Üretra darlığı kendiliğinden iyileşmez. İyileşmenin sağlanabilmesi için tedavi ve cerrahi gerekmektedir.

Üretra darlığının bitkisel tedavi yöntemleri ile tedavi edildiği yönünde bilimsel bir çalışma bulunmamaktadır.

Tedavi edilmeyen üretra darlığı zamanla kalıcı mesane hasarına, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarına (İYE), idrarda kana, böbreklerde idrar birikmesine veya böbrek hasarına neden olabilir.

Üretral darlık erkeklerde kadınlara göre çok daha yaygındır. En çok erkeklerde görülen üretra darlığı çok çok seyrek olmakla birlikte kadınlarda da izlenebilmektedir. Kadınlarda üretra darlığının nedenleri ve tedavileri erkeklerinkinden farklı olmaktadır.

Bu durum kadınlarda idrar sıkışıklığı ve sıklığı, yavaş akış, idrar yapmak için itme ihtiyacı ve ayrıca idrar yolu enfeksiyonu ile ağrı gibi rahatsız edici idrar sorunlarına neden olabilir.

Vücudun pelvik bölgesinin yaralanmasını önleyerek, bazı üretral darlık formlarını önlemek mümkün olabilir. Bununla birlikte güvenli cinsel hayatın sağlanması ve enfeksiyon riskinin azaltılması, darlık durumunu azaltabilir.

Üretral darlığı hızlı bir şekilde tedavi etmek, böbrek veya mesane komplikasyonlarının önlenmesine yardımcı olabilir.

Üretra darlığının boyutu ve görüntüleme yöntemlerindeki bulgular tedaviyi şekillendirir.

Darlığın ciddiyetine bağlı olarak, daha az invaziv seçeneklerden tam üretroplastiye (ameliyat) kadar uzanan birden fazla tedavi seçeneği bulunmaktadır. Üretra darlığı için tedavi seçenekleri şunları içerir:

Takip ve gözlem: Yapılan tetkikler sonucunda üretra darlığı olduğu kesinleşen ancak idrar akış hızı 10 ml/saniyeden yüksek, mesane kalınlığı normal ve mesanede tam boşaltımı olan hastalar için tedavi gerekmemektedir. Ancak bu hastaların gözlem ve takipleri düzenli olarak yapılmalıdır.

Üretranın genişletilmesi: Cerrahi olmayan birincil tedavi şekli üretranın genişletilmesidir. Dilatör adı verilen tıbbi bir alet kullanılarak üretra genişletilebilmektedir.

Günübirlik gerçekleştirilen bu yöntemde kullanılan aletle zamanla farklı boyutlarda dilatörler kullanılarak üretranın genişliği kademeli olarak artırılır.

Üretrotomi: Genel anestezi altında uygulanan üretrotomi, ince bir teleskopun üretraya geçirilmesi ile gerçekleştirilmektedir.

Üretrayı genişletmek için darlığı kesmek üzere teleskoptan küçük bir bıçak geçirilerek darlık yaratan kısım çıkarılır. Bu yöntemde en iyi sonuçlar genellikle kısa darlık durumlarında alınır. Ancak bu işlem sonucunda üretra darlığı tekrar oluşabilir.

Üretroplasti: Diğer tedavi seçeneklerinin işe yaramadığı durumlarda, aynı zamanda daha uzun ve daha şiddetli olan darlık durumlarında uygulanan üretroplasti ameliyatında, üretranın darlık ve skar dokusu olan kısım cerrahi ile çıkarılır.

Hastane ortamında genel anestezi altında yapılan bu ameliyat hastalıklı bölgenin çıkarılmasını kapsar ve üretra daha sonra yeniden şekillendirilir.

Ameliyatın sonucu ise darlığın boyutuna ve yerine, daha önce uygulanan tedavilere ve hekimin deneyimine bağlı olarak değişebilir. Ameliyattan sonra bir veya iki gün hastanede kalınabilir. Bununla birlikte 2-3 hafta boyunca idrar sondası takılabilir.

İdrar akış saptırma: Şiddetli vakalarda, tam bir üriner diversiyon prosedürü gerekli olabilmektedir. Bu ameliyat, idrar akışını karındaki bir açıklığa kalıcı olarak yeniden yönlendirir.

Üreterleri açıklığa bağlamaya yardımcı olmak için bağırsakların bir kısmı kullanılır. Üriner diversiyon genellikle yalnızca mesane ciddi şekilde hasar görmüşse veya çıkarılması gerekiyorsa gerçekleştirilir.

Üretra darlığının risk faktörleri aşağıdaki gibi sıralanmaktadır;

• Bir veya daha fazla cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların varlığı
• Yakın zamanda kateter yerleştirilmesi
• Enfeksiyonlara bağlı oluşan şişlik ve tahriş
• Prostat büyümesi

Üretranın daralmasına neden olan sebepler aşağıdaki şekilde sıralanabilir:

• Endoskop gibi bir aletin üretraya sokulmasını içeren tıbbi bir prosedür
• Mesanede biriken idrarın boşaltılması için üretradan girişi yapılan bir kataterin fazla ve uzun süreyle kullanılması
• Üretrada ya da pelviste oluşabilecek bir travma veya yaralanma
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar
• Geçirilmiş prostat ameliyatı
• Radyasyon tedavisi
• Üretra veya prostatta oluşan kanserler

Üretra darlığının belirtilerini şöyle özetleyebiliriz;

• Azalan idrar akışı veya idrarın püskürür şekilde yapılması
• Mesanenin tam boşaltılamaması,
• İdrar yaparken ağrı ve zorlanma
• Ani ve sık idrara çıkma isteği
• İdrar yolu enfeksiyonu
• Menide kan görülmesi
• Alt karın ve pelvik bölgede ağrı oluşması
• Penisin şişmesi

Şiddetli üretra darlığı vakalarında ise bazı hastalar idrara hiçbir şekilde çıkamamaktadır. Buna idrar retansiyonu denir ve bu durum tıbbi olarak acil bir durum oluşturur.

Kişilerde oluşan üretral darlığın teşhis edilmesi için öncelikle bir üroloji uzmanı tarafından fiziki muayene yapılması gerekmektedir. Fiziksel muayeneye ek olarak bazı testler ve görüntüleme yöntemleri de kullanılmaktadır.

Bu test ve yöntemlerden bazıları şunlardır:

Retrograd Üretrogram(X- Işınları ile görüntüleme testi)
Üretra darlığının uzunluğunu ve yoğunluğunu değerlendirmek amacıyla kontrast boya ile yapılan “retrograd üretrogram” adı verilen X- ışınları ile görüntüleme testi uygulanır.

İdrar Akış Testi ve Ultrason
İdrar akışının üretral darlıktan nasıl etkilendiğini görmek için yapılır.

Sistoskopi
İdrar yaptıktan sonra mesanede idrar kalıp kalmadığını belirlemek ve ultrason ve darlığın yeri ile görünümünü tespit etmek için lokal anestezi altında uygulanan sistoskopi, bu tanı yöntem ve testleri arasında yer almaktadır.

Üretra darlığı, mesanede bulunan idrarın, üretra adı verilen tüp şeklindeki kanalda meydana gelen daralma sonucunda dışarı atılamaması durumudur. İdrarı mesaneden penisin ucuna taşıyan tüp olan üretra, prostat bezinden ve penisin altından geçmektedir.

Çok yavaş idrar akışına veya mesanenin tamamen boşaltılamamasına neden olan üretra darlığı, kişilerde ağrı, kanama ve idrar yapma korkusuna neden olabilir.

Üreterde doğuştan gelen veya sonradan oluşan darlık ile açılanma gibi anatomik bozukluk yoksa ortalama 5 milimetreden küçük taşlar kendiliğinden düşebilmektedir. Ancak kaç günde düşeceği konusunda net bir bilgi verilmez.

Üreter taşı idrar yolundan geçemeyecek kadar büyükse, ilaç tedavisi görülmesine ve yeterince beklenilmesine rağmen ağrı devam ediyorsa ve taş üreterden mesaneye doğru ilerlemiyorsa, böbrek fonksiyonları bozulmuşsa, üre değeri yükselmişse müdahale kesinlikle gereklidir.

Ağrılar bir anda kesildiyse, idrar yaparken bir parçanın çıktığı hissedilirse ve uzun süredir ağrı olmuyorsa böbrek taşının düştüğü sonucuna varılır.

Üriner sistem taşları 10 yaşın altında erkeklerde, 10 yaşın üzerinde ise kızlarda daha sık görülmektedir. Ailede taş öyküsünün varlığı önemlidir. Çocuklarda taş hastalığının tedavisi erişkinlerdekine benzer şekilde yapılmaktadır. Sadece endoskopik işlemlerde kullanılan enstrümanlar daha küçük boyuttadır.

Gebenin daha önce taş öyküsü varsa tekrar taş olabileceğinden şüphelenilmelidir. Genellikle gebeliğin sonlarında oluşan taşlar sorun olmaktadır. Gebelik nedeniyle radyasyon içeren görüntüleme teknikleri kullanılamayacağı için sadece USG ile böbreğin şişip şişmediği takip edilmelidir.

Anne adayının ağrıları, böbrekteki şişlik oranı yakından takip edilmelidir. Ağrılarında artış varsa ya da böbrekte şişlik artıyorsa üreter taşı düşünülerek endoskopik işlem yapılmalıdır.

Üreter taşının düşmemesi ya da alınmaması sonrası böbrekte oluşan geçici tıkanıklık kalıcı hale gelip geri dönüşü olmayan böbrek hasarına ve böbrek yetmezliğine neden olabilir. O yüzden eğer üreter taşı kanalı tam tıkayıp idrar akımını engelliyorsa taşa en kısa zamanda müdahale edilmesi gerekmektedir.

Taşın düşmesi beklenecekse böbrek fonksiyonları yakın takip edilmeli ve ultrasonografi ile böbrekte şişlik olup olmadığı ya da şişliğin artıp artmadığı gözlenmelidir.

Üreter taşlarının düşmesini kolaylaştıran çeşitli bitkisel tedaviler bulunabilmektedir. Hangisinin uygun olduğunun belirlenmesi için uzman hekime danışılması gerekir.

Üreter kanaldaki 5 milimetrenin altındaki taşlar kendiliğinden düşebilmektedir. Bol su ve hareket, taşların düşmesine yardımcı olur. Üreter kanalları genişletici ilaçlar sayesinde de taş düşürmek mümkündür. Ancak 5 milimetrenin üstündeki taşlar operasyon yolu ile alınmaktadır.

Eğer hasta daha önceden taş düşürmüşse, ortaya çıkan belirtilerden yine taş düşürdüğünden şüphelenebilir. Daha önce taş öyküsü yoksa yukarda bahsedilen belirtiler varsa üriner sistem taş hastalığından şüphelenmek gerekir.

Üreter taşının tedavisi taşların kanaldaki yeri, sayısı ve boyutlarına göre değişiklik gösterebilir. Genel olarak 5 milimetrenin altındaki taşlar kendiliğinden düşer.

Bütün taşlar için tedaviye gerek yoktur. Eğer taş, rahatsızlığa neden oluyorsa ve doğal yollarla düşmüyorsa tedavi süreci başlar.

• Üreter taşının tedavisi için şok dalgaları ile taş kırma (ESWL) ve endoskopik üreter taşı tedavisi (URS) yapılabilir. Hangi tedavinin uygun olduğu birçok faktöre bağlıdır. ESWL yönteminde dışarıdan ses ya da şok dalgaları verilerek taşın kırılması hedeflenir. ESWL uygulamasında üreter taşlarının boyutları ve yeri büyük önem taşır. Böbrek çıkış noktasının yakınında ve üst kısımda bulunan taşlarda bu yöntemin başarılı sonuçlar vermektedir.
• Mesanenin yakınında ve üreterin alt ucunda yer alan taşlar için genellikle endoskopik cerrahi yöntemine başvurulur. Üreteroskopik litotripsi ya da kapalı üreter taşı ameliyatı olarak da bilinen yöntem, optik kamera yardımıyla idrar kanalına girerek hem taşın görüntülenmesi hem de aynı anda kırılarak temizlenmesi işlemini içeren cerrahi bir tedavi yöntemidir.

Üreter taşının teşhisinde ilk aşama hastanın şikayetlerinin dinlenmesidir. Ardından fiziksel muayene yapılır. Fiziksel muayene sırasında karın ve böbreklerin bulunduğu bölgelere elle vurulduğunda hissedilen ağrı taşın varlığına işaret eder.

Özellikle taşın bulunduğu tarafta şiddetli ve keskin bir ağrı vardır. İdrar ve kan tahlili gibi laboratuvar testleri de teşhis için kullanılan yöntemler arasındadır. Özellikle idrar tahlili sonucunda idrarda kanama görülmesi üreter taşının varlığından şüphelenilmesine neden olmaktadır.

Kesin tanı için yararlanılan görüntüleme yöntemleri hem teşhis hem de taşın büyüklüğü ve yerinin belirlenmesi amacıyla kullanılmaktadır. Röntgen grafisi düşük oranda taşların durumu hakkında bilgi verebilmektedir.

Ultrasonografi ise sadece idrar yolunun alt ve üst bölgelerinin görüntülenmesinde etkili olurken, orta üreter hakkında net görüntü veremeyebilir. Bu amaçla son yıllarda ilaçsız olarak çekilen Bilgisayarlı Tomografi (BT) incelemesiyle en net sonuç alınmaktadır.

Üreter taşları gibi taşın yapısına göre çeşitlendirilir. Üreter taşlarının yaklaşık olarak % 75’i kalsiyum oksalat taşlarıdır. Çok nadir de olsa fosfat ve ürik asit taşları da görülmektedir. Ayrıca üreter taşları kanalda bulunduğu yere göre üst uç, orta kesim ve alt uç taşları olarak sınıflandırılabilir.

Taşlar genelde idrar yoluna düştüklerinde belirti vermektedir. Taşlar üreteri tıkayarak idrar geçişini engelledikleri aşamada şiddetli ağrı başlamaktadır.

• Taşın en önemli belirtisi şiddetli ağrıdır. Ağrı böbreklerde, sırtta, kaburgaların altında, kasıklarda ve karnın altında yoğun bir şekilde hissedilmektedir. Özellikle idrar yaparken seviyesi artan ağrı belirleyici bir belirtidir. Ağrı seviyesinde dalgalanmalar olabilmektedir.
• Mide bulantısı ve kusma önemli bir belirtidir.
• İdrar rengi ve kokusu değişebilmektedir.
• Sürekli olarak idrar olmadığı halde tuvalete gitme hissi ile her defasında az miktarda çıkan idrar belirtiler arasındadır.
• İdrar yaparken oluşan yanma hissi oluşmaktadır.

Yapılan araştırmalarda toplumda her 10 kişiden 1’indi herhangi bir aşamada taş oluştuğu belirlenmiştir.

En çok 30 ile 50 yaş arasında taş oluşma ihtimali artmaktadır. Yenidoğan dönemi dahil bebeklerde, çocuklarda, gençlerde, yaşlılarda yani her yaşta üreter taşı görülebilmektedir.

• Yapılan araştırmalarda kadınlara oranla erkeklerde daha çok üreter taşı oluştuğu belirlenmiştir. Erkeklerde, kadınlara oranla 3 kat daha fazla üreter taşı görülmektedir. Bu fark son yıllarda yaşam tarzı ve beslenme alışkanlıklarındaki değişiklikler nedeniyle azalmaktadır.
• Ailesinde üreter taşı olanlarda taş düşürme oranı yüksektir. Genetik nedenler taş oluşumunda önemli bir nedendir.
• Kronik idrar yolu enfeksiyonu, Crohn hastalığı ve renal tübüler asidoz hastalığı gibi sorunlar üreter taşlarına neden olabilmektedir.
• Obez ve aşırı kilolularda üreter taşlarının oluşma oranı yüksektir.
• Uzun süre kalsiyum takviyesi alanlar ile yüksek miktarda D vitamini kullanmak üreter taşlarının oluşmasını tetiklemektedir.

İdrardaki mineral ve tuz seviyelerinin yükselmesi, üriter taşlarına neden olmaktadır.

Yer değiştirme sırasında bu taşlar idrar borusuna düşerek ve orada birikerek üreter taşı oluşturur.

• Yeteri kadar sıvı alınamaması, üreter taşlarının oluşmasında önemli bir etkendir. Vücudun ihtiyacı olan yeterli miktardaki suyun alınmaması, idrarla atılan maddelerin birikmesine neden olmaktadır. Bunlar da idrardaki yoğunluğu artırarak taş oluşumunu tetiklemektedir. Ayrıca aşırı miktarda terleyen kişiler ve sıcak iklim kuşaklarında yaşayanlar risk grubu içerisindedir.
• Bazı hastalıklar ve sorunlar nedeniyle idrarında sistin, oksalat, ürik asit veya kalsiyum oranı yüksek olanlarda üreter taşı oluşma riski yüksektir.
• Beslenme üreter taşlarının oluşmasında etkilidir. Sodyum, protein ve şeker oranı yüksek besinlerin tüketilmesi, taş oluşumuna neden olabilmektedir. Yüksek oranda tuz tüketimi böbreklerden atılan kalsiyumu artırdığı için, böbrek taşı oluşumuna zemin hazırlamaktadır.

Böbrekte üretilen idrarı mesaneye taşıyan ve boşaltım sırasında idrarın dışarı atılmasına yardımcı olan idrar borusuna üreter denilmektedir.

Kanın temizlenmesi sürecinde mineral ve tuzlardan oluşan sert tortular, vücut dışına atılamadığı için böbrek taşlarına neden olmaktadır. Böbrek taşları genelde sağ ve sol üretere düştüklerinde fark edilmekte, tıkayıcı etkileri nedeniyle sorun haline gelmektedir.

Yani böbreklerde oluşan ve üretere düşerek rahatsızlığa neden olan taşlar, üreter taşı olarak adlandırılır. İdrar yolunun bazı noktaları normalden daha dardır. Bu dar noktalar; üreterin böbrek ile birleştiği, orta bölümde damarları çaprazladığı ve üreterin mesaneye giriş yaptığı yerlerdir.

Böbreklerden çıkan taşlar bu dar noktalarda üreterin tıkanmasına neden olabilir. Bu darlık noktalarında sıkışan taşlar bazı durumlarda kendiliğinden düşebilecek kadar küçükken, bazı durumlarda müdahale olmadığı sürece düşmeyip tıkanıklığa neden olacak kadar büyük boyutlu olabilir.

Bağışıklık sisteminin sağlıklı dokulara saldırması sonucu oluştuğu düşünülen ülseratif kolit, inflamatuar kalın bağırsak hastalığıdır. Ülseratif kolit kolan yani kalın bağırsağın, rektumun veya her ikisinin de iltihaplandığı zaman oluşmaktadır.

Meydana gelen iltihap kalın bağırsağın iç yüzeyinde ülser yani küçük yaraların oluşmasına yol acar. Kalın bağırsakta oluşan iltihap, bağırsak içi hareketlerin hızlanmasına neden olur ve sık sık boşalmasına yol acar.

Bağırsak yüzeyindeki hücreler bu boşaltım sırasında yok olması ülser oluşumu da artırır. Yani ülseratif kolit, mide ülseriyle ilgili değildir. Ülseratif kolit tedavisi ve ülseratif kolit belirtileri mide ülserinden farklı bir prosedür içermektedir.