Çocuklarda topallama, aksama zamanında teşhis ve tedavi yapılabilirse kalıcı olmasının önüne geçebilir. Özellikle kas gruplarının kısalığıyla seyreden topallama ve aksamalarda erken teşhis çok önemlidir.

Basit fizik tedavi uygulamalarıyla ya da bir sportif faaliyetle kolayca engellenebilecek durumlardır. Fakat ayak bileği kemiklerinde köprüleşme veya olmaması gereken bağlara yol açacak durumlar uzun soluklu takip gerektirir.

Bazı tabanlıklar kullanılarak topallama ve aksamanın kalıcı olmasının önüne geçilebilir. Belli yaş gruplarında cerrahi müdahalelerle de aksama ve topallamanın ömür boyu kalıcı olmasının önüne geçmek mümkündür.

Kalıcı topallamaya aksamaya neden olabilecek sorunlar da bulunmaktadır. Ayak bileğini oluşturan kemiklerin gelişimi sırasında bu kemiklerin arasında eklemlerin fonksiyonunu olumsuz etkileyen aslında olmaması gereken köprüleşmeler veya bağlar çocuklarda kalıcı topallama aksamaya neden olabilecek durumların başında gelmektedir.

Bu nedende özellikle 3-10 yaş grubundan itibaren çocukların ayak muayenesi ve bu muayene sonucunda gerekli olursa mutlaka radyolojik inceleme önem arz etmektedir.

Çocuklarda topallama, aksama tedavisi tamamen teşhise yönelik yapılmalıdır. Çocuklarda topallamanın genel bir tedavi şekli söz konusu değildir.

• 1-3 yaş arasındaki çocuklarda en sık görülen topallama nedenlerinin başında küçük travmalar gelmektedir. Yaşanan minör travmaların tedavisinde genellikle istirahat ve gözlem önerilmektedir. Yine aynı yaş grubu çocuklarda geçici sinovit yani viral enfeksiyonlar sonucu eklemlerde oluşan ödemden dolayı topallama, aksama yaşanabilmektedir. Bu gibi durumlarda da ödemi azaltmak için krem ya da şurup kullanılabilir.
• Daha büyük yaş grubundaki çocuklarda yaşanan büyük travmalara bağlı oluşan topallama, aksamaların tedavisi yine probleme yöneliktir. Travma sonucu hasar gören kemik ya da eklemin bir süre istirahat ettirilmesi gerekir. Bunun için gerekirse alçı, atel, elastik bandaj uygulaması gerekmektedir.
• Travmaların haricinde ayak bileğini oluşturan kemikler arasında olmaması gereken bağlantıların veya köprüleşmelerin olması durumunda ilk başta cerrahi olmayan yöntemlerle takip etmekte fayda vardır. Bu süreçte ağrıya yönelik topallama yaşanmaması için özel tabanlık, özel ayakkabı kullanılabilir.
• Kaslarda kısalık, aşil tendonu kısalığı ya da uyluk kemiğinin arka tarafındaki kasların (hamstring) kısalığı gibi durumlarda tedavinin ilk basamağını fizik tedavi uygulamaları almaktadır. Kaslar fizik tedavi uygulamalarıyla yeterince gevşetilemiyorsa botoks yöntemi kullanılabilir. Gerekil başarı elde edilirse evde aile tarafından yapılabilecek gerdirme egzersizleri veya düzenli esnetici sporlara başlanması da tedavide bir yöntemdir.
• Bu yöntemlerin hiçbirisiyle tedavi edilemeyen durumlarda son çare olarak cerrahi tedavi planlanmalıdır. Özellikle kalça fonksiyonlarını ciddi anlamda kısıtlayan, kaslarda sertlik ve esnememe durumlarında, kasın kemiğe tutunma yerlerinden gevşetme ameliyatları gerekebileceği gibi ayak bileğini oluşturan kemiklerin arasında olmaması gereken bağlantıları rahatlatan cerrahi tedaviler de söz konusu olmaktadır.

Çocuklarda topallama, aksama nedenleri yaş grubuna göre değişkenlik gösterebilir.

Çocuklarda aksama, topallama nedenleri yaş gruplarına göre şu şekilde sınıflandırılabilir;

• 1-3 yaş: Yeni yürümeye başlamış çocuklarda en sık görülen aksama, topallama nedenleri genellikle küçük minör travmalardır. Küçük travmalara bağlı olarak çocuklarda, dışarıdan fark edilmeyen, şişliğe yol açmaksızın ağrıya yol açan durumlar olabilir. Yine bu yaş grubunda geçirilmiş basit viral enfeksiyonlara bağlı olarak geçici sinovit veya reaktif artrit denilen eklemlerde hafif ödemle seyreden ağrılar da aksama, topallama olarak ortaya çıkabilmektedir.
• 3-10 yaş: Bu yaş grubu çocuklarda topallama, aksama nedenlerinde genellikle viral enfeksiyonlar yani geçici sinovit denilen eklemlerde ödeme yol açan durumlar travmalardan daha sık görülmektedir. 3 – 10 yaş arasındaki çocuklarda travmalar daha belirgin olur. Dışarıdan bakılınca şişlik ve hassasiyete yol açabilecek problemler fark edilebilmektedir.
• 10 yaş ve üzeri: 10 yaş ve üzerindeki çocuklarda topallama, aksama nedenlerinde travmalar ön plana çıkmaktadır. Bu yaş grubunda geçirilmiş bir travma hikayesi aile veya çocuk tarafından net olarak belirtilebilmektedir.

Bunun dışında bütün yaş gruplarında topallama, aksama nedeni olarak ayakta ciddi esneme kabiliyetini kaybına yol açan düztabanlık veya tam tersi çukur tabanlık olabileceği gibi bazı kas gruplarının kısalığı da nedenler arasında sayılmaktadır.

Çocuklardaki en sık aksama topallama belirtisi ağrıyı azaltan yürüme denilen ağrıyan bacağının, ayağının üzerine basmaktan sakınılması durumudur. Aksama, topallama her zaman ağrı ile belirti vermeyebilir. Anne ve babaların çocuklarını iyi gözlemlemeleri ve yaşanan değişimlerde doktora başvurmaları önemlidir.

Çocuklarda topallama ya da aksama normal yürüyüşte her hangi bir değişikliğe yol açan durumların genel bir isimdir. Çocuklarda aksama ya da topallama pediatrik ortopedi alanında genel bir kategori oluşturur.

Çocuk eğer fazla kilolu ise mutlaka doktora götürülmelidir. Uzmanlar çocuklarda fazla kilonun kaynağını öğrenmek için kapsamlı bir değerlendirme yapmaktadır. Bu değerlendirme hasta öyküsünden hormonal testler ve çeşitli tetkiklere kadar geniş bir alanı kapsamaktadır.

Obezite tanısı konulan çocuklar bu konuda deneyimli uzmanlar tarafından takip edilmeli ve beslenme planlamaları da buna göre yapılmalıdır.

Anne babalar sağlıklı beslenmenin temellerini erken yaşta çocuklarına öğretmelidir ve onları düzenli, sağlıklı beslenmeye alıştırmalıdır. Bunu yaparken sadece söylemek yeterli değildir, mutlaka örnek de olunması gerekir. Çocuklar paketli gıdalar yerine sağlıklı atıştırmalıklara yöneltilmelidir. Şekerli ya da katkı maddeli yiyecek ve içecekler ödül olarak gösterilememelidir.

Çocuklar karbonhidrat, protein, yağ, lif, vitamin ve mineralleri dengeli bir şekilde alabilecekleri, yaşlarına uygun porsiyonlarla beslenmelidir. Çocukların düzenli egzersiz yapmalarını sağlamak, uykularını düzenlemek, ekran sürelerini olabildiğince azaltmaya çalışmak ve onlarla oynayarak, onları dinleyip sohbet ederek kaliteli, güzel zaman geçirmek çok önemlidir. Çocuklara evle ilgili işlerde sorumluluk verilebilir.

Çocukluk çağı şişmanlığında kalp damar hastalıkları, hipertansiyon, kan yağlarında yükseklik, karaciğer yağlanması, diyabet (şeker hastalığı), ortopedik sorunlar, uyku bozuklukları, özgüven kaybı ve sosyal izolasyon gibi sorunlar görülebilmektedir. Her zaman ek tedaviler gerektirmese de ergenlik bulgularının öne kayması ile karşılaşılabilmektedir.

Özellikle de obezitenin erişkin dönemde meme, yumurtalık, prostat gibi bazı kanserler için de zemin hazırladığı ve üreme bozukluklarına yol açabildiği unutulmamalıdır. Şişmanlığın bağışıklık sistemi üzerine de olumsuz etkileri olabilmektedir.

Bu algı gerçekten de yanlıştır çünkü çocukluk ve ergenlik çağında en sık görülen şişmanlık tipi basit şişmanlıktır. Basit şişmanlık kişinin aldığı ve harcadığı enerji dengesinin bozulması nedeniyle karşımıza çıkar. Bu çocukların beslenme öykülerinde çok miktarda şeker ve şekerli gıda/içecek, yağlı ya da hazır gıda tüketimi vardır.

Bazen de porsiyonların büyük olması ya da besin öğelerinin uygun oranlarda alınmaması bu duruma yol açar. Ergenlik öncesi dönemde yaşıtlarına göre uzundurlar ancak ergenliğin erken başlaması ve büyümenin erken sonlanması nedeni ile erişkin boyları olumsuz etkilenebilir.

Özellikle de aile bireylerinin ya da bakımı üstlenen kişilerin “Çocuktur, yesin, vücut zamanla kiloyu atar” gibi yaklaşımları şişmanlığın gelişimi ve ağırlaşmasında rol oynamaktadır. Çocukluk çağında şişman olan çocukların önemli bir kısmı erişkin dönemde de şişman kalmaya devam etmektedir.

Genetik yatkınlığın haricinde erken yaşta şişmanlığa neden olan ya da ek bulguların eşik ettiği, nadir genetik hastalıklar da mevcuttur. Bu genetik hastalıkların ya da hormonal bozuklukların şüphe edildiği çocuklar, çocuk endokrinoloji hekimleri tarafından görülmeli ve izlenmelidir.

Basit obezitenin söz konusu olduğu durumlarda ise tedavinin en önemli bileşeni yaşam tarzı değişiklikleridir. Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, uyku saatlerinin düzenlenmesi ve ekran (bilgisayar, televizyon, akıllı telefonlar, v) başında geçirilen sürenin azaltılması önerilen yaşam tarzı değişiklikleri arasındadır.

Bazı durumlarda ilaç tedavileri gündeme gelebilir, ancak bu yaşam değişiklikleri uygulanmadığı zaman ilaç tedavisinin de etkinliği sınırlı kalmaktadır. Erişkin dönemde uygulanan bariatrik cerrahi, çocukluk çağında öncelikli tedavi yöntemlerinden biri değildir ve bu konuyla ilgili araştırmalar devam etmektedir.

Gelişimini büyük oranda tamamlamış, diğer tedaviler ile gelişme kaydedilemeyen, seçilmiş olgularda gündeme gelebilir ancak çocuk, bu konuda deneyimli, çocuk endokrinoloji dahil gerekli tüm branşların bulunduğu merkezlerce değerlendirilmelidir.

Çocuklarda obezite tanısında sıklıkla boy ve vücut ağırlığı değerleri kullanılmaktadır. İki yaşından küçük çocuklarda boya göre ağırlık değerlerine göre tanı konulmaktadır. Daha büyük çocuklarda ise vücut ağırlığı, boyun metre cinsinden karesine bölünerek vücut kitle indeksleri hesaplanır ancak erişkindekinden farklı olarak sabit bir değere göre karar verilmez.

Yaş ve cinsiyete göre oluşturulmuş eğrilerde vücut kitle indeksi yüzde değerleri %85 ile %95 arasına denk gelen çocuklar fazla tartılı, %95 ve üzerinde olanlar ise şişman olarak kabul edilir. Yine bu çocuklarda bel çevresi değerleri de organ yağlanması ve metabolik risklerin ortaya konulmasında yardımcı olmaktadır.

Çocuklarda obezite üzerinde hem genetik, hem de çevresel etmenlerin etkisi vardır. Anne-babadan birinde obezite varlığı çocukta şişmanlık gelişme riskini 2-3 kat, ikisinde birden varsa bu riski 15 kat artırır.

Doğum öncesi ve sonrası nedenler, fiziksel aktivitenin yetersizliği, beslenme alışkanlığı, sosyokültürel ve ailesel etmenler, psikososyal faktörler ve kimyasallar gibi ek çevresel etmenler de obezitenin oluşumunda rol oynamaktadır.

Obezite yani şişmanlık, vücuttaki yağ miktarının sağlığı bozacak şekilde aşırı artması olarak tanımlanır. Çocukluk çağında obezite sıklığı ülkemiz de dahil tüm dünyada artmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri’nde her 3 çocuktan birinin fazla tartılı/şişman olduğu bildirilmektedir.

Ülkemizde ise COSI-TUR 2016 çalışması ilkokul 2. sınıf öğrencilerinin %24,9’unun fazla tartılı/şişman olduğunu göstermiştir, bu da yaklaşık her 4 çocuktan birinin kilolu olduğu anlamına gelmektedir.

Basit kemik kisti ortopedi doktorlarının en sık karşılaştığı iyi huylu tümörlerden biridir. Yetişkinlik çağında çok nadir görülen basit kisti daha çok 5 - 15 yaş arasında görülmektedir. Basit kemik kistleri erkek çocuklarında daha fazla görülmektedir.

Eklem kıkırdaklarında oluşan kısmi hasar sonucu kıkırdak dokunun altında oluşan kistik oluşumlardır. Dejeneratif kemik kistleri büyük değillerse tedavi gerektirmemektedir.

Çocuklarda görülen kemik kistlerinin tedavisiyle ortopedi ve travmatoloji bölümü ilgilenmektedir. Farklı kemik tümörlerinin ayrımını doğru yapabilmek adına ortopedik onkoloji konusunda deneyimli bir ortopedi ve travmatoloji uzmanının tercih edilmesi önemlidir.

Çocuklarda görülen kemik kistlerinin ya da yetişkinlerde görülen kemik kistlerinin bilinen etkinliği kanıtlanmış bitkisel veya doğal bir tedavi yöntemi bulunmamaktadır.

Çocuklarda kemik kistleri bütün kemiklerde görülebilmekle birlikte en sık omuz ve kalça bölgesinde görülür. Bununla birlikte bazen kalkaneus denilen topuk kemiğinde ortaya çıkabilmektedir.

Anne babaların kemik kistleri ile ilgili en merak ettiği konuların başında kötü huylu olup olmadığıdır. “Kemik kisti kanser mi?” sorusu doktorlara en sık soruların başında gelmektedir. Kemik kistleri iyi huylu oluşumlardır. Kanser olmadıkları gibi ileride kötü huylu tümörlere de dönüşmemektedir.

Çocuklarda görülen kemik kistleri ortaya çıktıkları kemiklerde zayıflık oluşturabilmektedir. Zaman içiresinde kemiklerde yaşanan bu zayıflık kırıklara yol açabilmektedir.

Ayrıca kemik kistleri nadir de olsa çocuklarda büyüme kıkırdağına çok yakın yerlerde ortaya çıkabilmektedir. Bu gibi durumlarda kemikte kırılma dışında kısalığa da neden olabilmektedir.

Çocukluk çağında görülen kemik kistlerinin farklı tedavi yöntemleri vardır. Genel olarak çocuklarda görülen kemik kistlerinin tedavisi şu şekilde sıralanabilir;

Basit kemik kisti nedeni ile kırık gelişen çocuklarda kırık iyileşirken kist de kırıkla birlikte iyileşebilir. Ancak bu durum az sayıda hastada gerçekleşir.

Kemik kistlerinin tedavisinde amaç, kistin temizlenmesi ve yeniden kemiğin iyileşerek sağlamlığını kazanmasıdır.

Bunun için ameliyathane koşullarında kapalı yöntemle kistin içine ilaç uygulanarak kemik kisti yok edilebilir. Bu işlem düşük anestezi ile 10 dakikalık bir müdahaleyle gerçekleştirilebilir.

Ameliyathane ortamında basit kemik kistinin bulunduğu kemik kısmı açılarak kist temizlenebilir. Temizlenin kistin bulunduğu bölgeye greft koyularak oluşan boşluğun doldurularak tedavisi gerçekleşebilir.

Anevrizmal kemik kistinde de tedavi basit kistle benzerdir. Anevrizmal kemik kistinde açık cerrahi yöntemle yapılan ameliyat daha çok tercih edilmektedir.

Ancak uygulanan tedavilere rağmen hem basit kesik kisti hem de anevrizmal kemik kiste tekrarlayabilmektedir.

Çocuklarda görülen basit kemik kistleri röntgen ve Manyetik Rezonans (MR) görüntüleme yöntemleri ile rahatlıkla teşhis edilebilmektedir.

Anevrizmal kemik kistleri ise kemikte görülebilen başka tümörlerle de karışabilmektedir. Bu nedenle kesin teşhisi için biyopsi gerekebilmektedir. Anevrizmal kemik kisti kemik içinde olduğundan özel biyopsi iğneleri ile kemik içinden farklı bölgelerinden parçalar alınarak patolojik değerlendirmenin ardından tanı konulabilmektedir.

Çocuklarda görülen kemik kistlerinin belirtileri kistin tipine göre farklılık gösterebilmektedir.

Çocuklarda görülen basit kemik kistlerinin genellikle ciddi bir belirtisi bulunmamaktadır. Nadir olarak ağrıya neden oldukları için basit kemik kistlerinin tesadüfen teşhis konulma oranı çok yüksektir.

Basit bir zorlama ya da ciddi olmayan travmalara bağlı oluşan kırıklar nedeniyle çekilen radyolojik görüntülemelerde basit kemik kistleri görülebilmektedir. Basit kemik kistleri nadir olarak kırık oluşmadan ağrıya neden olmaktadır.

Anevrizmal kemik kistlerinde ise daha çok ağrı ilk şikayeti ilk belirtiler arasındadır. Anevrizmal kemik kistinde yaşanan ağrı ilk başlarda daha hafif seyirliyken ilerledikçe ağrı da daha belirgin ve sürekli hale gelebilmektedir.

Çocuklarda görülen basit kemik kisti ya da anevrizmal kemik kistlerinin nasıl ve hangi nedene bağlı olarak oluştukları tam olarak bilinmemektedir.