Performansı düşen motorların verimini artırmak için yapılan işlemlerden biri de rektifiyedir. Peki, rektifiye ne demek? Rektifiye, kısaca aracın motorunu yenileme işlemine verilen ad olarak tanımlanabilir. Türkçede “düzeltme, yenileme” gibi anlamları bulunan rektifiye, kullanım şartlarına ve süresine bağlı olarak yıpranan motor parçalarının yenilenmesi amacıyla yapılan işlemlerin tümüne verilen isimdir.

Yanlış yağ kullanmak, yağ değişimini geciktirmek, conta ve keçelerde aşınma, rulmanların yıpranması ve dişlilerin hasar görmüş olması, diferansiyel arızasının sebepleri arasında gösterilebilir.

- Yol tutuş özelliğinin kaybolması

- Virajlarda aracı kontrol etmenin zorlaşması

- Araç hızlandıkça artan uğultu sesi

- Sürtünme ve ötme benzeri sesler

- Aracın yağ damlatması/akıtması

- Araç içinde yanık yağ kokusu duyulması

- Lastiklerin düzensiz bir şekilde aşınması

- Yüksek hızlarda giderken aracın titremesi

Araçta diferansiyelin başlıca görevi, motordan gelen gücü tekerleklere dağıtmaktır. Şafta ve aks miline bağlı çalışan diferansiyel, şafttan gelen hareketi 90 derecelik bir açıyla döndürerek aks miline yönlendirir. Bu sayede aracın dönüş yönüne göre tekerleklerin ihtiyaç duyduğu dönüş hızını ayarlar. Kısaca “Diferansiyel ne işe yarar?” sorusuna; sağ ve sol tekerleklerin, aynı anda, farklı hızlarda dönmesini sağlamak cevabı verilebilir.

Açık, kilitli, dinamik tork kontrollü, sınırlı kaymalı ve elektrikli sınırlı kaymalı olmak üzere 5 farklı diferansiyel tipi vardır.

Açık Diferansiyel

Motorda üretilen torku tekerleklere eşit olarak dağıtan açık diferansiyel, araçlarda kullanılan en yaygın diferansiyel çeşitlerinden biridir. Klasik diferansiyel olarak da bilinen bu sistem, tekerleklerin eşit çekiş gücüne ve farklı dönme hızlarına sahip olmasını sağlar. Kaygan zeminlerde performansının azalması ise bu sistemin dezavantajı olarak öne çıkar.

Kilitli Diferansiyel

Kilitli diferansiyel, gerekli durumlarda aynı aksa bağlı olan iki tekerin de eşit hızda dönmesini sağlayabilen bir diferansiyel çeşididir. Bu diferansitel tipi, yumuşak ve ıslak zeminlerde aracın saplanmasını önlemekle birlikte saplanma durumlarında da kolayca çıkmasını sağlar. Fakat virajlarda dönüş hızı dengesini iyi ayarlayamadığı için yol tutuşu düzenini bozabilir.

Dinamik Tork Kontrollü Diferansiyel

Dinamik tork kontrollü diferansiyel, genellikle dört çeker yani 4x4 araçlarda kullanılan bir sistemdir. Sistem, dört tekere de ayrı ayrı güç gönderebilecek bir yapıya sahiptir. Engebeli ve zorlu yol şartlarında arazi araçlarının güçlü kalabilmesi dinamik tork kontrollü diferansiyel sistemi sayesinde mümkündür. Bu sistemin dezavantajları ise aracın ağırlığını ve yakıt tüketimini artırmasıdır.

Sınırlı Kaymalı Diferansiyel

Sınırlı kaymalı diferansiyel, açık ve kilitli diferansiyelin bir arada bulunduğu sistem olarak tanımlanabilir. Bu sistem, belirli bir hız limiti aşıldığında tekerleklerin dönüş hızını eşitler. Bu sayede çekiş kaybı yaşanmaz ve yol tutuşu kaybedilmez.

Elektrikli Sınırlı Kaymalı Diferansiyel

Diğerlerine göre daha yeni bir sistem olan elektrikli sınırlı kaymalı diferansiyel, görevini elektronik bir sisteme bağlı olarak yapar. Tekerleklerdeki gücü ve güç kaybını ölçebilen sistem, motordan gelen gücün daha verimli kullanılmasını sağlar. Örneğin patinaj çeken tekerlekte boşa harcanan gücü diğer tekerleklerden birine aktarır ve üretilen güçten maksimum verim alınmasına imkân tanır.

Diferansiyel, aynı aksta yer alan iki tekerleğin farklı hızlarda dönebilmesini sağlayan sistemdir. Şaftın ürettiği gücün yönünü değiştirerek akslara ileten diferansiyel, tekerleklerin farklı hızlarda dönmesine imkân tanır. Dönüşlerde her bir tekerlek farklı bir hıza ihtiyaç duyar ve diferansiyelin görevi bu hız dengesini sağlamaktır.

Rulman ölçümü sırasında mikrometre ve komparatör gibi hassas aletler kullanılır. Rulman boşluğu ölçümü yapılırken iç ve dış halkalar, dikey ve yatay olarak ölçülür. Bu ölçümün sebebi, rulmanın bağlantıda olduğu parçaya tam uyumunu sağlamaktır. Rulmanın boşluk değerleri az ya da fazla olması hâlinde mekanik parçalar verimli bir şekilde hareket edemez. Bu nedenle rulman değişimi gerekir.

Rulman arızası, aracın hızının artmasıyla birlikte çoğalan gıcırtı sesleriyle anlaşılabilir. Ayrıca rulman arızasında araçtan zorlanma ve uğultu sesleri de gelebilir. Aracın belirli bir yöne çekmesi, hızlanma süresinin artması, yokuş performansının düşmesi ve yakıt tüketiminin artması da rulman arızasının belirtileri arasında gösterilebilir. Bunlara ek olarak tekerlek rulmanlarında bir arıza söz konusu olduğunda ABS arıza lambası yanar.

Rulmanın bozulması hâlinde aracın çekiş gücü düşebilir, araç sürüş sırasında zorlanabilir ve yakıt tüketiminde artış gözlenebilir. Bunların yanında bakımı ve onarımı yapılmayan arızalı rulmanlar; motor aksamlarının bozulmasına, sürüş sırasında tekerleklerin kilitlenmesine veya kopmasına sebebiyet verebilir.

Rulman, mekanik parçaların kendi ekseni etrafında dönmesini sağlayan ve bu dönme sırasında sürtünmeyi azaltan makine parçasıdır. Sürtünmeyi azalttığı için aşınmayı ve ısınmayı da en aza indiren rulmanlar, başta tekerlekler olmak üzere araçların birçok bölümünde kullanılır.

Direksiyon mili, şanzıman, aks ve tekerlek rulmanı başta olmak üzere bir araçta ortalama 35 - 45 adet rulman bulunur. Standart bir rulman; dış halka, iç halka, yatak ve yuvarlama elemanından (bilya, makara vb.) oluşur. Hareket esnasında ise halkalardan biri dönerken diğeri sabit kalır.

Rodaj, yeni nesil araçlar için de gerekli bir işlemdir. Eski nesil sıfır araçların üretiminde parçaların kusursuzluk oranı düşük olduğu için rodaj işlemi oldukça uzun sürüyordu. Yeni nesil araçlarda ise parçalar çok daha kusursuz bir şekilde üretiliyor. Fakat bu kusursuzluk, rodaja olan ihtiyacı ortadan kaldırmıyor. Eski nesil araçlarda ortalama 3.000 kilometre olan rodaj mesafesi, yeni nesil araçlarda 1.000 kilometreye kadar düşmüştür.

- Motor rodajı

- Lastik rodajı

- Debriyaj rodajı

- Fren rodajı

- Şanzıman rodajı

Rodaj yaparken uygulanacak ilk kural, aracı düşük devirde kullanmaktır. Rodaj işleminde; yeni alınan aracı, üreticinin belirlediği mesafe (genellikle ilk 1.000 - 1.500 km) boyunca maksimum devir seviyesinin 3’te 2’sini geçmeyecek şekilde kullanmak gerekir.

Rodaj yapmak için uyulacak bir diğer kural, kalkış öncesi en az 30 saniye motoru ısıtmaktır. Sürüş sırasında ise tam gaz kullanımından kaçınılmalı, gaz pedalına yüklenilmemelidir. Aracı sabit bir hızda kullanmamak da rodaj yapmanın kuralları arasındadır. İlk 1.000 - 1.500 km boyunca hız sabitleyici devre dışı bırakılmalı ve araç değişken hızlarda kullanılmalıdır.

Rodaj, yeni alınmış araçlardaki parçaların birbirleriyle uyumlu hâle gelmesini sağlayan sürüş prensiplerini kapsayan işlemdir. Aracın belirli sürüş kuralları çerçevesinde kullanılmasıyla yapılan rodaj işlemi ile motordaki pürüzlü ve çıkıntılı parçaların diğer parçalarla sürtünmeye girerek aşınmalara sebep olması önlenir.

Manifold arızasının bulunduğu durumlarda aracın daha fazla kullanılmaması gerekir. Bu tip arızalar aracın performansını düşürdüğü gibi farklı problemlere de yol açabilir. Bu nedenle manifold arızası belirtileri mevcutsa aracı en kısa zamanda servise götürmeniz gerekir.

Aracın içerisinde egzoz kokusunun olması, başlıca manifold arızası belirtilerinden biridir. Arızalı manifold, yanmış gazı dışarı atamadığı için araç içerisinde bu tip kokular oluşabilir.

Rölantideki aracın devrinde dalgalanmalar olması, aracın geç çalışıp geç stop etmesi ve motordan ıslık benzeri sesler gelmesi de manifold arızasının habercisi olabilir. Bunlara ek olarak motordan gelen hırıltı ve patlama sesleri, manifoldda çatlak veya kırık olduğunu işaret eder.

Tahliye elemanı olarak görev yapan egzoz manifoldu, motordaki yanmış gazların dışarı atılmasını sağlar. Gaz çıkış manifoldu olarak da bilinen bu parça, yakıtın yanma işleminden sonra ortaya çıkan egzoz gazını motordan uzaklaştırır.

Dışarıdan alınan temiz havanın motora girmesini sağlayan emme manifoldu, bu işlemi bağlantılı olduğu valf yardımıyla yapar. Gaz kelebeğiyle de bağlantılı çalışan emme manifoldu, araca giren havayı kontrol eder ve havanın silindirlere doğru şekilde dağıtılmasını sağlar.

Emme manifoldu ve egzoz manifoldu olmak üzere araçlarda kullanılan iki farklı manifold çeşidi bulunur.

Manifold, arabalarda hava giriş çıkışlarını sağlayan parçalardan biridir. Manifoldun görevleri arasında, giren havayı motora dağıtmak ve çıkan egzoz gazlarını motordan uzaklaştırmak vardır. Araçlarda bu görevler için farklı manifold türleri kullanılır.

Manifold, küçük borulara ve boru kanallarına sahip büyük bir borudur. Bu küçük boru kanalları sayesinde birden fazla giriş ve çıkışı birbirine bağlar. Arabalardaki bağlantı parçaları arasında yer alan ve dökme demirden imal edilen bu aktarma organı, yüksek sıcaklıklara karşı dayanıklıdır.

Şaft, çok parçalı bir yapıdadır. Dolayısıyla her bir parçası ve elemanı için farklı arızalar meydana gelebilir. En çok karşılaşılan şaft arızalarını da şaft kırılması, mafsal arızası, balans arızası ve takoz yırtılması şeklinde sıralayabiliriz.

Şaft Kırılması​

Şaft oldukça dayanıklı bir yapıda olsa da doğru ve düzenli bir şekilde bakım yapılmaması halinde olası darbeler karşısında sağlam kalamayabilir. Aracın altını sert bir şekilde vurmak veya trafik kazası gibi sebepler,şaftın kırılmasına yol açabilir. Şaft genellikle mafsallı birleşim bölgesinden kırılır ve bu arızanın çözümü, şaftın değişmesidir.

Mafsal Arızası​

Mafsal arızası, seyir halindeki aracın titremesi ve kalkış, gaz verme gibi eylemlerle birlikte şafttan tıklama sesleri gelmesiyle kendini gösterir. Başlıca sebebi dişlilerin aşınması ve aralarında boşluklar oluşmasıdır. Bu durumda dişlilerin değiştirilmesi yeterlidir. Mafsal boşluğunun sebebi şaft milinin eğilmiş olması ise şaftın değiştirilmesi gerekir.

Balans Arızası​

Balans arızası, şaftın çeşitli sebeplerle dengesiz hareket etmesi durumudur. Zamanında onarılmayan mafsal arızası ve aracın alt taraftan alacağı darbeler balans arızasına sebep olabilir. Balans arızasında şaft salgısı kontrol edilir. Şaft salgısı için sınır genellikle 0,9 mm olarak kabul edilir. Şaft salgısı 0,9 milimetreden az ise balans ayarı, fazla ise şaft değişimi yapılır.

Takoz Yırtılması​

Takozlar şaftın boşluklarını dengeleyen ve balans ayarını korumaya yardımcı olan parçalardır. Takoz yırtılması durumunda aracın hızlanmasıyla birlikte vurma ve çarpma hissi veren “tak” sesi duyulabilir. Zamanında müdahale edilmediği takdirde balans ayarı bozulur ve devam eden süreçte araç titremeye başlar. Bu nedenle araç bakım sürecinde şaft ile birlikte takozların da kontrol edilmesinde fayda vardır.

Şaft arızalarının başlıca belirtilerinden biri yağ kaçağıdır. Park halindeki bir aracın altına yağ damlamış olması, şaft arızasının habercisi olabilir. Bir diğer belirti ise aracın seyir halinde titremesidir.

Balansı bozulan şaft, aracın titreyerek hareket etmesine sebep olabilir. Seyir halinde şaftın bulunduğu bölgeden seslerin gelmesi de şaft rulmanlarındaki arızaların belirtisidir.

Oldukça hacimli kalın ve uzun bir parça olan şaft, aracın alt orta kısmında önemli bir yer kaplar. Ayrıca şaftın ortasında esneklik ve dayanıklılık sağlayan bir mafsal vardır. Mafsal sebebiyle de çok yer kaplayan şaftın diğer araç parçalarına temas etmeden rahatlıkla dönebilmesi için aracın alt bölümünde bir boşluk bırakılır. Bu boşluk, şaft tüneli olarak adlandırılır.