Piromani, kişinin yangın çıkarma istemine karşı oluşan ve kontrol edilmesi güç olan bir dürtü hissetmesidir. Bu rahatsızlık nadir olarak görülür ve bir dürtü kontrol bozukluğu olarak sınıflandırılır.

Piromani, aşağıdaki kişilerde daha sık olarak görülebilir:

• Davranışsal veya duygusal sorunları olan çocuklar ve ergenlerde
• Öfke, hayal kırıklığı, yalnızlık veya ilgisizlik gibi duygusal durumları yönetmekte zorlanan kişilerde
• Travmatik geçmişe sahip olan veya kötü davranışa maruz kalmış bireylerde
• Antisosyal kişilik bozukluğuna sahip kişilerde
• Piromani, depresyon, bipolar bozukluk, şizofreni veya diğer ciddi akıl hastalıkları olanlarda
• İhmal edilen veya istismar edilen çocuklarda

Piromani, yaşandığı durumda bir uzman müdahalesi gerektirebilir. Eğer bir kişide yangın çıkarma davranışı görülüyorsa, bu durumu hafife almadan destek almak önemlidir.

Piromani, psikolojik, biyolojik ve çevresel faktörlerin birleşimi sonucunda görülen dürtüsel bir hastalıktır. Bu nedenle kesin olarak sebebi bilinmese de bazı travmalar ya da yaşanmışlıklar sonucunda şekillenebilir. Piromani bazı ruhsal hastalıklara bağlı olarak da ortaya çıkabilir.

Piromaninin olası nedenleri şöyle sıralanabilir:

Dürtü kontrol bozukluğu​

Piromani, dürtü kontrol bozukluğu şeklinde ortaya çıkarak kişinin dürtülerinin kontrol yetisini kaybetmesiyle görülebilir. Bu durumdaki kişiler yangın dürtülerine karşı koyamayarak eylem sonrasında rahatlama hissi yaşarlar.

Psikolojik travmalar​

Çocukluk döneminde görülen ve yaşanan fiziksel veya psikolojik travmalar piromani riskinin artmasına neden olabilir. Aile içi şiddet, sevgi eksikliği veya terk edilme gibi durumlarda birey yangın çıkarma davranışına yönelim gösterir.

Beyindeki nörolojik farklılıklar​

Piromani, beyinde meydana gelen nörolojik problemler nedeniyle de oluşabilir. Özellikle yangın çıkarma sırasında gelişen dopamin gibi nörotransmitterlerin salınımı, kişiye haz ve rahatlama sağlar.

Yangın ve tehlikeye karşı ilgili olma​

Piromanlar, çocukluk döneminden başlayarak ateşe ve tehlikeye karşı yoğun bir ilgi beslerler. Bu nedenle yangın çıkarma eylemine karşı heyecan ve merak arayışında olurlar.

Psikiyatrik sorunlar​

Piromani, başka psikiyatrik bozukluklarla birlikte görülebilen bir hastalıktır. Anksiyete, depresyon, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) gibi sorunlar, piromaniye eşlik edebilir.

Aile geçmişi ve çevresel etkenler​

Aile geçmişinde psikiyatrik rahatsızlıkların yer alması, yetersiz ebeveyn denetimi de bu davranışın gelişiminde etkili olabilir. Çocukluk döneminde yangına tanık olma veya yangının bir güç gibi kullanıldığını gözlemleme piromani eğilimini artıran durumlar arasındadır.

Piromani, psikolojik bir bozukluk olup kişiden kişiye farklı nedenlerle gelişebilir. Tedavinin yeterli ve etkili olabilmesi için bu nedenlerin doğru bir şekilde analiz edilmesi ve kişinin ihtiyaçlarına uygun bir yaklaşım sergilenmesi gerekebilir.

Yangın çıkarma hastalığı olarak da bilinen piromani, yangın çıkarma arzusuna karşı koyamama ile karakterize bir tür dürtü kontrol bozukluğudur. Bu ruhsal bozukluğa sahip kişiler aslında bunun zararlı olduğunun bilincindedirler ancak kasıtlı ve tekrarlayan bir şekilde yangın çıkarma ve bunu zorlayıcı bir şekilde yapmaya yönelik karşı konulamaz dürtüye sahiptirler.

Yangın çıkarma öncesinde yoğun bir gerginlik hissetselerde yangının başlamasından sonra da bir tür tatmin ve haz duygusuna girerler. Bu durumdan kişi dürtüsel olarak tetiklenir ve bunu yapma ihtiyacına girer. Duygunun içerisinde zarar verme ya da intikam gibi mesajlar yer almayabilir.

Piromani, özellikle çocukluk veya ergenlik döneminde başlayarak, erkeklerde daha sık görülen bir durumdur. Bu bozukluğa sahip kişiler, yalnızca yangın çıkarmakla yetinmeyerek aynı zamanda yangınla ilgili ekipmanlara özel bir ilgi duyabilirler.

Piromanlar, tedavi edilmediği durumda kişisel ve toplumsal açıdan ciddi sonuçlara neden olabilir. Tedavisi ise piromanlara karşı psikoterapi, davranış terapisi ve bazı durumlarda ilaç tedavisini içerir.

Piriformis sendromu kadınlarda erkeklere oranla daha fazla görülür. Herkeste priformis sendromuna rastalanabilir.

Piriformis sendromuna erken müdahale edilmediği durumlarda ciddi sorunlara neden olarak kemik erimesi gibi problemler ortaya çıkabilir.

Piriformis sendromu, piriformis kasının siyatik sinire baskısından ortaya çıktığından spesifik bir bölgede oluşur. Siyatik hastalığı durumunda ise bel fıtığı ve spinal stenoz gibi sebeplerle görülür.

Piriformis sendromu, günlük yaşam tarzındaki değişikliklere gidilmesi ve tedavi sürecine hızla başlanmasıyla düzelir. Belirtilerin geçme süresi kişiden kişiye farklılık gösterir.

Priformis sendromu egzersizleri, ağrının azalmasında etkili olarak kişinin rahatlamasına yardımcı olur. Bu egzersizleri uygulamadan önce uzman doktora danışmanız gerekir. Piriformis sendromunun semptomlarını hafifletebilecek egzersizler şöyle sıralanır:

Sırtüstünde Kaslarınızı Esnetin​

Bu pozisyonda sırtüstü uzanarak kasların esnemesi hedeflenir. Uzandıktan sonra dizleri büküp, ayaklarınızı bacak bacak üstüne atıp yere düz bir şekilde yerleştirmeniz gerekir. Böylelikle piriformis sendromu egzersizine başlamış olursunuz.

Isınmaya Başlayın​

Piriformis sendromu egzersizi için yapılan bu harekette sırtüstü uzanılır. Sırayla dizler bükülür, göğse doğru çekilir. Her iki diz de kollar tarafından kucaklanıp kendinize doğru çekilir. 10-30 saniye aralığında bu pozisyonda kalınarak serbest bırakılır.

Dizleri Karnınıza Doğru Çekin​

Bu egzersizde her iki bacak yerine birer birer olacak şekilde diz göğse doğru çekilir. Her iki dize de 10-30 saniye bu şekilde ısınma yaptırılır.

Dizleri Yana Doğru Yatırın​

Dış kalçada oluşan gerginliği atmak için her iki dizide birleştirdikten sonra yana yatırın. Kaslarda bir ağrı hissedene kadar yana doğru dizlerinizi itin. O bölgede 10-30 saniye bekleyin ve sonrasında eski pozisyonunuza dönün.

Piriformis sendromunu önlemek için günlük olarak uygulayabileceğiniz bazı yöntemler bulunur.

Bunlar şöyle sıralanabilir:

• Kasları güçlü ve sağlıklı tutmak için düzenli olarak egzersiz yapın
• Otururken, araba kullanırken ya da ayakta dururken duruşunuza dikkat edin
• Sırt bölgenizi düz tuttuğunuzdan emin olun
• Yerden bir eşya alacağınız zaman dizlerinizi bükerek ve çömelerek alacağınız eşyayı vücudunuza yakın şekilde tutarak kaldırın
• Fiziksel aktiviteden önce ısının ve sonrasında mutlaka germe hareketleri yapın
• Uzun süre oturmanız gerektiği zamanlarda ayakta durarak, yürüyerek veya gerinerek mola vermeyi ihmal etmeyin

Piriformis sendromu teşhisinin ardından şu tedavi yöntemleri uygulanabilir:

• Birkaç gün kasları dinlendirme
• Piriformis kasını germek ya da güçlendirmek için ev egzersizleri
• Steroid olmayan anti-enflamatuar ilaçlar (NSAID'ler)
• Priformis kasına yönelik masaj
• Kas gevşetici ilaçlar
• Uzmanı tarafından uygulanan fizik tedavi
• Steroid enjeksiyonları
• Botulinum toksin enjeksiyonları

Bu yöntemlerin başarısız ve yetersiz olduğu durumlarda piriformis sendromu ameliyatı önerilebilir. Bu durum cerrahi müdahale gerektirir.

Piriformis sendromu belirtilerinden dolayı diğer hastalıklarla karıştırılabilir. Bu yüzden teşhisi zor olsa da ortaya çıkarmak için uzman doktor belirtilerinizi ve günlük aktivite alışkanlarınızı öğrenir.

Tıbbi geçmişinizi göz önünde bulundurarak yaralanmanız ya da travmanız olup olmadığını belirler. Fiziksel muayene sırasında kalça, bacak ve belinizdeki ağrıları kontrol eder.

Bunların yanında piriformis sendromunun teşhisi için şu işlemlerin yapılmasını talep edebilir:

• Ultrason
• Bilgisayarlı Tomografi (BT) taraması
• Emar -MR (Manyetik Rezonans Görüntüleme)
• Elektromiyografi (EMG)

Piriformis sendromu belirtileri kalça veya üst bacakta ortaya çıkar. Bacak bacak üstüne atma ve yürüme ile birlikte bu belirtilerin düzeyi de artış gösterebilir.

Piriformis sendromunun en yaygın belirtileri şöyle sıralanır:

• Uyluk, ayak ve baldırda ağrı
• Merdiven çıkarken veya yokuş çıkarken zorlanma ve ağrı hissi
• Uzun süre oturmada zorlanma
• Kalça eklemlerinde hareket sınırlılığı
• Kalçada ve bacağın arkası boyunca karıncalanma veya uyuşma
• Bacaklarda çekilme hissi
• Yürüme ve koşu gibi aktiviteler sonrası ağrı meydana gelmesi

Uzun süreli oturma, merdiven çıkma, yürüme ve koşma gibi durumlar bu semptomların daha da kötüleşmesine neden olabilir. Bu belirtiler ayakta uyuşma, karıncalanma, yürümede zorluk gibi sebeplerden ortaya çıktığında bel fıtığıyla karıştırılabilmektedir.

Piriformis kasının yanlış, aniden ters hareketlerden ve çok oturmaktan dolayı tahriş edilmesiyle siyatik sinire baskı yapılır ve piriformis sendromu oluşur. Piriformis sendromunun neden olduğu kas spazmlarından dolayı şişme ve gerilme olabilir.

Piriformis sendromunun en yaygın sebepleri şöyle sıralanır:

• Piriformis ya da çevresindeki dokularda iltihaplanma
• Kas spazmları
• Kasta yara izi
• Uzun süre oturmak
• Yoğun egzersiz
• Koşmak, yürümek ya da diğer tekrarlayan aktiviteler çok fazla yapmak
• Merdiven tırmanma
• Ağır nesneleri kaldırma
• Araba kazası
• Sert düşme
• Kalçanın aniden bükülmesi
• Travmatik durumlar
• Kalça ya da çevresinde yapılan yanlış ameliyatlar

Piriformis sendromu, kasların güçlü olmadığında merdiven çıkma, yürüme, koşmamaktan, fiziksel aktiviteden önce ısınmamaktan da kaynaklanabilir. Bazı durumlarda anormal anatomi de priformis sendromuna neden olur.

Priformis sendromu, piriformis kasının omurilikten kalçaya ve aşağısına doğru giden siyatik sinire baskı yaparak kalçada, bacakta, bel bölgesinde ve ayaklarda karıncalanma, ağrı ve uyuşmaya neden olduğu nöromüsküler bozukluktur.

Düz bir kas olan piriformis, omurganın alt kısmından kalçaya kadar geçerek uylukların üst tarafına doğru uzanmaktadır. Vücudun her iki yanına da uzanan bu kas alt vücudun her hareketin yardımcı olmaktadır. Siyatik sinir, piriformis kasının altından geçerek omurilikten, kalça ve her bir bacağın arka bölümünden ayaklara doğru uzanır. Aynı zamanda bu sinir vücudun en uzun ve en büyük sinirlerinden biridir.

Piriformis sendromu kendi içinde iki tür karşımıza çıkar. Birincil piriformis sendromu, kişinin anatomik yapısı ile ilgilidir. Piriformis kası siyatik sinire uyumlu olmadığı durumlarda birincil sendrom görülür. Yaşam tarzından kaynaklı, travma, rahatsızlıklar ikincil piriformis sendromun görülmesine neden olur. Bu durum özellikle piriformis kasının zarar görmesiyle ortaya çıkar.

Pilor stenozu, mide ile bağırsak arasındaki geçiş bölgesini kapatan ve dehidrasyon ile elektrolit problemi oluşturan rahatsızlıktır. Bu nedenle hastalığın göstermiş olduğu semptomlara yeterince önem gösterilmezse ve geç teşhis konulup zamanında müdahale edilmezse bu rahatsızlık hayati sonuçlara yol açabilir. Ancak günümüzde ameliyatlarla genellikle bu rahatsızlık tedavi edilebilir.

Pilor stenozuna sahip olan çocuklarda yapılan araştırmaların sonucuna göre daha öncesinde pilor stenozuna yakalanmış yetişkin bireylerin çocuklarının yaklaşık %20'si, pilor stenozu rahatsızlığına sahiptir.

Buradan da anlaşılacağı üzere bu rahatsızlık, bazı durumlarda genetik olarak görülebilir. Ancak detaylı bilgi almak için bir gastroentroloji doktoruna görünmeniz şiddetle tavsiye edilir.

Pilor stenozunun belirtisi olan kusma, genelde beslenmeden kısa süre sonra gerçekleşir ve safralı değildir.

Pilor santralize, pilor stenozu olarak da bilinir ve mide ile ince bağırsak arasında bağırsak düğümlenmesi gerçekleşmesiyle oluşur.

Bebeğin doğumundan sonra yaklaşık 3-5 hafta içerisinde semptomlar ortaya çıkar ancak bazen bebeğin doğumundan 5 ay kadar sonra da kendini gösterebilir.

Pilor stenozu rahatsızlığı tanısını koymak için hastanın öyküsü ve fizik muayene genellikle yeterli görülür. Fizik muayenede ele gelen hipertrofik pilor kası, genellikle iri bir zeytini andırır.

fizik muayene yetersiz görüldüğü takdirde görüntüleme yöntemleri de uygulanır. Ultrasonografi, pilor stenozu tanısını koymak için genellikle oldukça etkili sonuç verir.

Bebeklerde ise kusma durumuyla ilgili detaylar (kusma sıklığı, kusma şekli, kusmuğun neye benzediği vb.) sayesinde ve yine elle karna dokunulduğunda ele gelen kasa bağlı olarak tanı konur.

Pilor stenozu rahatsızlığının teşhisi alındığında ilk olarak bebek hastaneye yatırılır ve ameliyata hazırlanır. Kanda yer alan herhangi bir dehidrasyon ya da elektrolit problemi çoğunlukla 24 saat içerisinde düzeltilir. Doktorlar, yaşanan tıkanıklığın giderilmesi için piloromyotomi denilen bir ameliyat uygular.

Çoğu bebek, normal beslenmeye ameliyattan yaklaşık 3-4 saat kadar sonra döner. Ancak bilinmeli ki ameliyattan sonra da bebek 1 günlük süre içerisinde aynı türde kusmaları yaşayabilir. Ameliyattan sonra genellikle 24-48 saat içerisinde ise hasta eve gönderilir. Ancak doktorunuz muhtemelen bebeğinizin durumunu takip etmeye devam eder.

Özellikle yeni doğan bebeklerde görülen bu rahatsızlık, bebeklerde yaşanan bazı belirtilerle kendini belli eder.

Bunlar genel olarak şunlardır:

• Bebek 3 haftalıkken başlayan ve giderek miktarı da sıklığı da artan beslenme sonrası kusmalarla kendini belli eder. Ayrıca bu kusma daha çok fışkıran tarzdadır. Kusma safrasız olarak gerçekleşir ve kusmadan sonra bebek kendini aç hissedip yeniden emmek ister. Tedavi edilmediği durumda kusma sayısı giderek artar ve elektrolit ile sıvı kaybı fazlalaşır.
• Bebekte pilor sitenozu varsa bebeğin cildi daha buruşuk görünebilir. Bunun sebebi ise kusmadan kaynaklı sıvı kayıplarıdır.
• Bebeklerde dışkılama azalır veya bazen mukuslu şekilde dışkılama gerçekleşir.
• Bebek hızlı bir şekilde kilo verir veya kilo alamaz.

Bebeğinizde bu belirtiler varsa hemen bir doktora görünmeniz oldukça yararınıza olacaktır.

Tıpkı bebeklerde olduğu gibi yetişkinlerde de görülen bu rahatsızlığın yetişkinlerde gösterdiği semptomlar bazen farklılık gösterebilir. Ancak genel anlamda semptomlar aynıdır.

Yetişkin bireylerde pilor stenozu belirtileri genel anlamda şöyledir:

• Yetişkin bireylerde pilor stenozu semptomlarından en belirgini, bağırsak hareketlerinde yaşanan değişikliklerdir. Eğer normalden daha az bağırsak hareketliliği varsa bu durum pilor stenozuna işaret ediyor olabilir.
• Yetişkinlerde görülen diğer belirti ise kusmadır. Yetişkinlerde özellikle besin tüketiminden kısa bir süre sonra kusma gerçekleşir.
• Pilor stenozunda gerçekleşen kusma durumundan dolayı vücutta sıvı kaybı gerçekleşir. Bu nedenle pilor stenozu sizde varsa devamlı susuzluk yaşama gibi bir durum olabilir.

Başlıca bu semptomlar olmak üzere başka semptomlara da sahipseniz pilor stenozu rahatsızlığı sizde olabilir. Bu durumların görülmesi halinde en kısa sürede bir doktora başvurmalısınız.

Pilor stenozu hastalığı, kusma, kabızlık ve kilo şeklindeki belirtilerle ortaya çıkan ve bebeği oldukça etkileyen bir rahatsızlıktır. Ancak erken teşhis durumunda yaşanacak sıkıntılar daha düşük seviyelere indirgenebilir. Bunun için ise pilor stenozu belirtilerini bilmeli, ona göre hareket edilmelidir.

Pilor stenozu semptomları, bebeklerde yaklaşık 4. ve 5. hafta civarında etki gösterir. Ancak bazı durumlarda 3. haftada da semptomlar kendini gösterebilir.

Pilor stenozu belirtileri şunlardır:

Kusma​

Bu rahatsızlığın ilk belirtisi, kusmadır. Rahatsızlığın ilk başlarında bebek sıkça kusar fakat daha sonralarda anne sütü ve mama bebeğin ağzından bir anda fışkırabilir. Şiddetli kusmalar, bebekte genelde beslenmeden bir süre sonra gerçekleşir fakat bazı zamanlarda kusma, beslenmeden birkaç saat sonra da gerçekleşebilir. Eğer bebekte pilor stenozu bulunuyorsa bebek kustuktan bir süre sonra acıkır.

Kabızlık​

Pilor stenozu olan bebekler, diğer bebeklere kıyasla daha az dışkılar. Bunun sebebi ise hastalığın tanımından da anlaşılacağı gibi bağırsaklara yeterli besinin ulaşamamasıdır. Ayrıca dışkı kabızlık şeklinde ya da mukuslu olarak kendini gösterebilir.

Kilo kaybı​

Eğer bebekte pilor stenozu varsa bebek kilo alamaz ya da fazla kilo verir.

Eğer bebekte bu semptomlar ve şüphelendiğiniz başka durumlar varsa bebeği doktorunuza göstermenizde fayda vardır.

Pilor darlığının gerçekleşmesi durumunda bebeğin aldığı besinler mideden ince bağırsağa geçemez. Bu nedenle de mide boşalması sağlanamaz. Pilor stenozu, yeni doğan bebeklerin yaklaşık %3 oranındaki kısmını etkiler.

Eğer bebeğin ailesinde pilor stenozu varsa bu durumda bebeğin bu hastalığı geliştirme riski yaklaşık %20 civarındadır. Bu rahatsızlığa sahip olan bebeklerin birçoğu, doğumdan hemen sonra semptomları göstermez, yaklaşık 4-5 hafta civarında bir süre sonra semptomları gösterir.

Pilor stenozu bebekte şiddetli kusmalara, kilo kaybına ve dehidrasyona sebebiyet verebilir. Ayrıca bebekte bu rahatsızlık varsa bebek sürekli aç gibi davranabilir.

Pilor stenozu, bebeğin ilk aylarında mide ile bağırsaklar arasındaki kas olan pilorun kalınlaşmasının neden olduğu tıkanıklık sonucu şiddetli kusmaya sebebiyet veren bir problemdir. Yeni doğan bebeklerde sıkça karşılaşılan bu durum ameliyat gerektirir.

Mide ve ince bağırsak arasındaki bağlantı kısmına pilor denir. Pilor stenozu denilen durumda ise midenin bu bölümünde (pilor) bulunan kaslar büyür ve pilorun açılmasını daraltıp alınan gıdaların ince bağırsağa yönelmesini engeller.