Tıbbi adı lenfositoz olan lenfosit yüksekliği ya da lym yüksekliği, kandaki lenfosit miktarının yetişkinlerde 4800 mcL, çocuklarda ise 9500 mcL olan referans düzeylerin üstünde olmasıdır. Vücudun enfeksiyon veya başka bir iltihaplı durumla mücadele etmesi ile ortaya çıkar.

Vücut yabancı algıladığı maddelerle savaşmak için ekstra lenfosit üretir, bu durum kandaki lenfosit miktarının normal değerlerin üzerine çıkmasına yani lym yüksekliğine neden olur.

LYM yüksekliği şu sebeplerden dolayı da ortaya çıkabilmektedir:

• Hipotiroidizm (tiroid yetersizliği)
• Tüberküloz
• Hepatit
• HIV ve AIDS
• Lösemi ya da lenfoma gibi kan kanseri
• Frengi (Sifiliz)
• Enfeksiyöz mononükleoz (öpücük hastalığı)
• Boğmaca, toksoplazmoz ya da sitomegalovirüs gibi enfeksiyonlar

Tam kan sayımı testinde LYM olarak görülen lenfosit oranı, yaşa göre değişiklik gösterebilir. Gebelik durumunda da bu oran farklı olabilmektedir. LYM (lenfosit) normal değeri yetişkin bireylerde 1000- 4800 mcL (mikrolitre) olarak açıklanır.

Çocuklarda lenfosit oranı ise mikrolitre olarak 3000 – 9500 arasında yer alır. Vücutta yer alan beyaz kan hücrelerinin yaklaşık %20 ila %40'ını lenfositler oluşturur.

Kanda yer alan lenfosit oranını ortaya çıkarabilecek 2 test bulunur. Bunlar şu şekilde açıklanabilir:

Tam Kan Sayımı​

Lenfosit sayısının ölçümü için tam kan sayımı (hemogram) testi gereklidir. Bu test ile beraber kanda bulunan beyaz kan hücreleri, kırmızı kan hücreleri, kanın pıhtılaşmasını sağlayan hücreler ve hemoglobin ölçülmektedir.

Akım sitometri​

Kanın laboratuvarda incelenmesi şeklinde gerçekleşen akım sitometri, lazer aracılığıyla kan hücrelerinin detaylı bakılmasını kapsar. Böylelikle lenfositlerin çeşitleri ve miktarları ölçülür.

LYM (lenfosit), kemik iliğinde üretilen, vücudun enfeksiyon ve hastalıklarla savaşmasına yardımcı olan beyaz kan hücreleridir. Bağışıklık sisteminin önemli bir parçası olan lenfositler beyaz kan hücrelerinin %20 ila %40’ıdır. Kan tahlilinde lym, vücuttaki beyaz kan hücrelerinin değerini ölçer, bir başka deyişle tam kan örneğinin tamamındaki tam lenfosit sayısıdır.

Kanın bileşiminde olan bu beyaz renkli kan hücreleri, lenf düğümleri ve lenfatik organlardan meydana gelen karmaşık bir ağdan oluşmaktadır. Lenfositler iki ana gruba ayrılır:

T lenfosit hücreleri​

T lenfosit hücreleri, vücuda giren yabancı maddelere karşı bağışıklık sisteminin tepsini kontrol etmeden etkilidir. Doğrudan tümörlere ya da enfekte olan hücrelere saldırarak onları öldürür.

B lenfosit hücreleri​

Antikor üretmeden etkili olan B lenfosit hücreler, ürettiği antikorlar sayesinde virüs, bakteri yabancı istilacıları hedef alan proteinler olarak bilinir. Vücutta doğal olarak bulunan B lenfosit hücreleri, hafıza hücre görevi görerek önceden yer alan antijenleri hatırlar ve ona göre savunma oluşturur.

Lökosit esteraz testinin pozitif çıkması idrar yolu enfeksiyonunun bir göstergesidir ve ekstra testlerle tanı kesinleştiğinde genellikle antibiyotik tedavisiyle enfeksiyon giderilir.

Lökosit esteraz testi, idrar örneği alındıktan kısa bir süre sonra sonuç verir.

Lökosit esteraz pozitif sonucu genellikle idrar yolu enfeksiyonuna yorulur. Ancak sonuç belli olmadan önce bu durum idrar yolu enfeksiyonunun en belirgin semptomlarından olan sık idrara çıkma ve idrarda yanma gibi belirtiler gösterebilir.

Lökosit esteraz, idrar yolu enfeksiyonunun varlığında yardımcı olan bir beyaz kan hücresi enzimidir.

Lökosit esteraz sonucunun pozitif çıkması sonucunda doktor idrar yolu enfeksiyonu tanısı için bir süreç başlatır. İdrar yolu enfeksiyonu tanısının kesinleşmesi için idrar kültürü ve idrar mikroskopisi yöntemleri devreye girer. Eğer bu testler sonrası idrar yolu enfeksiyonu tanısı kesinleşirse enfeksiyonunun tedavisi için süreç başlar.

İdrar yolu enfeksiyonu genellikle antibiyotik ilaçlarla tedavi edilmeye çalışılır. Eğer enfeksiyona neden olan bakteri veya enfeksiyonun şiddeti farklıysa doktor tarafından farklı bir tedavi yöntemi de değerlendirilebilir.

TLökosit esteraz pozitif sonucu idrarda lökosit esteraz enzimi bulunduğunu gösterir ve bu durum idrar yolu enfeksiyonu, böbrek taşı, yaralanma ya da enfeksiyon olabileceği anlamına gelir.

Lökosit esteraz testi pozitif çıktıktan sonra sonucu teyit etmek ve tanıyı kesinleştirmek için idrar kültürü ve idrar mikroskopisi gibi test yöntemlerine de başvurulabilir. Özellikle idrar kültürü enfeksiyona neden olan bakterinin belirlenmesi konusunda faydalı bir yöntemdir.

Lökosit esteraz testinin sonucunda lökosit esteraz değeri negatif çıktıysa bu durum idrar yollarının sağlıklı olduğunun göstergesidir. İdrar yollarında herhangi bir tıkanıklık veya enfeksiyona işaret eden bir bulgu söz konusu değildir ve herhangi bir tedavi gerektirecek durum yoktur.

İdrarda beyaz kan hücrelerinin varlığı normal karşılanır. Eğer idrardaki beyaz kan hücrelerinin değerleri 0 ile 10 arasında çıkıyorsa bu değerler standart ve normaldir. Ancak 10 değerinin üstünde çıkan beyaz kan hücresi değeri lökosit esteraz yüksekliğine işaret edebilir ve idrarda enfeksiyon varlığından şüphelenilir.

Lökosit esteraz testi, idrar yolu enfeksiyonu olup olmadığını anlamak için beyaz kan hücrelerinde bulunan bir enzim olan lökosit esterazın idrardaki varlığının tespiti için yapılan bir tarama testidir. Lökosit esteraz testinin negatif veya pozitif sonuçları idrar yolu enfeksiyonu konusunda bir sonucu varılmasına yardımcı olur.

Lökosit olarak bilinen beyaz kan hücreleri tarafından üretilen lökosit esteraz, enfeksiyon bölgelerine toplandıktan sonra aktive edilmiş nötrofiller tarafından salınan bir enzimdir. Bu enzimin idrardaki varlığı genellikle idrar yolu enfeksiyonuna işaret eder.

Beyaz kan hücreleri, bağışıklık sisteminin önemli bir parçasıdır ve enfeksiyonlara karşı mücadele etme görevi üstlenir. İdrar yolu enfeksiyonu söz konusu olduğunda idrarda da bulunabilen beyaz kan hücreleri, lökosit esteraz adı verilen enzimi üretir ve idrar yolu enfeksiyonu meydana gelir.

Yapılan idrar testinde lökosit esteraz sonucu negatif çıktıysa bu durum idrar yollarınızın sağlıklı olduğunu gösterir. Eğer lökosit esteraz pozitif çıktıysa idrar yollarınızda bir enfeksiyon varlığından şüphelenilir. Bu sonucu kesinleştirmek için doktor tarafından idrar kültürü ve ek testler istenebilir.

Beyaz kan hücrelerinin kandaki sayısını ölçmek için öncelikle İç Hastalıkları bölümünden randevu alarak tam kan sayımı yaptırabilirsiniz. Tahlil sonucu bir yükseklik veya düşüklük görüldüyse ve bu durum bazı sağlık sorunlarına işaret ediyorsa ileri tetkikler için hematoloji bölümü doktorlarından randevu alınabilir. Farklı göstergeler var ise başka bölümlere de yönlendirme yapılabilir.

Aynı zamanda WBC testi olarak da bilinen lökosit testi, tam kan sayımının bir parçasıdır ve kandaki beyaz kan hücrelerinin sayısını ölçmek için yapılan bir testtir. WBC sayımı vücuttaki gizli enfeksiyonların, virüslerin, otoimmün hastalıklarının, bağışıklık yetersizliklerinin ve kan hastalıklarının tespitinin yanı sıra çok şiddetli durumlarda kanser hastalarında kemoterapi ya da radyasyon tedavilerinin sonuçlarını görmek için de kullanılabilir.

Gebelikte beyaz küre sayısı genelde normal olmakla birlikte herhangi bir enfeksiyon olmadan yüksek de bulunabilir. Genelde bir mm3 kanda 13.000 – 15.000 civarında seyredebilir. Bu durumda mutlaka bu duruma herhangi bir enfeksiyonun eşlik edip etmediği beyaz kürelerdeki bu artışın herhangi bir kan hastalığına bağlı olup olmadığı incelenmelidir. Doğum sırası ve sonrasında bu artış daha fazla olabilir. Doğumdan sonraki ilk 2 hafta içinde genellikle normale döner.

Lökosit değerlerini sağlıklı referans aralıklarında tutmak başta bağışıklık sistemi olmak üzere genel vücut sağlığı açısından önemlidir. Bağışıklık sistemi güçlü olursa enfeksiyon riski de azalmış olur. Ancak düşük WBC değeri söz konusuysa enfeksiyon geliştirme riskinizi artıran lökopeni meydana gelebilir.

Lökosit değerleri yaşa göre değişir. Özellikle hayatın ilk yıllarında normale göre biraz yükselmekle birlikte 18 yaşından sonra genellikle bir mm3 kanda 4 bin-10 bin arasında seyreder.

Doğumdan sonra ilk haftalarda yenidoğan bebeklerde beyaz küre sayısı ve beyaz küre alt tip hücresi olan lenfosit sayısı yüksektir. Beş – altı yaşlarında beyaz küre sayısı normale dönerken lenfosit oranı düşer ve nötrofil dediğimiz hücreler en fazla sayıda olur.

Lökosit düşüklüğü ve yüksekliği ile kanser oluşumu arasında direkt bir bağlantı veya ilişki bulunmamaktadır. Fakat hematolojik kanserler dediğimiz lösemi, lenfoma ve miyelom hastalığında ve bazı organ kanserlerinde beyaz küre düşüklüğü veye yüksekliği görülebilir.

Beyaz küre iğnesi kemik iliğindeki kök hücrelerin çoğalmasını ve olgunlaşarak kemik iliğinden kana geçişini artıran bir tedavidir. Tıbbi ismi “Granulosit Koloni Stimule Edici Faktör” (G-CSF) olarak bilinir. Beyaz küreleri geçici olarak yükseltmeyi sağlar.

Kanser hastalarında kemoterapi sonrası düşen beyaz kürelerin hızlıca yükseltilmesinde kullanılabileceği gibi, kök hücre verecek kişilerde kök hücrelerin kemik iliğinden kana geçişini sağlayarak rahatlıkla kandan kök hücre toplanabilmesi için de kullanılır. Bu nedenle “Kök Hücre Aşısı” olarak da bilinir.

Aynı lökosit düşüklüğü nasıl yükseltilir sorusunda olduğu gibi, beyaz küre yüksekliğinin nasıl düşürüleceği sorusuna yanıt verebilmek için beyaz küre yüksekliğine hangi durum veya hastalığın yol açtığını saptamak gerekir. Eğer beyaz küre yüksekliğinin sebebi bir iltihap yani vücuttaki herhangi bir yerde oluşan enfeksiyon (zatüre, idrar yolu enfeksiyonu gibi) ise uygun antibiyotik tedavisi ile düşürülebilir. İlaçlara bağlı bir yükseklik ise çoğunlukla ilacın kesilmesine bağlı normale gelecektir. Sigaraya bağlı olduğu düşünülürse sigaranın bırakılmasından yaklaşık 6 ay – 2 sene içinde değerler normale gelir. Romatizmal bir hastalığa bağlı ise uygun romatizmalar ilaçlar ile romatizma kontrol altına alınırsa beyaz küreler de normal değerlerine gelir. Eğer beyaz küre yüksekliğinin nedeni hematolojik bir hastalık veya kanser ise (lösemi, lenfoma, miyeloma, myeloproliferatif hastalıklar) bu hastalıklara özel kemoterapi yada akıllı ilaçlarla hastalık kontrol altına alınarak beyaz küreler normale getirilebilir.

Anksiyete ve stres durumuna bağlı beyaz küre yüksekliğinde mümkün olduğu kadar stresten uzaklaşılmalı ve uygun tedaviler psikiyatristler tarafından başlanmalıdır. Kalp krizi durumunda kriz tedavi edilip iyileştikten sonra beyaz küreler belirli bir zaman dilimi içinde normale döner.

İnternette çok sayıda beyaz küreyi düşürecek bitkisel tedaviler yazılı olmakla birlikte bilimsel olarak kanıtlanmış bir yiyecek, gıda takviyesi veya beslenme yöntemi bulunmamaktadır.

Nezle, grip dahil virüslerin yol açtığı hastalıklarda hastalık iyileştikten sonra beyaz küre sayısı kendiliğinden normale gelir. Doğuştan kemik iliği yapımının bozuk olduğu hastalıklarda kök hücreleri uyarıcı ilaç tedavisi veya kök hücre nakli tedavi seçenekleri arasında yer alır.

Kemik iliğini işgal eden organ kanserleri veya lösemilerde o hastalığa yönelik kemoterapi, hedef tedaviler, akılllı ilaçlar veya immünoterapi kullanılabilir.

Tıp dilinde “otoimmün” olarak ifade ettiğimiz, vücudun bağışıklık sisteminin bu hücreleri ve kemik iliğini harap ettiği ve sayısını azalttığı otoimmün hastalıklarda bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar kullanılır. Bakterilerin yol açtığı enfeksiyonlarda uygun antibiyotik kullanımı ile enfeksiyonun düzeltilmesi değerleri normale getirir.

İlaca bağlı beyaz küre düşüklüğünde bu duruma neden olan ilacın geçici ya da kalıcı olarak kesilmesi değerlerin normale gelmesini sağlar. Kemik iliği yetmezliklerinde bağışıklık sistemini baskılayıcı ve kemik iliğini uyaran ilaçların kullanımı ve kök hücre nakli sayılabilecek tedavi seçenekleridir.

Dalak büyümesine bağlı beyaz kürelerin dalak içinde göllenmesine bağlı düşmesi bazen dalağın alınması ile düzelebilir. İnternette çok sayıda beyaz küreyi yükseltecek bitkisel tedaviler yazılı olmakla birlikte bilimsel olarak kanıtlanmış bir yiyecek, gıda takviyesi veya beslenme yöntemi bulunmamaktadır.

Öncelikle belirtmek gerekir ki beyaz küre yani lökosit düşüklüğü bir hastalık değil laboratuvar bulgusudur. Beyaz küre düşüklüğünde izlenecek yol beyaz küre düşüklüğüne neden olan hastalıkları gözden geçirmektir.

Daha önce belirttiğimiz gibi nezle, grip dahil virüslerin yol açtığı hastalıklar, doğuştan kemik iliği yapımının bozuk olduğu hastalıklar, kemik iliğini işgal eden kanserler, tıp dilinde “otoimmün” olarak ifade ettiğimiz, vücudun bağışıklık sisteminin bu hücreleri ve kemik iliğini harap ettiği durumlar, şiddetli ve bakterilerin yol açtığı enfeksiyonlar, ilaçlar, vücutta “enfeksiyon dışı iltihap” yapan durumlar, kemik iliği yetmezlikleri (Aplastik anemi, myelodisplastik sendrom), kemoterapiler, AIDS hastalığına yol açan HIV virüsü, ileri derecede dalak büyüklüğü, lösemiler, romatizmal hastalıklar (Lupus, Romatoid artrit gibi), beslenme bozuklukları, vitamin eksiklikleri, radyasyon tedavisi ve verem (Tüberküloz) beyaz küre düşüklüğüne neden olur.

Bütün bu nedenler arasında beyaz küre düşüklüğünün en sık belirtisi sık enfeksiyona yakalanma olarak söylenebilir. Bunun dışında altta yatan nedene bağlı olarak ateş, kilo kaybı, gece terlemesi, vücut ve kemik ağrıları, eklem ağrıları, beyaz küreler ile birlikte pıhtılaşma hücrelerinin ve alyuvarların düşmesine neden olan hastalıklarda halsizlik, yorgunluk, vücutta morarma ve kanama izlenebilir.

Beyaz küre ve trombosit yüksekliğinin en sık nedeni vücutta oluşan bir enfeksiyon ve iltihap durumudur. Özellikle bakteri adını verdiğimiz mikroorganizmalarla oluşan enfeksiyonlar (zatüre, idrar yolu enfeksiyonu gibi) hem beyaz küreleri hem de trombosit dediğimiz pıhtılaşma hücreleri artırabilir.

Bunların dışında kronik lösemilerden kronik myeloid lösemide, lösemi dışı kemik iliğin aşırı çoğalması ile karakterize myeloproliferatif hastalıklarda, bazı romatizmal hastalıklarda, hemoliz adını verdiğimiz kan parçalanması ile giden durumlarda, dalağın ameliyatla alınması durumunda, bazı cerrahi operasyonlar sonrasında, bazı alerjik hastalıklarda bu durum görülebilir.