Birkaç ilaç veya ilaç kombinasyonu, bazı türleri de dahil olmak üzere deliryumu tetikleyebilir. Bunlar; ağrı ilaçları, antibiyotikler, antiviraller, antimantar ilaçlar, uyku ilaçları, anksiyete ve depresyon gibi duygudurum bozuklukları için ilaçlar, alerji ilaçları (antihistaminikler), astım ilaçları, kortikosteroid adı verilen steroid ilaçlar, parkinson hastalığı ilaçları, spazmları veya konvülsiyonları tedavi etmek için kullanılan ilaçlar.

Deliryumun 3 farklı türü bulunmaktadır:

-Hipoaktif deliryum: Bilinç durumunun uykuya meyilli olduğu, hastanın etrafa karşı kayıtsız ve ilgisiz göründüğü, hareketsizlik veya azalmış motor aktivitenin olduğu deliryum türüdür.

-Hiperaktif deliryum: Muhtemelen en kolay tanınan tiptir. Hastanın yatağında duramadığı, hareketliliğinde artış olduğu, bunaltı sıkıntı içinde gözlendiği, ajitasyon, hızlı ruh hali değişiklikleri veya halüsinasyonların görüldüğü deliryum tablosudur.

-Karma deliryum: Hipoaktif ve hiperaktif deliryum belirtilerinin bir arada görüldüğü ve yer değiştirdiği deliryum tablosudur. Kişi hızlı bir şekilde hiperaktif durumdan hipoaktif duruma geçebilir. Toplumda hipoaktif ve karma deliryum daha sık gözlenir.

Deliryuma özgü bir tedavi yöntemi bulunmamaktadır. Deliryumda görülen belirtiler altta yatan sebebin tedavi edilmesi ile ortadan kalkar. Örneğin deliryum belirtilerinin oluşmasına sebep olabilecek bir idrar yolu enfeksiyonu var ise bu enfeksiyonunun tedavi edilmesi ile deliryum belirtileri ortadan kalkar. Nadiren yoğun bunaltı, yatakta duramama, hareketlilik belirtileri için yatıştırıcı ilaçlar kullanılabilir.

Deliryumun teşhisini direkt sağlayabilecek herhangi bir kan tahlili veya görüntüleme yöntemi bulunmamaktadır. Deliryumun tanısı öncelikli olarak doktorun fizik muayene ve ruhsal durum muayenesi sonucunda, ani başlangıçlı zihin değişikliklerinin tespit edilmesi ve altta yatan diğer tıbbi hastalıkların varlığının ortaya çıkarılması ile konulmaktadır. Altta yatan diğer tıbbi durumlar için tetkik ve görüntüleme yöntemlerinden faydalanılabilir.

Deliryumda ortaya çıkan en temel belirti kişinin zihinsel fonksiyonlarının değişmesine bağlı olarak yaşadığı kafa karışıklığı ve bilinç bulanıklığıdır.

Bununla birlikte kişinin yakın çevresini tanımaması, bulunduğu yeri yabancı algılaması, dikkat bozukluğu, halüsinasyonlar, uyku bozukluğu ve huzursuzluk hali de deliryum belirtileri olarak gösterilir.

Deliryumun belirtilerini aşağıda yer alan şu karakteristik özellikler oluşturur:

• Ani zihinsel değişimle birlikte yaşanan kafa karışıklığı
• Bilinç bulanıklığı
• Kişinin yakın çevresini tanımaması
• Bulunduğu yeri yabancı algılaması
• Halüsinasyonlar
• Düşünme veya hatırlamakta zorluk çekmek
• Dikkat bozukluğu
• Uyku problemleri
• Huzursuzluk hali veya kaygılı davranışlar
• Duygusal dalgalanmalar

Bu karakteristik belirtiler gün içinde değişkenlik gösterip, daha iyi ya da daha kötü şekilde seyredebilir. Deliryumda yaşanan bu belirtiler, sıklıkla altta yatan tıbbi rahatsızlık durumunun başlaması ile beraber aniden (akut) gelişir ve çoğunlukla 7-10 gün sonra ortadan kalkar.

Deliryum, beyindeki sinyallerin normal şekilde gönderilmesi ve alınması süreci bozulduğunda meydana gelir. Buna neden olan faktörler arasında yaşlılık, inme veya kalp krizi, ciddi yaralanmalar, alkol/uyuşturucu kullanımı, böbrek/karaciğer hastalıkları ve kandaki mineral oranının bozulması yer alır

Deliryum meydana gelmesine neden olan faktörler şöyle sıralanabilir:

• Yaşlılık
• İnme veya kalp krizi
• Ciddi yaralanmalar
• Alkol/uyuşturucu kullanımı
• Böbrek/karaciğer hastalıkları
• Kandaki mineral oranının bozulması
• Kan şekeri yüksekliği veya düşüklüğü
• Ciddi uyku eksikliği
• İdrar yolu enfeksiyonu, zatürre, grip gibi enfeksiyonlar
• Kalp yetmezliği ve ritim bozuklukları
• Anestezik, antikolinerjik ve opiat aneljezikler (ağrı kesiciler) gibi ilaçlar
• Karbonmonoksit veya siyanür zehirlenmesi
• Yetersiz beslenme, vitamin eksiklikleri veya dehidrasyon
• Uyku yoksunluğu

Deliryum, beyin fonksiyonlarında meydana gelen ani ve anormal değişime bağlı olarak kafa karışıklığı ve çevresel farkındalık eksikliğine yol açan ciddi bir akıl sağlığı bozukluğudur. Aslında psikiyatrik bir hastalık olmayan deliryum, diğer tıbbi sorunların neden olduğu, ani başlangıcı olan, zihin işlevlerindeki bozulmadır.

Deliryum, çoğunlukla hastanelerin yataklı servisleri ile yoğun bakım ünitelerinde yatan 65 yaş üstü ve demans gibi unutkanlık rahatsızlığı olan kişilerde gözlenir.

En temel risk faktörü yaşlılık olan deliryum bunun dışında zehirlenme veya ciddi bir uyku eksikliği sonucunda da ortaya çıkabilir. Bu gibi durumlarda ortaya çıkan deliryumda kişi kafa karışıklığı yaşar, yönünü şaşırabilir, çevresine karşı olan farkındalığı azalır ve bilinç bulanıklığı yaşar.

Tipik belirtisi kişinin bulunduğu yeri veya tanıdığı kişileri tanımada zorluk çekmesine varacak kadar bilinç değişikliği olan deliryum ayrıca kişide dikkat bozukluğu, hafıza problemi, huzursuzluk hali gibi belirtiler de gösterebilir.

Özel bir tedavisi bulunmayan deliryum tedavisinde amaç, semptomları ve etkileri azaltmak amacıyla deliryuma neden olan faktörlerin tespit edilip iyileştirilmesidir.

Deli dana hastalığına neden olan prion proteini pişirmek, yıkamak, kaynatmak gibi mutasyondan kaçınma yöntemleri ile temizlenmemekte ve düzelmemektedir.

Başta sağlık çalışanları olmak üzere enfekte hastaya yakın olan kişilerin mutlaka eldiven kullanması, kesiklerle temastan kaçınılması, tek kullanımlık kıyafetler kullanması gerekir.

Deli dana hastalığı erken teşhis edilemeyen, hastalık belirti vermeye başladığı zaman tanı konulan bir rahatsızlıktır. Belirtiler ortaya çıktıktan sonra hasta 6-12 ay gibi kısa sürede tüm vücut fonksiyonlarını yitirerek hayatını kaybetmektedir.

Deli dana hastalığı günümüzde çok sık görülmemektedir. Tüm dünyada milyonda bir görülen ve semptomları ortaya çıkıktan sonra hızlı seyreden bir beyin iltihabı hastalığıdır.

Hastalığın kuluçka süresinin uzun olması ve klinik özelliklerindeki çeşitlilik nedeniyle genellikle erken tanı konulamamaktadır. Deli dana hastalığı uzun süren kuluçka dönemi nedeniyle çoğunlukla 60’lı yaşlarda ortaya çıkmaktadır.

Deli dana hastalığın ilk evresi hastada öncelikle depresyon, uyku bozukluğu, iştah bozukluğu, hafıza kaybı gibi kişilik değişiklikleri ile ortaya çıkarken ilerleyen dönemlerde demans gibi nörolojik bulgular ile devam emektedir.

Belirtiler ortaya çıktıktan sonra hızlı bir şekilde ilerleyen deli dana hastalığı, hastanın bunama sürecine girmesine neden olarak konuşama ve yürüme zorlukları, kas seğirmeleri, kramplara neden olur. Beyin dokuları hızla zarar gören hasta fiziksel ve mental fonksiyonlarını tamamen kaybedebilir.

Deli dana hastalığının kesin bulaşma nedeni tam olarak bilinmemektedir. Ancak öksürük, hapşırma, dokunma veya cinsel temas yoluyla bulaşan bir hastalık olmadığı bilinmektedir.

Kendiliğinden gelişebildiği gibi enfekte sığır eti, genetik nedenler ya da kontamine aletlerle yapılan cerrahi işlemler sonucu bulaştığı tahmin edilmektedir.

Deli dana hastalığın bilinen kesin bir tedavisi bulunmamaktadır. Hastalığın tedavisine yönelik çalışmalar uzun süredir devam etmektedir. Tanı alan hastaların ağrılarını azaltmak, kas kasılmalarını rahatlatmak ve hastalık sürecini konforlu geçirmelerini sağlamak için bazı tedaviler uygulanarak şikayetler en aza indirilmeye çalışılmaktadır.

Kuluçka süresi 35-40 yıl gibi uzun zaman sürdüğü için deli dana hastalığı erken bir dönemde belirlenememektedir. Hastadaki görülen nörolojik ve psikolojik belirtiler, kapsamında kesin tanı konulması için elektroensefalografi (EEG), periyodik keskin dalga gözlenmesi, beyin omurilik sıvısı (BOS) difüzyon ağırlıklı MRG çekilmektedir. Ancak EEG beyin anormalliklerini gösterir fakat tüm tiplerini teşhis edememektedir. Bu nedenle BOS yöntemi ile daha kesin sonuçlara ulaşılabilmektedir.

Manyetik rezonans görüntüleme tekniğiyle(MRI) ile hastalığa %90 oranında teşhis konulabilmektedir. Ancak hastalığın nonspesifik nörolojik ve psikiyatrik bulgular içermesi nedeni ile teşhisi kesinleştirmek için beyin dokusundan biyopsi yapılmaktadır.

Deli dana hastalığının öksürme, hapşırma, dokunma veya cinsel temas yoluyla bulaşmadığı kesin olarak bilinmektedir. Ancak uzun kuluçka dönemi nedeniyle henüz bulaşma yöntemi veya nedenleri henüz tam olarak bilinmemektedir.

Günümüzde de çok sık görülmeyen deli dana hastalığının bu nedenlerden kaynaklandığı düşünülmektedir;

1. Deli dana hastalığı teşhisi konulan hastaların çoğunda hastalığın neden kaynaklandığı net olarak bilinmez. Rahatsızlığın belirgin bir sebep olmadan geliştiği düşünülmektedir.
2. Deli dana hastalığı teşhisi alan hastaların yarıya yakınının ailesinde hastalık öyküsüne rastlanmıştır. Bu nedenle hastalığın genetik mutasyon için pozitif ilişkileri olduğu tahmin edilmektedir.
3. Deli dana hastalığı teşhisi konulan hastaların bazılarında kornea veya deri naklinden sonra enfekte olduğu görülmüştür. Ayrıca bazı kişilerde kontamine aletlerle beyin ameliyatı geçirdikten sonra deli dana hastalığı geliştiği belirlenmiştir. Çünkü vücutta bulunan ve anormal yapıya dönüşen prionlar standart temizleme yöntemleri ile yok edilememektedir. Vücudunda anormal pionlar olan kişilerde deli dana hastalığı gelişmektedir.
4. Deli dana tanısı almış bazı hastaların enfekte olmuş sığır eti tüketmesinden kaynaklandığı tespit edilmiştir.

Deli dana hastalığının kuluçka süresi uzun olabilir. Bu süre bazen 35-40 yılı bulabilir. Ancak deli dana hastalığının belirtilerin ortaya çıkmaya başladığı andan itibaren rahatsızlık çok hızlı ilerleyerek hastanın beyin hücreleri zarar görmeye başlar. Bu durum da hastanın durumunun ani ve hızlı bir şekilde kötüleşmesine neden olur.

Belirtiler ortaya çıktıktan sonra hastalarda genellikle birkaç ay içinde hızlı bir şekilde zihinsel bozulmaya neden olabilen deli dana hastalığının erken şikayetleri ve semptomları şunlardır;

• Kişilik değişiklikleri
• Hafıza kaybı
• Düşünmenin bozulması
• Bulanık görme yada körlük
• Uykusuzluk
• Koordinasyonsuzluk
• Konuşmada zorluk
• Yutma güçlüğü
• Ani ve sarsıntılı hareketler

Deli dana hastalığı ilerledikçe zihinsel belirtileri daha da kötüleşerek hastanın komaya girmesine neden olur. Bu durumdaki hastalar yaklaşık bir yıl içerisinde kalp yetmezliği, akciğer yetmezliği, pnömoni ya da çeşitli enfeksiyonlar nedeniyle hayatını kaybeder.

Deli dana hastalığının 4 türü mevcuttur.

• Sporadik form: Deli dana hastalığının %85 gibi büyük çoğunluğu sporadik hastaları oluşturmaktadır. Sporadik alt türünün nedeni vücutta bulunan prion proteinlerinin mutasyon geçirmesinden kaynaklanmaktadır.
• Genetik form: Deli dana tanısı almış hastaların %15’inin ailesinde bu hastalık tespit edilmiştir.
• İyatrojenik form: Kornea, deri nakli ya da kontamine ( bulaş olan) aletlerle beyin ameliyatı geçiren kişilerde oluşan deli dana hastalığı türüdür.
• Varyant formu: Enfekte sığır eti tüketen kişilerde görülen deli dana hastalığı türüdür.

Deli dana hastalığı ilk olarak 1990’lı yıllarda Avrupa’da Birleşik Krallık’ta teşhis edilmiş, sığırlarda rastlanılan ve insanlara da bulaşabilen beynin süngerleşmesine neden olabilen beyin dokusu iltihabı hastalığıdır.

Deli daha hastalığı herhangi bir bakteri ya da virüsle ortaya çıkan bir rahatsızlık değildir. Virüslerden daha basit bir yapıya sahip olan ve vücutta bulunan prion proteinin farklılaşmasından kaynaklanmaktadır. 35-40 yıl gibi uzun bir kuluçka süresi olan deli dana hastalığının insanda görülen türü Creutzfeldt-Jakob hastalığı (CJH) olarak adlandırılmaktadır.

Semptomları ortaya çıktıktan sonra hızlı bir şekilde ilerleyen deli dana hastalığı, beyin içerisinde boşluklar oluşturarak beynin süngerimsi bir yapıya dönmesine neden olmaktadır. Herhangi bir tedavisi bulunmayan ve semptomları ortaya çıktıktan sonra hastada fonksiyon kayıplarına neden olan deli dana hastalığı ölümle sonuçlanmaktadır.

Bitlis Rus işgali sonrasında harabe bir hale gelir. İşgal sırasında birçok kişi şehirden kaçmıştır. Kaçan kişiler arasında bir baba ve oğul işgalden sonra şehri merak ederler ve tekrar dönerler.

Şehri geniş bir açıdan gören Dideban Dağına gelirler. Babasi oğlunu şehre bakması için gönderir. Oğul şehri kontrol ettikten sonra geri döner ve babasına şehirde kimse kalmadığını sadece beş tane minare ayakta kaldığını söyler. Babası çok üzülür ve orası için bir ağıt yakar. Türkünün hikayesi bu olaydan doğmuştur.

Bitliste Beş Minare Türküsünün Sözleri​

Bitlis'te Beş Minare Beri Gel Oğlan Beri Gel
Yüreğim Dolu Yare Beri Gel Oğlan Beri Gel
İsterem Yanan Gelem Beri Gel Oğlan Beri Gel
Cebimde Yok Beş Pare Beri Gel Oğlan Beri Gel

Tüfeğim Dolu Saçma Beri Gel Oğlan Beri Gel
Güzelim Benden Kaçma Beri Gel Oğlan Beri Gel
Doksan Dokuz Yaram Var Beri Gel Oğlan Beri Gel
Bir Yara Da Sen Açma Beri Gel Oğlan Beri Gel

Delikanlının adı Mahir genç güzeller güzeli Gülizar'a aşık olur. Gülizar bir ağanın kızı ne yapsın gönlü düşmüş bir kere. Gülizarı isterler ama vermezler Mahir'e, sen kimsin de bir ağanın kızını istersin derler. Kızda Mahir'i ister bir gün karar verip kaçar evlenirler. Kızın annesi ve babası küsmüşdür onlara.

Mahir'in bir de av merakı vardır. Bazen dört beş arkadaşıyla birlikte ava giderler. Yine gittiği bir gün Gülizar gitme Mahir içimde kötü bir his var der. Mahir'in de içi rahat değildir ama yine de gider.

Av dönüşte herkes söylenen yerde toplanır. Mahir gelmez arkadaşları merak ederler erken mi döndü acaba diye. Merak edip bir süre bekledikten sonra şehre dönerler. Şehirde Gülizar'a sorarlar Mahir geldi mi diye Gülizar hayır gelmedi sizinle değil miydi der. Arkadaşları telaşlanıp dağa geri döner ve Mahir'i aramaya başlarlar. Bir ağacın dibinde Mahir'in cesedini bulurlar.

Gülizar'a nasıl söylesinler sevdiğinin öldüğünü. Alıp Mahir'in yanına götürürler. Mahir'in cesedini gören Gülizar ölümünü kabul edemez ve oracıkta oturup bu ağıdı yakar. Sevdiğinin arkasından, yazgısına kahreder.

Bir Ay Doğar Türküsünün Sözleri​

Bir ay doğar ilk akşamdan geceden neydem neydem geceden
Şavkı vurur pencereden bacadan
Dağlar kışımış yolcum üşümüş nasıl edem ben
Uykusuz mu kaldın dünkü geceden neydem neydem geceden
Uyan uyan yar sinene sar beni
Dağlar kışımış yolcum üşümüş nasıl edem ben
Uyan uyan yar sinene sar beni
Dağlar haramı açma yaramı perişânım ben

Yüce dağ başından aşırdın beni neydem neydem yar beni
Tükenmez dertlere düşürdün beni
Dağlar kışımış yolcum üşümüş nasıl edem ben
Madem soysuz göynün bende yoğudu neydem neydem yoğudu
Niye doğru yoldan şaşırdın beni
Dağlar kışımış yolcum üşümüş perişanım ben
Niye doğru yoldan şaşırdın beni
Dağlar harâmı açma yaramı perişânım ben

Aşağıdan gelir eli boş değil neydem neydem boş değil
Söylerim söylerim göynüm hoş değil
Dağlar kışımış yolcum üşümüş nasıl edem ben
Bir güzeli bir çirkine vermişler neydem neydem vermişler
Baş yastığı gendisine eş değil
Dağlar kışımış yolcum üşümüş nasıl edem ben
Baş yastığı gendisine eş değil
Dağlar harâmı açma yaramı perişânım ben

Düşman işgalinden kaçan bir aile üç kızıyla birlikte Bolu'ya yerleşir. Kızların rahat tavırları Bolu'da hoş karşılanmaz. Ama kızlar bu duruma pek de aldırış etmezler. Bolu'nun evli üç delikanlısı bu kızlara vurulur gençler bazı akşamlar kızların evine gider sazlı sözlü alem yaparlar.

Yine bir akşam mahalle bekçisi gençlerin eve girdiğini görünce zaptiyeye haber verir. Kapıyı çalarlar ve eve dalarlar, evdekileri tutuklayıp karakola götürürler. Ama içlerinden birisi kaçar. Kaçan genç un kilerine saklanır tamamen una bulanmıştır. Birden aklına karısı ve çocukları gelir.

Yaptığından çok pişman olur ama ne yaptıysa ne ettiyse içindeki bu duyguya engel olamamıştır. Sabaha karşı çaresiz evine gider. Karısını ve çocuklarını uyurken izler. Olayı duyan kızların babası soluğu karakolda alır. Gençlerin misafir olduğunu söyler. Konu bir şekilde örtbas edilir fakat bütün Bolu bu olayı duyar ve unutmaz. O günden bugüne bu türküyle söylenir durur.

Beyaz Giyme Toz Olur Türküsünün Sözleri​

Beyaz giyme toz olur
Siyah giyme söz olur
Gel beraber gezelim
Muradımız tez olur

Salına da salına da gel
Haydi yavrum
Dön dolaş gene bana gel

Beyaz giyme tanırlar
Seni yolcu sanırlar
Zaten bende talih yok
Seni benden alırlar

Salına da salına da gel
Haydi yavrum
Dön dolaş gene bana gel

Yıllar önce genç bir delikanlı, güzeller güzeli Ermeni bir kıza aşık olur. Birbirlerini çok severler. Fakat aralarında mezhep farkı vardır. Delikanlı müslüman, genç kız ise Ermeni'dir. Aileler bu birlikteliği kabul etmez. Delikanlı kıza sorar, sevdiğim evlenmemiz için tek şart senin müslüman olman der. Genç kız kızar, kabul etmez, asıl sen beni seviyorsan Ermeni ol der. Delikanlı da kabul etmez.

Sevdalılar birbiriyle inatlaşır ve ayrılırlar. Bir süre sonra genç kızı başlasıyla nişanlarlar. Delikanlı sevdasından yataklara düşer, hastalanır. Vereme yakalanır. Hem sevdiğine kavuşamamanın verdiği üzüntü hemde sağlığını kaybetmesiyle, bu acı türküyü söyler durur.

Bahçalarda Mor Meni Türküsünün Sözleri​

Bahçalarda mor meni
Verem ettin sen beni
Nasıl verem olmayım
Eller sarıyor seni

Ben sana yandım gelin
Yanağı allı gelin
Gaziantep yolunda
Öldürdün beni gelin

Bahçalarda meleme
Yar göğsün düğmeleme
Ölürsem kanlım sensin
Gözlerin sürmeleme

Ben sana yandım gelin
Yanağı allı gelin
Gaziantep yolunda
Öldürdün beni gelin

Bahçalarda saz olur
Gül açılır yaz olur
Ben yarime gül demem
Gülün ömrü az olur

Ben sana yandım gelin
Yanağı allı gelin
Gaziantep yolunda
Öldürdün beni gelin

Recep ve Halime'nin Aşkı: Acı Bir Türküye Dönüşen Hikaye
Bir zamanlar Balkanlar’ın bereketli topraklarında, küçük bir köyde Recep adında bir genç yaşardı. Recep, o sabah erkenden kalkıp bahçesine gitti. Güneş tam tepedeyken, sıcağın altında terlemeye başlayınca eve döndü. Eve vardığında sundurmanın altında ayaklarını uzattı, annesinden soğuk bir ayran istedi. Annesi, ayranı getirip Recep’e verdiğinde, yüzünde bir tedirginlik vardı.

Recep, annesinin bir şey söylemek istediğini fark etti, ancak ne olduğunu kestiremiyordu. Annesinin yüzüne dikkatlice baktığında ise kötü bir haber olduğunu anlamakta gecikmedi.

Recep’in annesi, "Oğlum, sen bahçedeyken Halime geldi. Korkuyordu, telaşlıydı. Ne olduğunu sorduğumda gözyaşları içinde anlattı. Ahmet Ağa’nın oğlu İsmail, Halime’yi istemeye gelmiş,” dedi.

Bu haber Recep’i derinden sarstı. Halime, onun nişanlısıydı, nasıl olur da başkası onu isteyebilirdi? Recep öfkeyle doldu. Annesinin söyledikleri kulağında yankılanırken, bir an bile duraksamadan Halime’ye haber gönderdi. O gece, her zaman buluştukları çeşmenin başında Halime’yi bekleyecekti.

Akşam olduğunda, Recep her zamanki yerinde Halime’yi bekliyordu. Halime, korku ve tereddüt içinde geldi. Recep, Halime’nin iki kolundan tutup gözlerinin içine baktı. Halime başını eğdi ve yalvararak, "Yalvarırım Recep, kaçalım buralardan. Annem niyetini bozmuş, nişanı bozduracak ve beni Ahmet Ağa’nın oğluna verecek," dedi.

Bu sözler Recep’in yüreğini dağladı. Anında Ahmet Ağa’nın konağına koştu. Konağın kapısına dayanıp bağırdı: "Ahmet Ağa, nişanlı bir kıza göz dikmek ne demek? Erkeklik bu mudur?" Ancak Recep, kapıda beklerken Ahmet Ağa’nın adamları üzerine çullandı. Onun sözlerini bile tamamlamasına fırsat vermeden dövmeye başladılar. Recep, ne olduğunu anlamadan yere yığıldı. Vücudu yaralarla dolu bir halde evinin kapısının önüne bırakıldı.

Annesi, oğlunun bu halini görünce feryat figan etti. Recep, o geceyi inleyerek geçirdi. Sabah olduğunda ise, camiden okunan sabah ezanıyla birlikte ayağa kalktı. Babasından kalan tüfeğini omzuna astı ve annesinin yalvarışlarını dinlemeden dışarı çıktı. Tek hedefi, Ahmet Ağa’dan intikamını almaktı.

Recep, Ahmet Ağa’nın konağına dayanıp tüfeğini ateşledi. Ancak Ahmet Ağa’nın adamları da silahlarını çekip Recep’e karşılık verdiler. Recep, arkadaşlarıyla birlikte bu çetin çatışmadan sağ çıkmayı başardı, ama artık köyüne geri dönemezdi. Dağlara çekildiler, izlerini kaybettirdiler.

Köyde, Recep’in başka bir köyde bir sevgilisi olduğu söylentisi yayıldı. Bu haber, Halime’nin yüreğini dağladı. Uzun süre Recep’ten haber alamayan Halime, bu yalana inandı. Çok geçmeden Halime, Ahmet Ağa’nın oğlu İsmail ile nişanlandı ve düğün hazırlıkları başladı.

Düğün gecesi, Recep yeniden ortaya çıktı. Halime’yi kınadan kaçırmak istiyordu. Ancak, düğün alanına vardığında silahlar patladı. Recep ve arkadaşı, Ahmet Ağa’nın adamlarına karşı çatışmaya girdiler. Ancak Recep, aldığı yaralarla oradan uzaklaşmak zorunda kaldı.

Halime, Recep’in ölüm haberini duyduğunda gözyaşlarına boğuldu. Düğün günü geldiğinde ise Halime ortadan kayboldu. Arda Nehri’nin kıyısına geldi, gözyaşları içinde nehrin sularına doğru yürüdü ve kendini sulara bıraktı. Halime’nin bedeni bulunamadı, sadece gelinliği nehrin kıyısında kaldı.

Recep, Halime’nin ölüm haberini aldığında yaralı haliyle Arda Nehri’ne koştu. Halime’nin cesedini aradı, ancak bulamadı. Artık bu acıya dayanamayacağını anladı. Vücudu zaten yaralarla doluydu, hayat ona bir işkence haline gelmişti. Son bir adım attı ve kendini Arda Nehri’nin sularına bıraktı.

Balkanlar’da yaşanan bu hazin aşk hikayesi, zamanla bir türküye dönüştü. Recep ve Halime’nin aşkı, dilden dile, gönülden gönüle aktarıldı. Onların adları, hayatlarından çok daha uzun süre yaşadı. Bu türkü, Balkanlar’da doğdu, büyüdü ve umulur ki bir gün yeniden Rom eli diyarından bizlere seslenmeye devam eder.

Türkünün hikayesi için birkaç farklı kaynak bulunmaktadır. Yazılan birçok kaynağa göre Sivas'ın Sofular köyünde Hızır isminde bir adam yaşar. Hızır yaşadığı köydeki ahlaki değerlerin bozulduğundan ve kültürel bağlılıklarından uzaklaşıldığı, bunun yanlış olduğunu düşünerek köyünden ayrılır. Köyünün yakın yerlerden birinde Banaz'a yerleşir.

Bir süre burada yaşadıktan sonra Pir Sultan Abdal'ı duyar ve dergahına gitmeye başlar. Dergaha mürid olmak ve hizmet etmek istediğini Pir Sultana söyler ve 7 yıl boyunca bu dergahta hizmet eder. Bu süre boyunca Pir Sultan'ın kimlere dua edip arkasında durduysa o kişilerin önemki yerlere geldiğini farketmiş ve kendisinin arkasında durup dua etmesini istemiştir.

Bu isteği üzerine Pir Sultan Hızır'a ben senin için dua ederim ama sen güçlü birisi olursan bu düzeni değiştirmek yerine ortak olmayı seçersin. Yetiştiğin yeri unutur karşı çıksam beni bile asabilirsin demiştir. Pir Sultan bir süre sonra Hızır'a güvenir kendi isteğiyle onu İstanbul'a gönderir. Hızır için duasını eksik etmez.

Hızır saraya yerleşir ve çok katkıları olur ve kısa zamanda yükselir. Paşa ünvanı verilir ve Sivas'a dönemin valisi olarak atanır. Vali olarak atanan Hızır Paşa burada insanlara zulum eder ve görevi boyunca insanların haklarını yer, adaletli olmaz. Sivas'a atandıktan sonra Pir Sultan'ı huzuruna çağırır ve onun için büyük bir sofra kurdurur. Pir Sultan bu davet üzerine Hızır Paşa'nın yanına gider. Sofraya oturulur fakat Pir Sultan herhangi birşey yemeyi kabul etmez.

Hızır Paşa nedenin sorar, Pir Sultan'da bu sofra haram sofrasıdır, insanların haklarını yemektesiniz der. Şaşıran Hızır Paşa haramı helali Allah bilir diye cevap verince, Pir Sultan bu yemekleri ben değil köpeklerim bile yemez der. Bunun üzerine köpekler getirilir ve önlerine iki yemek konur. Sofradan alınan yiyeceklere köpekler dokunmaz. Bunun üzerine çok sinirlenen Hızır Paşa, Pir Sultanı zindana attırır.

Bir süre sonra siniri geçen Hızır Paşa zindana giderek, Pir Sultan'a tek bir koşulda onu affedeceğini söyler. Şart ise Pir Sultan'ın bir şiir söylemesi ve içinde Şah kelimesinin geçmemesini istemektedir. Pir Sultan ise yazdığı şiirde Şah kelimesini defalarca kullanmıştır. Bu durum üzerine Hızır Paşa Pir Sultan'ın idam emrini vermiştir.

Açılın Kapılar Şaha Gidelim Türküsünün Sözleri​

Hızır Paşa bizi bizi berdar etmeden
Hızır Paşa bizi berdar etmeden
Açılın kapılar şaha gidelim
Siyaset günleri gelip çatmadan
Yıkılın kaleler dosta gidelim

Kalenin kapısı taştan demirden
Yanlarım çürüdü yaştan yağmurdan
Bir kimsem yoktur ki dostu çağırtam
Açılın kapılar şaha gidelim
Yıkılın kaleler dosta gidelim

Çıkalım bakalım kale başına
Mümin müslümanlar gider işine
Bir ben mi düşmüşüm can telaşına
Açılın kapılar şaha gidelim
Yıkılın kaleler dosta gidelim

Pir Sultan Abdal'ım hey Hızır Paşa
Bizi hasret ettin kavim gardaşa
Yazılan mı gelir sağ olan başa
Açılın kapılar şaha gidelim
Yıkılın kaleler dosta gidelim