Cildin verdiği 7 belirti ve işaret ettiği kanser türleri şöyle sıralanmaktadır:

• Bu cilt rahatsızlıkları arasında en sık görülenlerden biri “akantozis nigrikans”tır. Genellikle boyun, koltuk altı gibi büklüm yerlerinde kahverengimsi, kadifemsi kabarıklıklarla kendini göstermektedir. Bu lekeler 40 yaşından sonra aniden çıkıyorsa ve daha önce obezite veya diyabet şikayeti görülmediyse mide kanseri riski taşımaktadır. En sık mide kanserinde görülen şikayetlerdir ancak diğer abdominal kanserlerde de görülebilmektedir. Aynı lekelenmeler ergenlerde, diyabete ve obeziteye eğilimli kişilerde kanser riski taşımasa da görülebilmektedir. Bu nedenle ergenlik dönemi ile diyabete ve obeziteye yatkınlık gibi hasta öyküleri teşhiste ayırt edici özellik taşımaktadır.
• Balık pulu deri anlamına gelen “iktiyozis” adı verilen durumda ise deride kuru, beyaz kahverengi pullar görülmektedir. Doğumsal bir takım hastalıklarda da oluşabilmektedir. Ancak erişkin çağda aniden ortaya çıktıysa kötü huylu tümör düşünülmektedir. En sık görülen hali işkembe eli denilen hodgkin lenfomasıdır ve en yaygın akciğer kanserinde görülmektedir.
• “Leser trelat” belirtisinde açık koyu kahverengi kabarık bozukluklar görülmektedir. Ancak bunlar yaşlılıkta deride görülen kahverengi kabarık bozukluklarla karıştırılmamalıdır. Kansere eşlik eden en önemli ayrıştırıcı belirti; aniden çoğalıp kaşıntı yapmasıdır. Mide bağırsak sistemi kanserlerinde yaygın olarak görülmektedir.
• “Bazex sendromu” adı verilen belirtiler grubunda; diz, dirsek, kulak, tırnaklar, eller, ayaklar ve tırnaklarda görülen hafif mor, kırmızı çevreli üstü kalın pullu sedef ya da nasır gibi yaralar görülmektedir. Bazex sendromu ile diğer türlerden daha sık karşılaşılmaktadır. Genellikle gırtlak kanseri, yemek borusu kanseri ve akciğer kanserlerinde görülmektedir.
• “Eritema giratum repens” adı verilen tabloda ağaç gövdesi gibi dalgalı bir görünüm oluşmaktadır. Gittikçe çevreye doğru yayılan bu izler önemli bir kanser belirtisidir. Akciğer, yemek borusu ve meme kanserlerinde görülmektedir.
• Sık olarak görülen “Sweet sendromu” ise lösemi ve lenf kanserinde görülmektedir. Birden bire ateş yükselerek morumsu kırmızımsı döküntüler oluşmaktadır. Özellikle kollarda görülmektedir.
• Sonradan oluşan “kıllanma” akciğer ve kalın bağırsak kanserlerinde görülebilmektedir. Bu kıllanmalarda tüy yapısı Lanugo adı verilen bebeklerdeki renksiz, küçük, yumuşak, tüy şeklinde kısa kıllara benzeyip, vücutta aniden çıkmasıyla kendini göstermektedir.

Kanserli hücreler tarafından salgılanan maddeler ve vücudun tümöre gösterdiği reaksiyon kaşıntıya neden olur. Kanser kaşıntısı, huzursuz hissettirecek, özellikle geceleri uyumayı engelleyecek ve depresyona neden olabilecek noktada sürekli, şiddetli ve tahriş edici olur.

Kaşımaya bağlı ciltte ağrı ve enfeksiyon meydana gelebilir. Kaşıntılar vücudun her yerinde olabilir ancak bacaklarda ve göğüste daha yaygındır. Cilt ve lenf kanserinde daha yaygın görülen kanser kaşıntısı genellikle kanser tedavisi görülünce azalır.

Kanser, vücuttaki bazı hücrelerin kontrolsüz bir şekilde çoğalması ve vücudun diğer bölgelerine yayılması (metastaz) ile meydana gelen bir hastalıktır.

Kanser hastalarında CRP değeri 50-100 mg/L arası ve üzerindedir. Kanserin yayılımı, evresi gibi değişkenlere bağlı olarak kanser hastalarında CRP değeri 100-1000 mg/L değerlerine yükselebilir. Ancak CRP tek başına kanser tanısı için yeterli değildir. Kesin teşhisi için patolojik testler ve ekstra tahliller yapılmalıdır.

Kanser tedavi yöntemlerinde öncelik kanserli dokunun ameliyatla alındığı cerrahi işlem olup, ayrıca kanserin büyümesini yavaşlatmak, yayılımını durdurmak veya yok etmek için kemoterapi ve radyoterapi gibi antikanser ilaçlar ve ışın tedavisi uygulanmaktadır.

Genel halsizlik, beklenmedik kilo kaybı, koltuk altı, boyun, meme veya kasık bölgesindeki lenf bezlerinde şişlik, ateş, kanser gelişen ve yayılan organ bölgesinde ağrı, dışkıda, idrarda, vajinada veya diş etlerinde sebepsiz kanama gibi belirtiler kanser olan hastalarda görülen yaygın belirtilerdir.

Kanser riskini azaltmak için genel olarak sigara-bırakılmalı, egzersiz yapılmalı, sağlıklı beslenilmeli, yoğun güneş ışınlarından kaçınmalı ve düzenli sağlık kontrolleri yaptırmalısınız.

Genel olarak kanser riskini azaltmak için yapılması gerekenler şöyledir:

• Sigara ve alkol tüketimi bırakılmalı
• Düzenli egzersiz yapılmalı
• Sağlıklı ve dengeli beslenilmeli
• Yoğun güneş ışınlarından kaçınılmalı
• Sağlık kontrolleri aksatılmamalı
• Uyku düzenine dikkat edilmeli
• Stresten uzak durulmalı

Kanser hastalığına genel bir bakış
Kanser, trilyonlarca hücreden oluşan insan vücudunun hemen hemen her yerinde meydana gelebilen ve hem türüne hem de evresine tehlikeli hale dönüşebilen bir hastalıktır.

Normalde insan hücreleri büyür ve çoğalır (hücre bölünmesi adı verilen bir süreçle) ve vücut ihtiyaç duyduğunda yeni hücreler oluşturur. Hücreler yaşlandığında veya hasar gördüğünde ölür ve yerlerini yeni hücreler alır. Bu süreç normal şartlarda sağlıklı bir şekilde işler.

Ancak bazen bu düzenli işleyen süreç bozulur ve anormal veya hasarlı hücreler, olmaması gereken zamanlarda büyür ve çoğalır. Bu hücreler, doku yığınları olan tümörler meydana getirebilir. Bu tümörler kanserli veya kansersiz (iyi huylu) şekilde olabilir.

Kanserli tümörler yakındaki dokulara metastaz adı verilen yayılma gerçekleştirebilir veya onları istila eder ve vücuttaki uzak yerlere ulaştırarak yeni tümörler oluşturabilir (metastaz adı verilen bir süreç). Aynı zamanda kanserli tümörlere kötü huylu tümörler adı da verilebilir.

Birçok kanser türü katı tümörler oluşturur ancak lösemi gibi kan kanserleri genellikle oluşturmaz. İyi huylu tümörler ise yakındaki dokulara yayılmaz veya onları istila etmez. İyi huylu tümörler çıkarıldığında genellikle tekrar büyümez veya nüksetme özelliği göstermez.

Oysa kanserli tümörler bazen büyüme ve nüksetmez riski taşıyabilir. İyi huylu tümörlerin oldukça büyük meydana gelmesine rastlanabilir, bazıları ciddi semptomlara da neden olabilir veya beyindeki iyi huylu tümörler gibi yaşamı tehdit edici olabilir.

Kanser için bir çok tedavi seçeneği vardır. Bazı hastalar yalnızca tek bir tedavi yönteminden yararlanırken, ancak çoğu kanser vakasında kanser tedavisi seçeneği kemoterapi ve radyasyon işlemiyle birlikte cerrahi tedavinin kombinasyonlu bir şekilde uygulanması şeklinde gerçekleştirilmektedir.

Genel olarak kanser tedavisini içeren yöntemler, cerrahi, kemoterapi, hedefli tedavi veya hormon tedavisi ve tekrar nüksetmesini engellemek için adjuvan tedavisidir. Kanserin türü veya evresi hangi tedavi yöntemi değişiklik gösterebilecektir.

Genel olarak kanser tedavisinde uygulanan yöntemler şunlardır:

• Cerrahi yöntemler (kanser ameliyatı)
• Kemoterapi
• Radyasyon tedavisi
• Hormon tedavisi
• Biyolojik tepki değiştirici tedavi
• İmmünoterapi
• Hedefe yönelik tedavi (akıllı ilaçlar)
• Kemik iliği nakli

Uygulanan kanser tedavilerinin kişilerin üstünde meydana gelen yan etkileri ise anemi, mide bulantısı ve kusma, yorgunluk ve ağrı şeklindedir.

Kanseri teşhis etmek için kullanılan araçlar genellikle laboratuvar testleri, görüntüleme çalışmaları ve diğer invaziv veya non-invaziv prosedürleridir.

Fiziksel muayeneler​

Kansere işaret eden yumrular, kitleler, lezyonlar veya cilt rengindeki değişiklikleri değerlendirmek için doktor tarafından fiziksel muayene yapılır.

Tam kan sayımları (CBC)​

Tedavi sırasında anemi, enfeksiyon veya diğer komplikasyonların gelişimi izlenirken, kandaki lösemiyi düşündüren anormallikler kan değerleriyle tespit edilebilir.

Tümör belirteç testleri​

Tümör belirteç testleri kanda kanser varsa yükselme eğilimi gösteren maddeleri ölçmek için kullanılan kan testleridir. Bunlar arasında prostat kanserini saptamak için prostata özgü antijen testi (PSA), hem meme hem de yumurtalık kanseri için kullanılan BRCA1 ve BRCA2 testleri ve bir dizi kanserle ilişkili bir tümörü saptamak için kullanılan CA-125 testi bulunur.

Akış sitometrisi​

Akış sitometrisi, sıvı içinde süspanse edilmiş hücreleri değerlendirir ve bir kan veya kemik iliği örneğinden lösemi veya lenfoma teşhisinde faydalıdır.

Biyopsi​

Biyopsi, mikroskop altında değerlendirme için vücuttan bir doku veya sıvı örneğinin alınmasıdır. İnce iğne aspirasyonu (FNA), çekirdek iğne biyopsisi, koni biyopsisi veya ameliyatla elde edilebilir.

Görüntüleme testleri​

Görüntüleme testleri, kanseri teşhis etmek için faydalanılan bir yöntemdir. Bu testler X-ışını, bilgisayarlı tomografi (CT) ve manyetik rezonans görüntülemeyi (MRI) içerebilir. Radyoaktif izleyicileri kullanan nükleer tıp görüntüleme, belirli kanser türlerini teşhis edebilirken, pozitron emisyon tomografisi ile tutarlı olarak metabolizmadaki değişiklikler saptanabilir.

Genomik test​

Genomik test bir tümörün kromozomal özelliklerini tanımlamaya yardımcı olabilir ve onkoloğun hastalığı neyin tetiklediğini anlamasına ve en uygun ilaç tedavilerini seçmesine yardımcı olabilir. Bu testlerin çoğu sadece kanseri teşhis etmek için kullanılmaz. Ayrıca kanser hastasının uygulanan tedaviye yanıtını ölçer.

Kanser hastalarında en sık görülen belirtiler, yutma güçlüğü, tok hissetme, ağrı, bulantı, kusma, şiddetli yorgunluk, boyun, koltuk altı, göğüs, kasık gibi vücudun herhangi bir yerinde şişlik veya kitle, nedensiz kilo alımı veya kilo kaybı, dışkı ve idrarda kan ve iyileşmeyen yaralar oluşmasıdır.

Kanser gelişen kişilerde görülen belirtiler genel olarak şunlardır:

• Dinlenmeye rağmen geçmeyen yorgunluk veya bitkinlik
• Koltuk altı, meme ve kasık gibi bölgelerde lenf bezlerinde şişme, yumru oluşumu
• Nedensiz bir şekilde fazla kilo kaybı
• Tok hissetme
• Yutma güçlüğü
• Kaşıntı
• Mide bulantısı ve kusma
• Kanserin geliştiği ve yayıldığı bölgede geçmeyen ve artan ağrı
• Dışkıda, idrarda, vajinada nedensiz kanama görülmesi
• Kabızlık veya ishal gibi dışkılama alışkanlıklarında ve dışkı görünümünde değişiklik
• Ateş veya gece terlemeleri
• Ciltte kızarıklık, et benlerinde şekil ve renk değişimi
• Sebepsiz morarmalar ve yaraların geç iyileşmesi
• Geçmeyen öksürük ve ses kısıklığı
• Cilt ve göz akında sararma (sarılık)
• Baş ağrısı

Kronikleşen yorgunluk​

Kanser hastalıklarının, potasyum ve kalsiyum üretimini durduran toksik madde üretimine neden olması, bağışıklık sisteminin tepkisi olarak sitokin üretiminin tetiklenmesi ve hormon seviyelerinde değişikliğe neden olması yorgunluğa, uyku haline ve halsizliğe neden olur. Yine kanser kaynaklı yaşanabilecek anemi, nefes darlığı ve kandaki oksijen seviyesinin azalmasıda (hipoksi) kanser hastalarının yorgunluk yaşamasına neden olmaktadır.

Sebepsiz vücut ağrıları​

Meydana gelen ve dokulara yayılan tümörler büyüdükçe sinirlere, kemiklere veya organlara baskı yapar ve kişiyi zor duruma düşürebilecek vücut ağrıları meydana getirir.

Kilo kaybı​

Vücutta büyüme gösteren kanser hücreleri sağlıklı hücrelere göre daha fazla enerjiye ihtiyaç duyarak vücudun dinlenirken normalde olduğundan daha fazla kalori yakmasına sebep olur ve bu durum da kanser hastalarını zayıflatır.

Koltuk altı, meme ve kasık gibi lenf bezi bulunan bölgelerde şişlik​

Metastatik yani diğer organlara yayılan kanserler sıklıkla tümörün yakınındaki lenf düğümlerinin şişmesine sebebiyet verir. Bu durum aynı zamanda meme ve koltukaltında büyümüş kitleler ortaya çıkarabilir.

Yüksek ateş ve gece terlemeleri​

Özellikle geceleri ortaya çıkan yüksek ateş, genellikle birçok kanser türünün ortak semptomu olarak bilinir ancak enfeksiyon kaynaklı da meydana gelebilir. Bu gibi durumlarda doktora başvurmanız daha sağlıklı olacaktır. Özellikle bazı kanser türlerinde sebepsiz ve anormal gece terlemeleri de görülmektedir.

Kanser kaşıntısı​

Kanser kaşıntısı, tümör hücrelerinin salgıladığı bazı kimyasal maddeler, vücudun tümöre karşı verdiği bağışıklık tepkisinin sinir uçlarını etkilemesi ve safra yollarındaki tıkanıklıklar nedeniyle yaşanır. Bacaklarda ve göğüste daha yaygın olup, rahatsız edicidir. Kanser tedavisi sonrası şikayetler azalır.

Olağandışı kanama ve morarmalar​

Kanserin neden olduğu hücrelerdeki yapısal değişimler vücutta kanama veya morarmaların görülmesine neden olabilir. Kanserin yaygın belirtilerinden biri olan olağan dışı kanama ve morarmalar, çok geç iyileşebilir veya bu yaralar iyileşmeyedebilir.

Ciltteki benlerde şekil ve renk değişimi​

Özellikle cilt kanserinde hücrelerin yapılarında anormal bir değişim meydana geleceği için vücuttaki benlerin şekli ve boyutu da değişir. Bu değişimin gözle görülür olması bir işaret olabilir.

Kronikleşen öksürük​

Akciğer kanserinin yaygın belirtileri arasında geçmeyen balgamlı öksürükle birlikte öksürürken ağızdan kan gelmesi yer alır. Bunun akabinde kişide ses kısıklığı da görülebilir.

Diş etlerinde kanama​

Özellikle löseminin belirtileri arasında gösterilen diş eti kanaması, lösemi hastalarının kanındaki trombosit sayısının düşüklüğünden kaynaklanır.

Meydana gelen bu belirtiler kişinin her zaman kanser olduğuna işaret etmeyebilir. Belirtilerin altında farklı hastalıklar yatabileceği gibi kanser belirtileri ortaya çıktığında vakit kaybetmeden doktora gitmek erken teşhis ve hastalığın iyileşmesi açısından büyük önem taşır.

Kanser hücreleri normal hücrelere göre birçok farklı özelliklere sahiptir.

Örneğin, kanser hücreleri:

Vücutta büyümelerini söyleyen sinyaller olmadığında da büyür ve çoğalırlar. Normal hücreler yalnızca bu tür sinyaller aldıklarında büyüme gerçekleştirir.

Hücrelere, bölünmeyi durdurmalarını veya ölmelerini (programlanmış hücre ölümü veya apoptoz olarak bilinen bir süreç) söyleyen sinyalleri görmezden gelirler.

Yakındaki bölgelere istila eder ve vücudun diğer bölgelerine metastaz yaparlar.

Normal hücreler diğer hücrelerle karşılaştıklarında büyümeyi durdurur ve çoğu normal hücre vücutta hareket etmez.

Normal hücreler, kan damarlarına tümörlere doğru büyümelerini söyler. Bu kan damarları tümörlere oksijen ve besin sağlar, aynı zamanda da tümörlerden atık ürünleri uzaklaştırır.

Bağışıklık sistemi normalde güçlü bir yapıya sahip olduğunda hasarlı veya anormal hücreleri ortadan kaldırır.

Kanser hücreleri bağışıklık sistemini kandırarak kanser hücrelerinin hayatta kalmasına ve büyümesine yardımcı olur. Örneğin, bazı kanser hücreleri bağışıklık hücrelerini tümöre saldırmak yerine onu korumaya ikna eder. Bu süreç de kanser hücrelerinin vücutta yayılımını kolaylaştırabilir.

Kromozomlarında çoğalmalar ve kromozom parçalarının silinmesi gibi birden fazla değişiklik biriktirirler. Bazı kanser hücreleri normal kromozom sayısının iki katına sahiptir.

Kanser hücreleri, normal hücrelerden farklı besin türlerine güvenirler. Ayrıca, bazı kanser hücreleri besinlerden enerjiyi çoğu normal hücreden farklı bir şekilde üretirler. Bu süreç, kanser hücrelerinin daha hızlı büyümesine olanak tanır.

Kanser, hücrelerin içindeki DNA'da meydana gelen mutasyonlar ve anormal büyümeler sonucu meydana gelir. Yapısal nedenlerle birlikte kansere neden olan durumlar arasında genetik faktör, çevresel faktörler, yoğun güneş ışını, sigara-alkol tüketimi, kanserojen maddeye maruz kalma, kötü beslenme ve stres yer alır.

Kanserin nedenleri şu başlıklar altında toplanabilir:

• Genetik faktör
• Çevresel faktörler
• Aşırı sigara-alkol tüketimi
• Yoğun güneş ışını
• Kanserojen maddeye maruz kalma
• Radyasyon
• Obezite
• Stres
• Hareket azlığı
• Hormonal ilaçlar
• Bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar
• Hava kirliliği

Genetik faktörler​

Genetik faktörler özellikle meme kanseri başta olmak üzere bazı kanser türlerinde önemli bir rol oynar. Genlerdeki mutasyonlar veya genetik varyasyonlar kanser oluşturma riskini artırabilir. Genetik faktörlerin kansere etkisini şu şekilde açıklamak mümkündür:

Kalıtsal Mutasyonlar (Germline Mutasyonlar): Kalıtsal mutasyon adı verilen bu tür mutasyonlar ebeveynlerden çocuklara geçer ve doğumdan itibaren vücudun tüm hücrelerinde bulunabilir. Bazı kalıtsal mutasyonlar kanser riskini artıran genetik sendromlara yol açabilir. Örnek vermek gerekirse BRCA1 ve BRCA2 genlerinde meydana gelen mutasyonlar, meme ve yumurtalık kanseri riskini artırabilir. Ailede belirli kanser türlerinin yaygın olarak görülmesi bu tür kalıtsal mutasyonların varlığına işaret edebilir ve hayatın belli bir döneminde kansere yakalanma tehlikesi oluşturabilir.

Edinilmiş (Somatik) Mutasyonlar: Diğer bir adı somatik mutasyon olan edinilmiş mutasyonlar, bireyin yaşamı boyunca çevresel faktörler (radyasyon, sigara, virüsler gibi) veya yaşlanma süreci gibi nedenlerin sonucunda hücrelerde meydana gelir. Edinilmiş mutasyonlar genellikle kalıtsal değildir ve yalnızca belirli hücrelerde meydana gelir ve çoğu kanser türleri bu tip mutasyonlardan kaynaklanır.

Son olarak genetik faktörler her zaman kanseri doğrudan başlatmaz ve kanserin kesin nedeni sayılmaz ancak kanser gelişimine katkıda bulunabilir. Mevcut olan genetik testler, özellikle aile geçmişinde kanser öyküsü olan kişiler için önemlidir çünkü bu testler, risk altında olan bireylerin erken teşhis ve bunun akabinde önlem alma veya tedavi sürecinde iyileşmeye katkıda bulunur.

Çevresel faktörler​

Çevresel faktörler de kanser gelişiminde en az genetik faktörler kadar önemli bir role sahip olabilir. Bu faktörler arasında yaşam tarzı, çevre ve kişinin maruz kaldığı bazı kimyasallar gibi dış etkenler yer alır. Özellikle sigara ve alkol tüketimi gibi faktörler çevresel faktörler sınıfına girer. Bu faktörlerin kansere etkisini anlamak, önleyici stratejiler geliştirmek için de oldukça önemlidir.

Çevresel faktörlerin kansere etkisini artıran unsurlar şöyle sıralanabilir:

Kimyasal maddeler ve kanserojenlere maruz kalma: Sigara, alkol, asbest, benzen, bazı pestisitler gibi maddeler kanserojen olarak bilinir, vücuda oldukça fazla zarar verir ve bunlara uzun süreli maruz kalma durumunda kanser riski artabilir. Örneğin, sigara içmek akciğer kanserine neden olan temel bir faktördür ve sigaranın içindeki kimyasallar hücrelere zarar vererek kansere yol açabilir.

Radyasyonun kansere etkisi: Güneş ışığındaki ultraviyole (UV) radyasyon, cilt kanseri riskini artıran faktörlerin başında gelir. Ayrıca, röntgen ve bazı tıbbi görüntüleme yöntemlerinde kullanılan iyonize radyasyon da yüksek dozlar söz konusu olursa kansere yol açabilir. Ayrıca radon gazı gibi doğal radyoaktif gazlara uzun süre maruz kalmak da akciğer kanserini tetikleyebilir.

Beslenme ve Diyet: Yanlış ve sağlıksız beslenme alışkanlıkları, işlenmiş et tüketiminin fazla olması, yüksek yağ ve şeker içeren diyetler de kanser riskini artıran çevresel faktörlerden biridir. Özellikle işlenmiş ve kırmızı et tüketimiyle kolon kanseri arasında bir bağlantı olduğu değerlendirilir. Bunların aksine lif bakımından zengin gıdalar tüketmek ve sebze-meyve ağırlıklı bir diyet uygulamak kanser riskini azaltabilir.

Vücuttaki enfeksiyonlar: Bazı virüs ve bakterilerin kanser riskini artırabildiği bilinir. Örneğin, Hepatit B ve Hepatit C virüsleri karaciğer kanseri riskini artıran unsurlardan sayılırken HPV (insan papilloma virüsü) ise rahim ağzı kanseri riskini tetikler. Helicobacter pylori bakterisi ise mide kanseri ile bağlantılıdır.

Yaşam tarzı ve kanser ilişkisi: Hareketsiz bir yaşam sürmek, egzersiz yapmamak, obezite, stres ve yetersiz uyku gibi faktörler de kanser riskini dolaylı olarak artırabilir. Özellikle stresin son yıllarda kanser vakalarını artırdığı görülür. Düzenli egzersiz yapmak ve sağlıklı bir yaşam tarzını benimsemek, bazı kanser türlerinin önlenmesine katkı sağlarken stresten de mümkün olduğunda uzak durmak kansere karşı vücudu güçlü kılar.

Çevresel faktörler çoğunlukla değiştirilebilir faktörler olduğundan, bu konularda alınacak önlemlerle kanser riskini azaltmak mümkün olabilir. Örneğin, sigarayı bırakmak, sağlıklı bir diyet benimsemek, egzersiz yapmak, güneşten korunmak ve düzenli sağlık kontrolleri yaptırmak kanserden korunmada ve kanseri önleme noktası önemli ve etkili adımlardır.

Sigara ve alkol tüketimi​

Sigara ve alkol tüketimi kanser hastalığının ana sebeplerinin başında gelir ve kanser riskini önemli ölçüde artırır. Her iki madde de birçok kanser türüyle ilişkilendirilir ve özellikle beraber kullanıldıklarında risk ve tehlike daha da artar.

Sigara ve alkolün kansere etkisi şu şekilde incelenebilir:

Sigaranın kansere etkisi

Kimyasal içerik ve kansere yol açan maddeler içermesi: Sigara dumanında 70’ten fazla kanserojen kimyasal madde bulunur. Bun maddeler arasında arsenik, benzen, formaldehit ve polonyum-210 gibi akciğere zarar veren maddeler yer alır. Bu kimyasallar hücrelerde DNA hasarına yol açarak başta akciğer kanseri olmak üzere birçok kanser türüne yol açabilir.

Sigara ve alkolün akciğer kanseri başta olmak üzere birçok kanser türüyle ilişkisi: Akciğer kanserine yol açan temel faktör sigara tüketimidir. Bunun yanı sıra ağız, boğaz, gırtlak, yemek borusu, pankreas, böbrek, mesane, mide ve rahim ağzı kanserleri de sigara ile bağlantılıdır ve aşırı sigara tüketimi bu kanserleri de tetikleyebilir. Özetle sigara içmek, tüm vücudu etkileyen ve birçok organ sisteminde kansere yol açabilen geniş bir olumsuz etkiye sahiptir.

Pasif içiciliğin etkisi: Sigara içmenin yanında sigara dumanına maruz kalmak da zamanla kanser riskini artırabilir. Bu durum pasif içicilik olarak tanımlanır. Sigara içmeyen kişilerde bile dumanla uzun süre temas etmek akciğer kanseri ve diğer sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu risk sigara içenler kadar olmasa da yine de söz konusu olabilir. Özellikle çocuklar ve bebekler, sigara dumanına maruz kaldıklarında daha fazla risk altındadır.

Alkolün Kansere Etkisi

Asetaldehit üretimi ve DNA hasarı: Alkol, vücutta metabolize edildiğinde asetaldehit adlı kimyasala dönüşen bir üründür. Asetaldehit, DNA’ya zarar vererek hücrelerde kontrolsüz büyümeye neden olabilir. Hücrelerdeki kontrolsüz büyüme de kanser anlamına gelir.

Hormon seviyelerinde artış: Alkol, özellikle meme kanserine yol açabilen östrojen gibi hormonların seviyesini artırabilir. Hormon dengesizliği, meme kanseri gibi hormonla ilişkili kanserlerin gelişimini teşvik edebilir.

Bağışıklık sistemi üzerindeki olumsuz etkisi: Alkol kullanımı bağışıklık sistemini zayıflatır ve vücudun kansere karşı doğal savunma mekanizmalarını azaltır. Bu da bağışıksızlık sistemini güçsüzleştirir. Bağışıklık sisteminin güçsüzleşmesi, vücudun kanser hücreleriyle savaşma yeteneğini düşürür. Vücut savaşacak güç bulamadığında kanser hücreleri dokularda rahat hareket etme imkanı tanır ve metastaz imkanı bulur.

Alkolle başlıca ilişkili kanser türleri: Alkol tüketimi, ağız, boğaz, yemek borusu, karaciğer, kolon, rektum ve meme kanserleriyle ilişkilendirilmiştir. Alkol tüketim miktarı arttıkça bu kanser türlerinin gelişme riski de zamanla artış gösterebilir.

Sigara ve alkolün birlikte kullanımı

Sigara ve alkolün birlikte kullanımı zararı adeta ikiye katlar. Birçok kanser türü bu birlikte tüketim riskin daha da yükselmesine yol açabilir. Özellikle ağız, boğaz ve yemek borusu kanseri riski, her iki maddenin de bir arada kullanımıyla önemli ölçüde artabilir. Bu maddeler birbirinin zararlı etkilerini artırarak etkileşime girer ve hücrelerde çok daha fazla hasara yol açabilir.

Sonuç olarak

Sigara ve alkol kullanımı, çoğu kanser türü için değiştirilebilir risk faktörleridir. Sigara bırakıldığında ve alkol tüketimi sınırlandığında, hatta bırakıldığında kanser riski de önemli ölçüde azalır. Bu nedenle, başta kanser riskini azaltmak ve sağlıklı bir yaşam sürmek adına sigara ve alkolden uzak durmak veya kullanımını en az seviyeye indirmek, kanserden korunma açısından önemlidir.

Stres faktörü ve kanser

Stres, doğrudan kansere yol açan bir faktör olmamakla birlikte özellikle son yıllarda etkisi bilimsel olarak ön plana çıkarılan bir faktördür.

Bu bağlamda stresin kansere etkisi, hem bağışıklık sistemi üzerindeki olumsuz etkilerinden hem de sağlıksız davranış alışkanlıklarını tetiklemesinden kaynaklandığı değerlendirilir.

Stresin kanserle ilişkilendirilecek etkileri şöyledir:

Stresin bağışıklık sistemi üzerindeki etkisi: Stres, vücudun bağışıklık sistemini zayıflatan unsurlardan biridir. Bu da kansere karşı vücudun doğal savunmasını olumsuz etkileyebilir. Özellikle kronik stres durumunda kortizol gibi stres hormonları sürekli yüksek seviyelerde kalır. Bu da stres hormonları yüksekliği anlamını taşır. Bu durum, bağışıklık sisteminin gücüne bağlı olarak etkinliğini düşürerek kanser hücrelerinin kontrolsüz şekilde çoğalmasına yol açabilir. Güçsüz bir bağışıklık sistemi hastalıklara karşı vücudun savunmasız kalması demektir.

Stresin DNA hasarı ve hücresel düzeyde etkisi: Stres, vücuttaki oksidatif stresi artırarak vücudu ve hücreleri kansere karşı savunmasız hale getirebilir ve bu da hücrelerde serbest radikal hasarına yol açar. Serbest radikaller, hücrelerde DNA hasarına neden olarak kanser hücrelerinin gelişimini tetikleyebilir. Bunların dışında stresin hücre bölünmesini ve onarımını etkileyen süreçleri bozduğu da değerlendirilir. Bu durum da hücresel düzeyde kanser riskini artırabilecek faktörler arasına girer.

Stresin sağlıksız davranış alışkanlıklarını tetiklemesi: Stres, bireylerin sağlık alışkanlıklarını olumsuz etkileyebilir. Kimi insan strese bağlı olarak yemekten kesilebilirken kimi ise aşırı yemek yiyerek kilo almaya başlar. Yemek dışında stresle başa çıkmak için bazı kişiler sigara içmek, alkol tüketmek ve fiziksel aktiviteyi azaltmak gibi sağlıksız davranışlarda da bulunabilir. Bu tür alışkanlıklar, kanser riskini doğrudan artıran etkenlerdir.

Stresin uyku düzenini ve metabolizmayı etkilemesi: Kronik stres, uyku düzenini bozabilir ve uzun vadede uykusuzluk sorunlarına yol açabilir. Bunu yoğun stres altında yaşayan ve uykusuzluk çeken kişilerde görebiliriz. Uykuların bozulması kısa vadede olmasa bile uzun yaşam yolculuğunda bağışıklık sisteminin zayıflamasına, metabolizmanın bozulmasına ve hücrelerin kendini onarma yeteneğinin azalmasına sebebiyet verebilir. Aynı zamanda uykusuzluk, vücudun kanserli hücreleri yok etme yeteneğini de olumsuz etkileyebilir. Kansere davetiye çıkarmamak için stresten uzak durmak oldukça önemlidir.

Stresin hormonal dengesizlik ve hormonlarla ilişkisi: Stres, vücutta bazı hormonların dengesini bozabilir. Özellikle kortizol değerlerindeki yükseklik yüksek kortizol seviyeleri ve meme kanseri gibi bazı hormonlarla ilişkili kanser türlerinin gelişim riskini artırabilir.

Stresin psikolojik etkileri ve tedavi sürecine etkisi: Stres yalnızca sağlıklı bireyleri etkilemez. Özellikle kanser tedavisi gören bireyler üzerinde de stresin olumsuz etkileri söz konusudur. Kanser tedavisi sürecinde yaşanan stres, aynı zamanda tedaviye başarılı yanıt verme sürecini zorlaştırabilir ve iyileşme sürecini olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle, kanser hastalarında stres yönetimi, tedavi sürecinin daha başarılı geçmesine yardımcı olabilir. Tedavi sürecinde terapi almak bu bağlamda tavsiye edilebilir.

Sonuç Olarak:

Stres, kansere dolaylı olarak bilinse de aslında doğrudan diyebileceğimiz yoldan katkıda bulunan önemli bir faktördür. Özellikle kronik ve uzun yıllar süren stres, bağışıklık sisteminin zayıflamasına, hücrelerde DNA hasarına ve sağlıksız hücre oluşumuna katkı sağlayabilir.

Kansere neden olan gen türleri​

Kansere katkıda bulunan genetik değişiklikler genellikle üç ana gen türünü etkileyerek gerçekleşir.

Bunlar, proto-onkogenler, tümör baskılayıcı genler ve DNA onarım genleridir. Proto-onkogenler normal hücre büyümesi ve bölünmesinde rol oynar. Ancak bu genler belirli şekillerde değiştiğinde veya normalden daha aktif olduğunda kansere neden olan genler (veya onkogenler) haline gelebilir ve hücrelerin büyümelerine ve hayatta kalmalarına izin verebilir.

Tümör baskılayıcı genler ayrıca hücre büyümesini ve bölünmesini kontrol etme konusunda da önemli bir rol oynar. Tümör baskılayıcı genlerinde belirli değişiklikler olan hücreler kontrolsüz bir şekilde bölünebilir.

DNA onarım genleri ise hasarlı DNA'nın onarılmasında rol oynar. Bu genlerde mutasyon bulunan hücreler, diğer genlerde ek mutasyonlar ve kromozomlarında kromozom parçalarının çoğalması ve silinmesi gibi değişiklikler geliştirme eğilimindedir.

Bu mutasyonlar bir araya geldiğinde hücrelerin kanserli hale gelmesine yol açabilir. Ancak günümüzde artık kanserli hücrelerde bulunan gen mutasyonlarını hedef alan birçok kanser tedavisi mevcuttur. Bu tedavilerden birkaçı, kanserin nerede büyümeye başladığına bakılmaksızın , hedeflenen mutasyona sahip kanseri olan herkes tarafından kullanılabilir. En doğru tedavi seçeneği, kanserin türü ve evresine göre değişebilir.

Yaygın olarak görülen birçok kanserin dört evresi söz konusudur. Bu evreler kanserin boyutu, şiddeti ve vücuttaki konumları gereği değişkenlik gösterir.

Kanseri dört aşaması şöyledir:

Evre 1: Kanser küçük bir alandadır ve henüz lenf düğümlerine veya diğer dokulara yayılmamıştır.

Evre 2: Kanser bağlı bulunduğu alanda yayılıp büyümüş ve kısmi olarak lenf düğümlerine sıçramış olabilir diğer dokulara yayılmamıştır.

Evre 3: Kanserin büyüyüp geliştiği ve lenf düğümleriyle birlikte diğer dokulara yayıldığı evredir.

Evre 4: Bu evreye ilerlemiş kanser evresi veya metastatik kanser adı da verilir. Dördüncü evrede kanser hücreleri vücudun diğer organ ve dokularına yayılmıştır. Bu evrede kişinin hayati tehlikesi söz konusu olabilir.

Genellikle dört evre şeklinde görülen kanser hastalığında ayrıca sıfırıncı evre vardır. Bu evre en erken evre olarak kabul edilir ve kanserli hücrelerin kanserin başladığı bölgede hâlâ lokalize olduğunu tanımlar. Bu evrede olan kanserler genellikle kolayca tedavi edilebilir ve bir tehlike unsuru oluşturmaz.

Yaklaşık 200 farklı kanser çeşidir vardır bunların görülme sıklığı kişiden kişiye farklılık gösterir. En yaygın görülen kanser çeşitleri ise akciğer, lenf, lösemi, prostat, meme, tiroid, rahim ve kolon kanseridir.

Genel olarak kanser çeşitleri şöyle sıralanabilir:

• Akciğer kanseri
• Meme kanseri
• Prostat kanseri
• Lenfoma
• Lösemi
• Beyin tümörleri
• Kolon kanseri
• Tiroid kanseri
• Rahim ağzı kanseri
• Böbrek kanseri
• Yumurtalık kanseri
• Mide kanseri
• Pankreas kanseri
• Cilt kanseri
• Göz kanseri
• Yemek borusu kanseri
• Testis kanseri

Kanser, anormal hücrelerin hızla bölünerek büyüdüğü ve başladığı yerden başka organlara yayılarak ciddi bir hastalık tablosuna neden olan geniş bir hastalık grubudur.

Bilinen 200’den fazla kanser türü vardır ve hızlı büyüyen kanser hücreleri tümörlere sebebiyet vererek vücudun düzenli işleyişini de engeller. Hücrelerin hızla büyümesi sonucu meydana gelen iyi huylu, kötü huylu ve prekanseröz (premalign) tümörler söz konusudur.

İyi huylu tümörler genellikle diğer dokulara yayılmaz ve tehlike oluşturmaz. Ancak kötü huylu tümörler, metastaz adı verilen vücudun diğer dokulara ve organlarına yayılmasıyla kişide hayati tehlike meydana getirebilir.

Prekanseröz (veya premalign) ise kansere dönüşebilecek (veya gelişmesi muhtemel) anormal hücreleri içeren durumu tanımlar. Yaygın görülen ve ölümcül olabilen kanser türleri akciğer, lenf, lösemi prostat, meme ve kolon kanseridir.

Kandaki Rh proteini genetik olduğu için, bebeği hangi Rh tipine sahip olduğunu seçmek mümkün değildir. Ancak Rh pozitif bir bebeği olan Rh negatif bir kadının hamileliği sırasında belirli zamanlarda RhIg alması ile kan uyuşmazlığı önlenebilir.

Kan grubu Rh negatif olan kadınlar hamile kaldığında kan uyuşmazlığı riski altındadır. Kan uyuşmazlığı sadece bebeğin babası Rh pozitif olduğunda olur.

Bu protein genel sağlığı etkilemez, ancak hamilelik sürecinde Rh durumunuzu bilmek önemlidir. Rh faktörü, Rh negatifseniz ve çocuğunuz Rh pozitifse hamilelik sırasında komplikasyonlara neden olabilir.

Rh faktörü, bazı kırmızı kan hücrelerinde (RBC'ler) bulunan bir proteindir. Çoğu kişide olsa da, herkes bu proteini taşımaz. Bu proteini taşıyanlar Rh pozitif, proteini taşımayanlar ise Rh negatiftir. İnsanların çoğunluğu, yaklaşık %85'i Rh pozitiftir.

Kan uyuşmazlığı anne ve babanın kanının Rh faktörüne göre ortaya çıkmaktadır. Annenin kan grubunun Rh-, babanın kan grubunun ise Rh+ olduğu durumlarda kan uyuşmazlığı meydana gelir.

Gebelik döneminde 28. haftadan sonra kan uyuşmazlığı testi yapılmasının ardından sonucun negatif olduğu durumda anneye kan uyuşmazlığı iğnesi uygulanabilir. Kalçadan uygulanan kan uyuşmazlığı iğnesi tek dozda da yeterli olabilmektedir.

Annenin ilk hamileliği ise Rh uyuşmazlığı genellikle bir sorun değildir. Bunun nedeni, hamilelik sırasında bebeğin kanının normalde annenin dolaşım sistemine girmemesidir. Ancak doğum sırasında anne ve bebeğin kanı karışabilir. Bu olursa, annenin vücudu Rh proteinini yabancı bir madde olarak tanır.

Daha sonra Rh proteinine karşı antikorlar yapmaya başlayabilir. Rh negatif hamile kadınlar, antikor üretimine neden olabilecek Rh pozitif kan ile kan nakli, düşük ve dış gebelik, hamilelik sırasında mide bölgesinde yaralanma, hamilelik sırasında kanama, hücre veya sıvı alınmasını gerektiren testler (amniyosentez ve kordon villus örneklemesi gibi) ve bebeğin doğumu gibi başka yollarla da Rh proteinine maruz kalabilirler.

Kan uyuşmazlığının anne adayı üzerinde bir etkisi bulunmamaktadır. Ancak bebek üzerinde olumsuz etkileri bulunabilir. Kan uyuşmazlığının olası komplikasyonları şu şekildedir:

Bebekte hemolitik anemiye neden olabilir. Bu durum bebeğin kırmızı kan hücrelerinin daha hızlı yok olmasına neden olur. Hemolitik aneminin etkileri hafif ila şiddetli arasında değişebilir.

Bu etkiler sarılık, karaciğer yetmezliği ve kalp yetmezliğini içerebilir. Ağır vakalarda bebeğe göbek kordonu yoluyla kan nakli yapılabilir. Bu prosedür bebeğin kırmızı kan hücrelerinin değiştirilmesine yardımcı olur.

• Yüksek düzeyde bilirubin nedeniyle beyin hasarı görülebilir
• Bebekte sıvı birikmesi ve şişmesi (hidrops fetalis) meydana gelebilir
• Zihinsel işlev, hareket, işitme, konuşma ve nöbetlerle ilgili sorunlar ortaya çıkabilir.

Kan grubu uyuşmazlığı, hamileliğin erken döneminde yapılan kan testi ile önlenerek tedavi edilebilir. İlerleyen zamanlarda gebelik durumunda kan uyuşmazlığı olmaması için 28 ila 34. haftalar arasında kan uyuşmazlığı iğnesi uygulabilir.

Kan uyuşmazlığı iğnesinin uygulanma aşamaları şöyle sıralanır:

• Hamile bir kadın Rh uyuşmazlığı geliştirme potansiyeline sahipse eğer kendisine iki doz Rh immün-globulin iğnesi uygulanır.
• İlk doz iğne ilk hamileliğin yaklaşık 28. haftasında, ikinci dozu ise eğer bebek pozitif kan grubuna sahipse doğumdan sonraki 72 saat içerisinde yaptırılır.
• Vücutta aşı gibi davranın Rh immünglobülin, annenin vücudunda yenidoğanda ciddi sağlık sorunlarına neden olabilecek veya gelecekteki bir hamileliği etkileyebilecek herhangi bir Rh antikoru üretilmesini engeller.
• RhoGAM kullanımı ile Rh uyumsuzluğu önlenebilir.

Halihazırda etkilenmiş bir bebeğin kan uyuşmazlığı tedavisi ise, durumun ciddiyetine bağlı olarak değişir. Hafif Rh uyuşmazlığı olan bebekler bilirubin ışıkları kullanılarak fototerapi ile tedavi edilebilir. Biliblaketler ve diğer fototerapi ekipmanları, bebeğin vücudunun sarılığın nedeni olan bilirubini dışarı atmasına yardımcı olur.

Ciddi şekilde etkilenen bebekler için kan değişimi gerekebilir. Nadir durumlarda, uyumsuzluk şiddetliyse ve bebek tehlikedeyse, bebek doğumdan önce (intrauterin fetal transfüzyonlar) veya doğumdan sonra değişim transfüzyonu adı verilen özel kan transfüzyonları alabilir.

Değişim transfüzyonları bebeğin kanını Rh negatif kan hücreleriyle değiştirir. Bu, kırmızı kan hücrelerinin seviyesini stabilize eder ve zaten bebeğin kan dolaşımında bulunan Rh antikorlarından kaynaklanan hasarı en aza indirir. Bu, kandaki bilirubin seviyelerini azaltmak için yapılır.

Uyumsuzluk zamanında tespit edilmezse yenidoğanda beyin hasarına yol açan ciddi sarılık gelişebilir. Ciddi sonuçları olabilse de yenidoğanlarda sarılık yaygındır ve tedavi edilebilir.

Uzman doktor, doğum öncesinde kan uyuşmazlığı tespiti için kan grubu ve Rh faktörü test yapılmasını talep edebilir. Böylelikle Rh pozitif mi ya da negatif mi olduğu ortaya çıkar. Bu test genellikle rutin ilk trimester (ilk üç aylık dönem) kan tetkikleri ile birlikte yapılmaktadır. Ancak vajinal kanama olması durumunda bu test daha erken yapılabilir.

Anne adayının kanı kan uyuşmazlığı testinde, Rh negatif çıkarsa, uzman doktor antikor taraması adı verilen başka bir test isteyebilir. Bu test ile anne adayının kanında Rh antikorlarının bulunup bulunmadığı kontrol edilir. Antikor testi pozitif çıkarsa, anne adayının kan uyuşmazlığı riski altında olduğu belirlenir.

Antikor testi negatif çıkarsa, antikor oluşumunu önlemek için anne adayına Rh immünoglobulin (Rhlg) verilir. İmmünoglobulin genellikle gebeliğin 28. haftası ve doğumdan sonraki 72 saat içinde; ancak anne adayının kanama veya başka komplikasyonları varsa, hamileliğin erken dönemlerin de de uygulanabilir.