinde giderilebilecek bir bulgudur. Fakat antibiyotik ve antiinflamatuar tedavinin 7-10 gün devam ettirilmesi önemlidir. İlaçlar erken kesilirse önce lokal sonra tüm vücutta ateş yüksekliği tekrarlayabilir.

Uygun antibiyotik tedavisi ile 7-10 arasında mastit olan hastalarda tam iyileşme sağlanabilir.

Mastit rutin seyri esnasında meme kanserine fakat çok ihmal edilmiş ve tedavi edilmemiş hastalarda kronik iritasyona bağlı cilt ve meme dokusu kaynaklı kanserler de vaka olarak bildirilmiştir.

Mastit genelde kendiliğinden geçmez. Hastaların büyük oranda medikal tedaviye ihtiyaçları olur. Süreç olumsuz ilerleyip apseleşmeler olduğunda ise cerrahi tedavi de uygulanır.

Mastitin ilk komplikasyonu emziren annelerde bebeğin beslenme sürecinin sekteye uğramasıdır. Bununla birlikte apse oluşması, memede lokal olarak başlayan enfeksiyonun kan dolaşımı ile tüm sisteme yayılıp sepsis denilen duruma sebep olması, koltuk altındaki lenf bezlerine enfeksiyonun yayılıp ateş ve apseleşmeye sebep olması, uzun süreli iltihabi durumlarda fistül denilen bir ağzı cilde açılan meme dokusu içindeki bakterilerin sürekli üreyip iltihap oluşturdukları tünelciklerin meydana gelmesi diğer komplikasyonları oluşturur.

Ayrıca uzun süreli tedavi edilmemiş her iltihabik hastalıkta olduğu gibi kronik mastitlerde de cilt ve meme dokusu kanserlerinin gelişmesi de önemli komplikasyonlar arasında yer alır.

Memede mastit oluşumunun en önemli risk faktörü emzirmektir. Bununla birlikte diğer risk faktörleri ise gebelik, obezite, sigara, sağlıksız beslenme, dar kıyafetler giymek ve pamuklu olmayan desteksiz sütyenler takmaktır.

Mastit hastalığı genellikle antibiyotik yoluyla tedavi edilmeye çalışılır. Bunun yanı sıra mastit vakası şiddetli değilse hafif ağrı kesiciler de işe yarayabilir. İlaç tedavisi dışında mastit tedavisi için yaşam şartlarının da değiştirilmesi gerekir.

Mesela emziren annelerde emzirme öncesi ve sonrası meme başının temizliğine dikkat edilmesi, nemlendirici ürünler kullanılması, pamuklu ve balenli emzirme sütyenlerinin kullanılması bu değişikliklerin başında gelir.

Bununla birlikte diyabet hastalarında emzirme dönemi dışında mastit ortaya çıkabileceği için diyet alışkanlıklarındaki düzenleme ile kan şekeri seviyelerinin ideal noktaya çekilmesi ve obez hastaların kilo vermesi yaşam şartlarının değişiklikleri arasında yer alır. Bu yaşam şartlarının değiştirilip, iyileştirilmesi mastit riskinin azaltılmasını sağlar.

Medikal tedavi ve yaşam tarzı değişikliklerine rağmen mastitte apse oluşması durumunda ise cerrahi olarak drenaj işleminin yapılması yani iltihabın dışarı tahliye edilmesi fayda sağlamaktadır. İnatçı ve geçmeyen mastitlerde gerekli incelemelerin ve tetkiklerin yapılması ile birlikte farklı cerrahiler de uygulanabilir.

Mastitin tanısı hastanın hekim tarafından yapılan fiziki muayene ile konulur. Bununla birlikte yardımcı görüntüleme yöntemlerinden meme ultrasonografisi, çok gerekli olduğunda akıntılı iltihaplı dokudan alınan sıvı örneklerinin kültür antibiyogram çalışması ve kronik mastitlerde gerekli halde biyopsi ile alınan doku parçalarının patolojik incelemesi de tanı için başvurulan yöntemler arasında yer alır.

Mastit hastalığına yakalanan kişi öncelikle göğsüne dokunduğunda ağrı, şişlik ve hassasiyet hisseder. Mastit belirtilerinden ağrıya eşlik eden diğer bulgular ise memede kızarıklık, meme dokusunun kalınlaşması veya kitle oluşumu, sıcaklık, meme dokusunda apseleşme, bazen akıntılar, vücutta genel ateş yüksekliği, kırgınlık ve kol ağrısıdır.

Mastit, yaygın olarak aşağıdaki belirtilerle kendini gösterir:

• Göğüse dokunulduğunda hissedilen ağrı ve şişlik
• Memede kızarıklık
• Meme dokusunun kalınlaşması veya kitle oluşumu
• Emzirme sırasında ağrıyla birlikte yanma hissi
• Memede kaşıntı
• Meme ucunda oluşan yara
• Koltukaltı hassasiyeti
• 38 derece ve üstü ateş
• Vücutta kırgınlık, yorgunluk ve hastalık hali
• Kol ağrısı

Dokunulduğunda göğüste hissedilen ağrı ve şişlik ​

Memedeki yoğun süt birikimine bağlı olarak meme dokusu iltihaplanır. Bu iltihaplanma da göğüse dokunulduğu sırasında hissedilen ağrı ve şişlik belirtisiyle karakterizedir.

Memede kızarıklık ​

Meme dokusunun iltihaplanması anlamına gelen mastit, memede gözle görülür bir kızarıklık durumu oluşturur.

Meme dokusunun kalınlaşması veya kitle oluşumu​

Meme dokusunda bir kalınlaşma veya kitle oluşumu, mastit hastalığının yaygın belirtileri arasındadır. Oluşan bu kalınlaşma ve kitle meme kanseri şüphesi doğurabilir ancak bu durumun mastiten kaynaklanma ihtimali de bilinmelidir.

Memede kaşıntı ​

İltihaplanma ve kaşıntı birbirini destekleyen kavramlardır. Meme dokusundaki iltihaplanma olan mastit, memede hafif veya şiddetli düzeyde kaşıntı semptomu gösterebilir.

Emzirme sırasında ağrıyla birlikte yanma hissi ​

Emziren annelerde yaygın olarak görülen mastit, bebeğin annenin göğsünü emmesi sonucunda ağrılı bir yanma hissi ortaya çıkarır. Bu yanma hissine göğüsteki sıcaklık da eşlik eder.

Meme ucunda oluşan yara ​

Ağrı, şişlik, kızarıklık ve yanma gibi belirtilerin yanı sıra göğüs ucunuzda yarayla karşılaştığınızda bu durum mastite işaret eden belirtiler arasında yer alır. Bu yara eğer derinleşip büyürse zaman kaybetmeden doktora başvurun.

38 derece ve üstü ateş ​

Göğüsteki yanmanın dışında mastit hastalığına yakalanan kişiler iltihaplanmaya bağlı olarak vücutlarında da sıcaklık hisseder. Bu sıcaklık genelde 38 derece ve üstü ateş demektir.

Memede mastit oluşmasının en yaygın görülen nedeni memedeki yoğun süt birikimidir. Bu birikim annenin emzirme dönemindeki aşırı süt üretiminden kaynaklanır. Süt birikmesinin dışında kimi mastsit vakalarının kaynağı bakterileridir. Bu bakteriler ciltteki flora bakterilerinden s.aerius ve streptokok enfeksiyon ajanları olarak bilinir.

Vücut savunma sistemi zaafiyete uğradığında ve cildin koruyucu bariyer etkisi ortadan kalktığında, cilt üzerinde yerleşik olan bu bakteriler cilt altı dokulara ve meme dokusuna nüfuz ederek enfeksiyon sürecini başlatırlar.

Mastit nedenlerini şu şekilde maddelendirmek de mümkündür:

• Emziren annenin memesindeki yoğun süt üretimi sonucu süt birikmesi
• Ciltteki flora bakterileri olan s.aerius ve streptokok enfeksiyon ajanları
• Mantar enfeksiyonları
• Tüberküloz
• Sarkoidoz
• Bazı viral faktörler