Tedavi sürecinde diş hekimi ile olan iletişim çok önemlidir. Özellikle kombine tedavi yöntemlerinde periyodik kontroller tedavinin seyri açısından ayrıca önem taşımaktadır. Hekimin tavsiye ettiği ilaçların düzenli olarak kullanılması, eğer önerildiyse egzersizlerin düzenli olarak yapılması ve zararlı alışkanlıklardan kaçınılması, yine hekim önerdiyse diyete dikkat edilmesi gerekir.

Tedaviye bir çeşit protez olan splint tedavisi de eklendiyse, splintin diş hekiminin önerdiği şekilde düzenli olarak kullanılması ve hekim tavsiyelerine mutlaka uyulması gerekir. Splint plağı kullanımında ilk hafta, üçüncü hafta ve aylık kontrollere gidilmelidir.

Splintin yapımı, ölçümü ve teslimi olmak üzere toplam 2 seans sürer. Hastanın tedavinin seyrine göre periyodik kontrollere gelmesi önem taşır.

Alt ya da üst çenede kullanılan ve çene kapanışını düzenlemek ve çiğneme kasının gevşemesini sağlamak için kişiye özel olarak üretilen, şeffaf yapıda olan plaklardır.

Kas boyunda uzama meydana geldiğinden eklemde rahatlama meydana gelir. Ayrıca diş gıcırdatma ve sıkmaya karşı dişler korumaya alındığından dişlerde oluşabilecek hasarlar azalır.

Tedavide, dişlerin ölçüsü alınarak hazırlanan ve gece takılan yumuşak veya sert gece plakları önerilir. Bu plakların belirli aralıklarla yenilenmesi gerekir. Bununla beraber kişinin günlük hayatındaki stresi azaltması tedavinin başarısı açısından önemlidir.

Diş gıcırdatma ile diş sıkma devamlılık kazandığında ve önlenmediğinde dişlerin aşınması, dişlerin kırılması, diş etlerinin çekilmesi ve buna bağlı olarak oluşan soğuk-sıcak hassasiyeti, çene eklemine aşırı yük binmesinden dolayı eklem hastalıklarının oluşması, çevredekilerin çıkan seslerden rahatsız olması gibi sorunlara yol açar.

Dişler aracılığıyla çene eklem bölgesine iletilen bu yükler, bölgede ağrılara ve geri döndürülmesi zor değişimlere sebep olur. Bu sebeple diş hekimine erken başvurmanın rolü büyüktür.

Diş gıcırdatma daha çok geceleri uykuda gözlenen ve önlem alınmazsa ileride ciddi rahatsızlıklara neden olabilen bir hastalıktır. Gün içerisinde biriken stresin, gece uykuda açığa çıkarak dişlerin bilinç dışı birbirleri üzerinde kaydırılmasıyla meydana gelir.

Çene eklemi rahatsızlığı tedavisinde izlenecek yöntemler, hastalığın ortaya çıkma nedeni ve şiddeti doğrultusunda çeşitli başlıklar altında tanımlanabilir. Tedavinin amacı, hastaya normal ve ağrısız çene fonksiyonlarını yeniden kazandırmaktır. Bu süreçte hastayla olan iş birliği oldukça önemlidir.

Rahatsızlığın derecesine göre tedavi şekli belirlenir. Çoğu kişide bu belirtiler geçicidir ve daha ciddi bir soruna yol açmaz. Rahatsızlığa neden olan etken ortadan kaldırıldıktan sonra şikayetler azalarak sonlanır.

Çoğu durumda bu tedavilerin beraber kullanımı etkili sonuçlar verir. Sadece tek tedavi rahatsızlığı geçirmeyebilir.

Yumuşak diyet: Çok fazla çiğneme gerektirmeyen yiyecekler tüketerek çene eklemi ve çiğneme kasları üstündeki baskıyı azaltmak bazen faydalı olabilir. Ağzı fazla açarak yememize neden olan çok büyük parçalar ve sert gıdalardan kaçınmak gerekir.

Buz paketleri, egzersiz ve sıcak uygulamaları: Diş hekiminin önereceği çene açma ve kapamayla ilgili egzersizler ve bununla birlikte eklem bölgesine dışarıdan belirli sıklıklarda yapılması gereken soğuk veya sıcak uygulamaları rahatlamayı sağlayabilir.

İlaçlar: Diş hekimi kas ağrısının giderilmesi ve çene kaslarının kasılmasını önlenmesi amacıyla ağrı kesici ve antienflamatuar ilaçlar, kas gevşetici ilaçlar reçete edebilir. Gereken durumlarda sedatif ilaçlar da tavsiye edebilir.

Botolinium Toksin (Botoks) uygulaması: Gerginliğe yol açan çiğneme kaslarının aktivasyonunu azaltarak diş sıkmayı da engelleyeceğinden eklem üzerindeki yükü azaltacaktır.

Splintler: Splint alt çene ya da üst çeneye uygulanan, dişlerin arasında duran, şeffaf, takılıp çıkartılabilen bir apareydir. Yanlış kapanmaya alışan alt çenenin doğru şekilde kapanmayı öğrenmesini, kasların rahatlamasını ve çenenin doğru hareketini sağlar. Hastadaki probleme bağlı sadece gece yatarken ya da 24 saat kullanılması gerekebilir.

Splint, dişlerin birbirine olan sıkı temaslarını ortadan kaldırarak alt çenenin rahat ve serbest bir şekilde hareket etmesini sağlar. Doğru fonksiyon gören alt çene ve ona bağlı kaslar, çene ekleminin doğru yerine alınmasını, kaslara ve ekleme ait rahatsızlık ve ağrıların ortadan kalkmasını sağlayacaktır.

Transcutaneous elektrikli sinir uyarımı (TENS): Bu tedavide yüz kaslarını ve çene eklemini rahatlatmak için düşük seviyeli elektrik akımı kullanılır. Bu bazı bireylerde ağrıya yol açabilir.

Ultrason: Ultrason tedavisi genelde eklem ağrıdığında veya hareket zorluğu çektiğinde uygulanan ısı tedavisidir.

Tetik noktası enjeksiyonları: Diş hekimi bu tedavi için yüz kaslarına ağrı kesici veya anestezik enjekte eder. Ağrı kesici etkisini gösterirken, hastanın basit egzersizlerle çene kaslarını esnetmesi yararlı olmaktadır.

Artroskopi: Çoğu ameliyat gibi artroskopi de genel anestezi gerektirir. Çene cerrahının çene eklemi ve çevresindeki hasarı inceleyebilmesini sağlar. Sebebe bağlı olarak hastalıklı doku temizlenir veya diskinin veya kondilin yeri düzeltilir.

Açık eklem ameliyatı: Çene ekleminde dejenerasyon ya da eklem çevresinde tümoral yapılar varsa ya da ciddi yaralanma veya kırık olgularında açık eklem ameliyatı yapılır. Bu ameliyatta tamamen iyileşmek artroskopiye göre daha zordur. Aynı zamanda iz kalma ve sinir hasarı ihtimali daha yüksektir.

Çene eklemi hastalıklarının teşhisinde dişler ve kapanış sisteminin, çiğneme kaslarının ve çene ekleminin detaylı muayenesi yapılır. Gerekli durumlarda MR gibi eklem içi görüntüleme yöntemlerine de başvurularak tanı konulur.

Çene eklemi hastalıklarına zemin hazırlayan birçok faktör bulunmaktadır.

Bunlardan en önemlileri;

• Diş sıkma ve gıcırdatma (Bruksizm)
• Stres
• Sürekli olarak tek taraflı çiğnemek
• Çenelerin birbirleriyle ilişkisini etkileyen hatalı protetik işlemler
• Diş eksiklikleri
• Çene bölgesine alınan travmalar, yaralanmalar
• Spor kazaları
• Baş boyun bölgesini etkileyen tümörler ve sistemik rahatsızlıklar
• Çok uzun ve travmatik dental işlemler
• Duruş ve postür bozuklukları
• Nörolojik, psikolojik ve psikiyatrik sorunlar
• Doğumsal anatomik bozukluklar
• Sakız çiğneme, kalem ısırma, tırnak yeme gibi parafonksiyonel alışkanlıklardır.

Zaman içerisinde hafif başlayan çene eklemi rahatsızlıklarının belirtileri zaman içerisinde artarak şiddetli çene eklemi ağrıları, baş, boyun, omuz ağrıları, eklemden ses gelmesi, çene çıkması, çenenin kayarak açılması ya da limitli açılması gibi daha ileri problemlere dönüşebilir.

Çene eklemi rahatsızlığı, alt çeneyle üst çeneyi birbirine bağlayan çene eklemi ve bunu çevreleyen dokular arasındaki uyumun ani bir etkiyle ya da zaman içerisinde bozulmasıdır.

Tedavi edilmediği takdirde çenenin kilitlenmesine kadar gidebilen ciddi semptomlar gözlenebilir. Bundan dolayı tedaviye ne kadar erken başlanırsa tedavi başarısı da o derece artmaktadır.

Eklemi hareket ettirmeye çalışmak ağrıya neden olabilir ve parmak ucunda ağrı hissedilebilir.

Çekiç parmak yaralanması tedavi edilmezse, o parmakta sertleşme görülebilir ve parmak bükülemez hale gelebilir veya parmak eklemin yanlış şekilde büküldüğü bir kuğu boynu deformitesi geliştirebilir.

Çocuklarda ortaya çıkan çekiç parmak daha fazla kaygı yaratır. Yaralanma kemik büyümesini kontrol eden parmaktaki kıkırdağı etkileyebilir. Çocuklarda çekiç parmak tedavi edilmezse çocuğun parmağı bodurlaşabilir veya düzgün büyümeyebilir.

Bir yaralanma çeşidi olan beyzbol parmağı, tüm yaralanmalar gibi iyileştikten sonra aynı şekilde bir travmaya maruz kalmazsa tekrarlamaz.

Çoğu insan çekiç parmak yaralanmasından kurtulur ve ameliyat olmadan parmaklarının tam veya tama yakın kullanımını yeniden kazanır.

Sert top kullanılan sporları yaparken ya da günlük işler esnasında dikkatli olmak çekiç parmak yaralanmalarını önlemek için alınan tedbirler arasında yer almaktadır.

Parmak yaralanması yalnızca ekstansör tendonu içeriyorsa, artrit nadiren gelişir. Ancak tendon eklem yüzeyinden bir kemik parçası koparırsa ve yer değiştirmeye devam ederse artrit gelişebilir.

Beyzbol parmağı yani çekiç parmak en çok beyzbol oyuncularında görülmektedir. Bununla birlikte basketbol, voleybol, futbol gibi sert topların kullanıldığı sporları yapanlarda sık izlenmektedir. Ayrıca günlük hayatta yatak düzeltilirken, parmağa sert bir şey çarptığında ya da parmak ucu kapıya sıkıştığında da ortaya çıkabilir.

En az altı hafta ve yeterli iyileşmeden sonra yapılacak olan fizik tedavi ile parmağı güçlendirmeye yardımcı olmak için bir esneme ve egzersiz rutini geliştirilir. Ayrıca evde yapılacak egzersizler gösterilir.

Tedavi edilen çekiç parmak rahatsızlığının 8 ila 12 haftalık splintlemeden sonra bile tamamen iyileşmesi üç ila dört ay daha sürebilir.

Çekiç parmak tedavisi için deneyimli bir ortopedi hekimine başvurmak gerekmektedir.

Çekiç parmağını onarmak için yapılan ameliyat, genellikle lokal veya bölgesel anestezi altında gerekirse sedasyon ile ayakta tedavi edilebilir. Hasta normale döndüğünde hastanede kalmaya gerek olmadan evine gidebilir.

Tedavi edilmeyen çekiç parmak yaralanmaları yaralı parmak ucunun sertleşmesine ve deforme olmasına sebep olmaktadır. Çekiç parmak yaralanmalarının çoğu ameliyatsız tedavi edilebilmektedir.

Ancak özellikle çocuklarda çekiç parmak yaralanmaları, kemik büyümesini kontrol eden kıkırdağı da kapsayabileceği için uzman hekim tarafından bu durum titizlikle değerlendirilerek tedavi edilmelidir. Böylece çocuklar büyüdüğünde parmaklarında bodurluk veya deformite gibi sorunların önüne geçilmiş olur.

Beyzbol parmağı olarak da bilinen çekiç parmak hem acil hem de uzun süreli tedavi gerektirebilir. Öncelikle yaralanma gerçekleştiğinde bir buz paketi havluya sarılarak parmak üzerine konulur. Yaralanan parmağın kalp hizasında tutulması şişliğin ve ağrının azalmasına yardımcı olur. Gerektiği durumlarda ise ağrı kesici ilaç kullanılabilir.

Uzun süreli tedavide ise parmağa işlevinin geri kazandırılabilmesi için parmak ucunun bir atele sokulması ve tendonun iyileşirken en az altı hafta boyunca atel içinde tutulması gerekir.

Çıkarılan bir kemik parçası varsa, uzman hekim kemik parçasının uygun pozisyonunu ve iyileşme sürecini kontrol etmek için splintlemeden bir veya iki hafta sonra tekrar röntgen isteyebilir. Daha sonra atelin en az altı hafta boyunca gece gündüz takılması gerekmektedir.

Bu süre zarfında, hem atelin hem de parmağın temizlenmesine izin vermek için atel dikkatlice çıkarılabilir, ancak tekrarlayan yaralanmaları önlemek için yorucu faaliyetlerden ve sporlardan kaçınılmalıdır.

Ateli uzun zaman kullanmak ciltte tahrişe sebep olabilmektedir. Bu sebeple uzman hekimin önerilerini uygulamaya özen gösterilmelidir. Çekiç parmak yaralanması daha karmaşıksa, eklem iyileşirken eklemi düz tutmak için cerrah tarafından parmağa cerrahi yolla küçük bir iğne sokulması gerekebilmektedir.

Çekiç parmak için cerrahi seçeneği nadir olarak uygulanmaktadır. Ancak büyük bir kırık parçası varsa veya eklem yanlış hizalanmışsa yani çizgi dışındaysa ya da dengesiz bir eklemle sonuçlanan kemik parçaları varsa bu yaralanma “karmaşık” kabul edilir ve ameliyat gerektirebilir.

Bu durumlarda, yaralanma iyileşirken kemik parçalarını bir arada tutmak için pimler kullanılarak kırığı onarmak için ameliyat yapılır. Bu tip ameliyatlar için cerrahınız cildinizde küçük bir kesi yapabilir veya parmak ucunuzu düz tutmak için bir iğne veya tel sokabilir.

Uzman doktor tarafından yapılan fiziksel muayenenin ardından teşhis koymak için genellikle röntgen, nadir durumlarda ise ultrason veya MR gibi ek görüntüleme bilgileri istenebilir. Röntgen yaralanmanın boyutunu görmek açısından önem taşır.

Tendon yırtıldığında distal falanksın bir parçası çekildiyse veya kemikte daha büyük bir kırık varsa, bu durum röntgende ortaya çıkacaktır. Röntgen ile ayrıca yaralanmanın eklem kemiklerini hizadan çekip çekmediği de görülebilmektedir.

El parmağında oluşan çekiç parmak belirtileri şu şekilde sıralanabilir:

• Şişme
• Morarma
• Kırmızılık
• Parmak ucunu düzeltememe
• Hassasiyet
• Tırnağın ayrılması
• Tırnak yatağının altında kızarıklık
• Parmakta genellikle çürük oluşur. Parmak ucu belirgin şekilde sarkar ve yalnızca diğer elle yukarı itildiğinde düzelir.