Bir varmış, bir yokmuş. Bir zamanlar, küçük ama neşeyle dolu bir kasabada, Elif adında meraklı bir çocuk yaşarmış. Her sabah annesiyle el ele tutuşup okula yürür, kaldırım taşlarının arasındaki minik çiçeklere bakarak gülümsermiş.

Bazen sessizce gökyüzüne bakar, bazen de annesine o gün neler olacağını sorarmış. O sabah da içi kıpır kıpırmış, çünkü öğretmenleri onlara yeni bir konudan bahsedecekmiş.

Sınıfta herkes yerini almış, öğretmen tahtaya kocaman iki kelime yazmış: Çekirdek Aile ve Geniş Aile. Elif kalemini sıkıca tutmuş, dikkatle dinlemeye başlamış.

Öğretmen, çekirdek ailenin anne, baba ve çocuklardan oluştuğunu, geniş ailenin ise içinde büyükanne ya da büyükbaba gibi başka aile bireylerinin de yaşadığı evler olduğunu anlatmış.

Elif duyduklarını kafasında canlandırmış ve kendi ailesini düşünmüş. “Biz annemle ve babamla yaşıyoruz,” diye geçirmiş içinden, “Demek ki biz çekirdek aileyiz.”


O gün okuldan çıkarken güneş hâlâ gökyüzünde gülümsüyormuş. Elif annesinin yanına koşmuş, çantasını sırtına geçirirken öğrendiklerini heyecanla anlatmaya başlamış. Çekirdek ve geniş aile arasındaki farkları sıralamış, bazen kendinden emin, bazen de kafası karışık bir şekilde konuşmuş.

Annesi onu sabırla dinlemiş, ara sıra gülümsemiş ama hiçbir şey söylememiş. Eve vardıklarında Elif’in kafasında hâlâ tek bir düşünce dönüyormuş: “Biz üç kişiyiz, o zaman çekirdek aileyiz.”

Kapıdan girer girmez mutfaktan mis gibi tarçın kokusu yayılmış. Elif çantasını bırakıp koşarak mutfağa geçmiş ve anneannesini sobanın başında kurabiye tepsisini tutarken bulmuş. Elif’e dönerek “Hoş geldin kuzum,” demiş.

Elif gülerek ona sarılmış ama içindeki o küçük sorunun cevabı hâlâ yerli yerindeymiş.

Elif salona geçip camdan dışarı bakarken bir yandan da kafasındaki düşüncelerle baş başa kalmış. “Anneannem her sabah bizimle kahvaltı ediyor. Akşam yemeklerinde masada hep dört kişiyiz. Hep yanımda,” diye mırıldanmış usulca.

O an bir şey fark etmiş gibi gözleri kocaman açılmış, ardından yüzünde tatlı bir gülümseme belirmiş.

Koşarak annesinin yanına gitmiş ve kocaman bir merakla sormuş: “Anne! Biz gerçekten çekirdek aile miyiz?”

Annesi şaşkınlıkla ona bakmış ama gülümsemeyi unutmamış.

Elif konuşmaya devam etmiş: “Bugün okulda öğrendik. Eğer büyükanne ya da büyükbaba da evde yaşıyorsa, ona geniş aile deniyormuş. Ama biz üç kişiyiz demiştim ben. Meğer biz dört kişiyiz!”

Annesi onun bu fark edişine sevgiyle bakmış ve sadece “Evet tatlım, biz aynı çatının altında sevgiyi paylaştığımız için geniş bir aileyiz.”

O akşam sofraya dört tabak konmuş. Elif, masadaki herkesin bir yandan gülümsediğini, bir yandan sohbet ettiğini fark etmiş. Kurabiyeler bitmiş, çaylar içilmiş, Elif en sevdiği masalı dinlemek için anneannesinin yanına kıvrılmış. Battaniyenin altına birlikte girmişler, sobanın çıtırtıları eşliğinde masalını dinlemiş.

Elif’in gözleri yavaş yavaş kapanırken içinde tarif edemediği bir sıcaklık hissediyormuş. O an, ailesinin sadece odaları paylaşan insanlar değil, kalpleri birbirine bağlı bir sevgi halkası olduğunu anlamış. “Aile,” diye düşünmüş, “birlikte yaşamak değil sadece. Kalbinde yer açmakmış sevdiklerine.”

Ve Geniş Aile Masalının sonunda, Elif sevgiyi en derininden hissettiği evinde, anneannesinin yumuşacık dizlerine başını koyarak huzurla uykuya dalmış.

Bir varmış, bir yokmuş. Bir zamanlar, yemyeşil vadilerin arasında kurulmuş sakin bir krallık varmış, Bu krallıkta herkesin sevdiği, sessiz ve meraklı bir prens yaşarmış. Prensin adı Mert’miş. En çok da sarayın yüksek kulelerinden uzaklara bakmayı severmiş.

Sarayın hemen arkasında, taş yolların kıvrılarak çıktığı yüksek bir dağ uzanıyormuş. Bu dağa “Sisli Dağ” derlermiş. Çünkü tepesini örten beyaz sis hiç dağılmaz, bulutlar oradan eksik olmazmış.

Zamanında bu dağa çıkan cesur birkaç kişi olmuş ama döndüklerinde daha sessiz, daha içine kapanık hâle gelmişler. O günden sonra kimse o dağa adım atmamış. İçinde ne olduğunu da kimse tam olarak öğrenememiş.

Mert her sabah odasının penceresinden Sisli Dağ’a bakarmış. İçinde hem merak hem de biraz korku varmış. Dağ ne kadar sessiz görünse de, sanki onu çağırıyor gibi hissedermiş.

Bir gün, sarayın kitaplığında, kenarı yıpranmış tozlu bir defter bulmuş. Sayfaları sararmış olan bu kitabın kapağında, altın renklerle tek bir cümle yazıyormuş: “Korktuğun yolda yürürsen, içinde saklı olan ışığı bulursun.”

O cümleyi okuduktan sonra Mert’in içinde bir şey kıpırdamış. Günlerce bu sözü düşünmüş. Sonunda, o dağa gitmeye karar vermiş. “Korkumu tanımadan, içimdeki merakı susturamam,” demiş kendi kendine.

Ertesi sabah gün doğarken bir çanta hazırlamış. İçine biraz ekmek, bir pusula ve en sevdiği tahta aslanını koymuş. Hazır olduğunu hissedince sessizce yola çıkmış.

Mert ormana doğru yürümeye başlamış. Ağaçlar uzadıkça gökyüzü görünmez olmuş. Rüzgâr, yaprakların arasından sessizce geçerken çalılığın arkasından ani bir ses gelmiş. Mert ürkmüş ama geri adım atmamış. Az sonra çalılıktan minik bir kirpi çıkmış.

Mert derin bir nefes almış ve hafifçe gülümsemiş. “Korkmak normal,” demiş kendi kendine, “ama hemen kaçmam gerekmiyor.”


Yol daralmış, taşlar kayganlaşmış. Mert yürürken birkaç kez sendelemiş ama düşmemiş. Dengesini buldukça cesareti de artmış. Kendi kendine fısıldamış: “Zor olsa da adım atmalıyım.”

Biraz ilerledikten sonra karşısına eski bir tahta köprü çıkmış. Köprünün altından incecik bir dere akıyor, tahtalar gıcırdayarak sallanıyormuş ama Mert geri dönmemiş. Derin bir nefes alıp yavaşça yürümeye başlamış. Her adımda biraz daha cesaretlenmiş.

Köprünün sonuna geldiğinde durup geriye bakmış. “Galiba yavaş yavaş korkumun dışına çıkıyorum,” diye düşünmüş kendi kendine.

Yol ilerledikçe sis yoğunlaşmaya başlamış. Mert çevresini neredeyse göremez olmuş. Etraf bulanık, sessiz ve biraz ürkütücüymüş. Ama o cebinden pusulasını çıkarmış ve yönünü kontrol etmiş. Adım attıkça kalbi önce hızlı atmış, sonra yavaş yavaş sakinleşmiş. “Nereye vardığımı bilmiyorum ama içimde bir ses doğru yolda olduğumu söylüyor,” diye fısıldamış kendi kendine.

En sonunda, tepenin düzlüğüne ulaşmış. Sisin arasında taşlarla çevrili yuvarlak bir alan varmış. Ortasında da yosun tutmuş eski bir taş kutu duruyormuş. Mert sessizce yaklaşmış. Kutunun kapağını kaldırmış.

Kutunun içinde yalnızca küçük bir ayna varmış. Mert aynaya bakınca kendi gözleriyle karşılaşmış. Ama bu gözler, her zamanki gibi bakmıyormuş. Daha sakin, daha güçlü ve kararlıymış. Kutunun kenarına ince harflerle bir cümle kazınmış: “Korkusunu tanıyan, cesaretin kapısını açar.”

Mert gülümsediği anda etrafındaki sis yavaş yavaş dağılmaya başlamış. Gökyüzü açılmış, güneş ışığı yumuşakça yüzüne dokunmuş. O an içinden bir şey anlamış: Sisli Dağ, korkutmak için değil, onun içindeki cesareti ortaya çıkarmak için oradaymış.

Dönüş yolunda her şey daha kolay gelmiş. Minik kirpiye yeniden rastlamış, bu kez onunla yan yana yürümüşler. Mert artık sessiz değil, içi içini anlayan bir huzurla doluymuş.

Mert sarayın kapısından içeri girdiğinde herkes onu sessizlikle karşılamış. Ne diyeceklerini bilememişler, sadece merakla bakakalmışlar. Mert ise gülümseyerek şöyle demiş: “Gittim ve artık korkmuyorum.”

O gece Mert, odasını ilk kez karanlıkta bırakmış. Gözlerini kapattığında karanlık onu korkutmamış. Çünkü artık içini aydınlatan ışıkla uyuyormuş. İşte o yüzden, bu hikâye herkesin dilinde “Cesur Prens Masalı” olarak anılmaya başlamış.

Bir varmış, bir yokmuş. Bir zamanlar, küçük ve sessiz bir mahallede yaşayan Meriç adında meraklı bir çocuk varmış. Meriç etrafında olup bitenleri dikkatle izlemeyi çok severmiş. Bir ses, bir iz, bir bakış. Hepsi onun için birer ipucuymuş sanki.

Meriç sabahları pencereden dışarı bakar, yoldan geçenleri izler, sokağın köşesindeki kedinin her hareketini ezberlermiş. Bir gün, posta kutusuna bırakılan ama üzerinde hiç isim yazmayan bir zarf bulmuş. Zarfın içi boşmuş, sadece içinden bir yaprak düşmüş.

Meriç o an karar vermiş: Artık bir dedektif olacakmış. Odasındaki defteri çıkarmış, ilk sayfaya büyük harflerle şunu yazmış: “Gizemli Zarf Vakası”. Altına da tarih atmış, tıpkı kitaplarda gördüğü gibi.

Sonra düşünmeye başlamış. Bu zarf kimden gelmiş olabilirdi? Neden boştu? Ve neden sadece bir yaprak vardı içinde? Belki de bir mesaj saklıydı o yaprakta. Meriç dikkatlice yaprağa bakmış, üzerindeki çizgileri incelemiş. Sonra annesinin kitaplığındaki bitki kitabını almış ve yaprağı oradaki resimlerle karşılaştırmış.

“Bu, bahçedeki yaşlı ceviz ağacının yaprağı!” demiş heyecanla. Hemen paltosunu giymiş, defterini eline almış ve bahçeye koşmuş. Ceviz ağacının altına vardığında yerde başka yapraklar da bulmuş ama hepsi kuruymuş. Sadece biri taptaze görünüyormuş.


Yaprağı eline almış, etrafına bakınmış. Birden gözleri ağacın kovuğuna takılmış. Koyu kahverengi bir şey parlıyormuş orada. Meriç dikkatlice yaklaşmış ve küçük bir kalem bulmuş. Kalemin üzerinde “D” harfi varmış.

“Bu, dedektif kelimesinin baş harfi!” demiş kendi kendine. Kalemi cebine koymuş, bu detayı defterine not etmiş. Gözleri ışıldamış. Artık bir ipucuna sahipmiş.

Ertesi gün okuldan dönerken sokakta yürürken fark etmiş: Komşu teyzenin bahçesindeki rüzgârgülü ters dönmüş. Halbuki her zaman aynı yöne dönermiş. Meriç bunu da not etmiş. “Bir şeyler oluyor bu mahallede.” demiş içinden.

Akşam olduğunda odasında düşünmeye başlamış. Zarf, yaprak, kalem, rüzgârgülü. Bunların hepsi birbiriyle bağlantılı olmalıymış. Tam o sırada, penceresinden aşağı baktığında sokağın köşesinde duran bir çocuğu fark etmiş. Yabancıymış, daha önce hiç görmemiş.

Ertesi sabah erkenden dışarı çıkmış. Sokaktaki çocuk hâlâ oradaymış, kaldırım taşlarına tebeşirle şekiller çiziyormuş. Meriç yavaşça yanına yaklaşmış.

“Merhaba,” demiş Meriç usulca, “Ben Meriç, dedektifim.”

Çocuk başını kaldırıp gülümsemiş. “Ben de Derin,” demiş neşeyle. “Yeni taşındım buraya. Zarfı ben bırakmıştım. Sadece biri fark eder diye düşünmüştüm.”

Meriç şaşkınlıkla sormuş: “Peki. Zarfı, benim bulduğumu nereden bildin?”

Derin hafifçe gülümseyip başını yana eğmiş. “Ertesi sabah pencereden seni gördüm. Bahçedeki ceviz ağacının altındaydın. Elinde defter, kaleme not alıyordun. Sonra ağacın kovuğuna uzandığını gördüm.”
Biraz çekinerek eklemiş: “Kimse o kovuğa bakmazdı. Sadece biri ipucunu izlediyse orayı fark edebilirdi.”

Meriç bir an düşünmüş, sonra gözleri parlamış. “Yani, sen de bir dedektifsin!” demiş heyecanla.

Derin utangaçça başını sallamış. “Olmak istiyorum ama yalnız başıma cesaret edemiyordum.”

Meriç elini uzatmış. “O zaman artık birlikteyiz. Her gizemi çözeriz.”

İki çocuk o gün mahalleyi birlikte dolaşmış, kayıp eşyaların izini sürmüş, kuşların sesini bile anlamaya çalışmış.

Akşam olup defterini açtığında Meriç, sayfanın altına şunu yazmış: “Gizemli zarf beni ona götürdü. Ama bulduğum şey bir sır değilmiş; gerçek bir dostlukmuş.”

Artık her yeni gizem, onların oyun saatine dönüşmüş. Bazen bir taşın altındaki karıncaların izini sürmüşler, bazen rüzgârda savrulan bir mektubun sahibini bulmuşlar. Ne kadar küçük olursa olsun her ipucu, onları yeniden bir araya getirmiş.

Ve bir gün, Derin elindeki tebeşirle Meriç’e dönüp şöyle demiş: “Biliyor musun? Belki de en iyi dedektifler, en iyi dostlardan olur.”

Meriç sadece gülümsemiş. Çünkü artık biliyormuş ki: Bazı soruların cevabı defterde değil, kalpte saklıymış.

Ve Küçük Dedektifler Masalı burada biterken; Meriç, defterini başucuna koymuş. Gözlerini kapadığında bir zarf değil, bir dostluğun sesi düşmüş içine.

Bir varmış, bir yokmuş. Bir zamanlar, yemyeşil ağaçların göğe uzandığı, kuşların şarkı söylediği, derelerin şırıl şırıl aktığı bir orman varmış. Bu ormanın içinde birçok hayvan yaşarmış ama herkesin gözünü diktiği biri varmış: Kurnaz Tilki.

Tilki, ormanda olup biteni hep dikkatle izler, her hayvanın neyi sevip neyi sevmediğini öğrenirmiş. Kimisi onun akıllı olduğunu düşünürmüş, kimisi biraz bencil. Ama Tilki kendini hep bir adım önde görürmüş.

Sabahları erkenden uyanır, sincapların ceviz sakladığı ağaçları inceler, serçelerin öttüğü dallarda gezinirmiş. Gün boyu gözetler, gizliden gizliye planlar yaparmış. Çünkü Tilki, ormandaki “önemli hayvanlardan biri” olmak istiyormuş.

Bir gün ormanda büyük bir toplantı yapılacağı duyulmuş. Yaşlı Baykuş herkesi büyük çınarın altına çağırmış. “Bu ormanın düzenini konuşacağız,” demiş. Tilki hemen kulak kabartmış. “Belki de en akıllı hayvan seçilirim,” diye içinden geçirmiş.

Toplantı günü geldiğinde, ormandaki tüm hayvanlar sırayla söz almış. Aslan, güçlü olduğu için lider gibi davranmış. Geyik, hızlı olduğunu söylemiş. Ayı, kuvvetiyle övünmüş. Tavşan ise biraz çekinerek konuşmuş ama yine de fikrini söylemiş.

Sıra Tilki’ye geldiğinde, gözlerini kısıp etrafa bakmış ve gülümsemiş. “Ben her şeyin farkındayım,” demiş. “Kim nerede, ne yapıyor, ne düşünüyor, bilirim. Bu yüzden kararlar almada en doğru kişi benim.” Hayvanlar birbirine bakmış ama kimse bir şey dememiş.

Toplantıdan sonra sessizlik olmuş. Herkes yavaş yavaş dağılmış ama akıllarında bir soru varmış: “Gerçekten en önemlisi kim?” Ertesi sabah, yaşlı Baykuş yine çağrı yapmış. Ama bu kez konuşmak için değil, bir görev vermek için çağırıyormuş.

“Her birinize bir görev düşüyor,” demiş. “Tilki, sen küçük kirpinin kaybettiği fındıkları bulacaksın. Aslan, yaralı güvercine yardım edeceksin. Tavşan, su birikintisinde mahsur kalan arıları kurtaracaksın.”

Tilki başta şaşırmış. “Ben sadece düşünmeyi severim, uğraşmak istemem,” demiş içinden. Ama yine de gitmiş, kirpinin fındıklarını aramış. Dalların altına, taşların arkasına bakmış. Bazen üşenmiş, bazen kızmış ama kirpinin üzgün bakışlarını hatırladıkça devam etmiş.

Günün sonunda, fındıkları bulan Tilki, kirpinin mutluluğunu görünce yüreği yumuşamış. İlk defa biri ona teşekkür etmiş. Ve bu teşekkür, Tilki’yi düşündüğünden çok daha fazla mutlu etmiş.

O akşam, yeniden büyük çınarın altında buluşmuşlar. Yaşlı Baykuş gözlerini kapatıp konuşmuş: “Ormanda kimin ne kadar hızlı ya da güçlü olduğu değil; kimin yüreğiyle hareket ettiği önemlidir. Gerçek liderlik, başkalarını anlamak ve onlara yardım etmektir.”

Tilki o anda başını hafifçe eğmiş. Kendini sorgulamış. Sessizce ayağa kalkmış ve, “Ben hâlâ çok şey öğreniyorum,” demiş. “Ama artık dinlemeyi daha çok seveceğim.”

O günden sonra Tilki, kurnazlığını sadece kendine saklamamış. Bilgiyi paylaşmış, yardım etmiş, sessizleri duymuş. Ormanda artık kimse “kim en önemli?” diye sormamış. Çünkü herkes, farklı yönleriyle değerli olduğunu anlamış.

Ormandaki Görev Dağılımı Masalının sonunda; ormanın içinde sessizce yürüyen, ama artık içi huzurla dolan bir Tilki varmış. Kimi zaman önde, kimi zaman arkada yürürmüş ama kalbi hep ortadaymış.

Bir varmış, bir yokmuş. Bir zamanlar, kalabalık bir şehirde, yüksek apartmanların arasında yaşayan Ufuk adında bir çocuk varmış. Ufuk her gün okuldan geldiğinde sessizce odasına çekilir, eline tabletini alır, saatlerce oyun oynar, videolar izler, dünyayı sadece ekranın içinden seyredermiş.

Her şey elinin altındaymış gibi görünse de, bir şeyler eksikmiş sanki. Evin içinde dolaşır dururmuş ama hiçbir şey dikkatini uzun süre çekmezmiş. En sevdiği oyunu bile bazen yarıda bırakır, tavana bakarak hayallere dalarmış.

Bir gün, annesi odasına girip yavaşça yanına oturmuş. “Ufuk,” demiş gülümseyerek, “bu hafta sonu dedenin yanına gidiyoruz.” Ufuk önce bir şey dememiş. Sonra, “Ama orada internet yok,” diye mırıldanmış. Annesi onun başını okşamış, “Olsun, biraz farklı şeyler görmek belki iyi gelir,” demiş.

Cumartesi sabahı erkenden yola çıkmışlar. Dedesinin evi, şehirden uzakta, küçük bir kasabanın içindeymiş. Bahçesinde erik ağaçları olan, duvarları çatlaklarla dolu eski ama sıcacık bir evmiş. Ufuk arabadan iner inmez etrafa bakınmış. Ne tablet sinyali varmış ne de internete bağlanacak bir ağ.

Odasına yerleşirken yatağın altındaki sandık dikkatini çekmiş. Eskimiş ahşap sandığın üzerinde silik harflerle “OYUNLAR” yazıyormuş. Merakla kapağını açmış. İçinden türlü türlü şeyler çıkmış: cam misketler, tahta bir topaç, küçük bir bez kukla, ip atlama halatı ve taştan yapılmış bir seksek taşı.

Ufuk önce şaşırmış, sonra da biraz gülmüş. Tam sandığı kapatacakken dedesi kapıdan başını uzatmış. “Onlar benim çocukluk oyuncaklarım,” demiş. “İstersen nasıl oynandıklarını gösterebilirim.” Ufuk başta kararsızmış ama dedesinin sıcacık sesi ona iyi gelmiş. Başını sallayarak kabul etmiş.

Bahçeye çıktıklarında dedesi topacı eline alıp yere çevirmiş. Topaç dönerken çıkardığı ses, Ufuk’un içine nedense tuhaf bir sevinç bırakmış. Sonra dedesi misketleri yere dizmiş, birlikte çukura yuvarlamaya başlamışlar. Ufuk ilk birkaç denemede başarısız olmuş ama sonra alışmaya başlamış.

Oyun oynadıkça zamanın nasıl geçtiğini fark etmemiş. Ne internet aklına gelmiş, ne de tableti özlemiş. Ellerini toprağa bulamış, dizlerinin kirine aldırmadan yere çömelmiş. Kahkahası bahçede yankılanmış, rüzgârla birlikte dalların arasına karışmış.

Her taş, her ip, her kukla sanki yeniden canlanmış; hepsinin bir hikâyesi, bir oyunu varmış. En çok da seksek taşını sevmiş. Dedesinin çizdiği karelere basarken içine sığmayan bir sevinç dolmuş.

Ertesi sabah, güneş yeni yeni uyanırken Ufuk sessizce bahçeye çıkmış. Ayakkabılarını bile giymeden toprağa basmış. Topacını çevirmiş, sonra seksek taşını alıp çizgileri yeniden çizmiş. Tam o sırada, komşunun bahçesinden bir çocuk belirmiş. Ufuk el sallamış, sonra yavaşça seslenmiş: “İstersen birlikte oynayabiliriz.”

Çocuk önce biraz tereddüt etmiş ama Ufuk’un gülümsemesi onu cesaretlendirmiş.

İki çocuk bütün günü birlikte geçirmiş. Misket yarışları yapmışlar, ip atlamışlar, kuklaları konuşturup masallar uydurmuşlar. Ufuk, ilk kez bir ekranın değil, karşısındaki bir arkadaşın gözlerine bakarak gülmüş. O an içindeki yalnızlığın çözülmeye başladığını hissetmiş.

Akşam olup da dönüş saati yaklaştığında, Ufuk odasına çıkıp eşyalarını toplamaya başlamış. Çantasını kapatmadan önce, başucunda duran topaca uzanmış. Parmaklarının arasında bir süre çevirmiş, sessizce düşünmüş. Sonra, yavaş adımlarla salona geçmiş ve dedesinin yanına oturmuş.

Gözlerini halıya dikip usulca sormuş: “Bu topacı yanımda götürebilir miyim?”

Dedesi gülümsemiş, gözlüğünün ardından ona sevgiyle bakmış. “Elbette ama unutma, önemli olan topacın kendisi değil. Kiminle oynadığın ve nasıl güldüğündür.”

Dönüş yolunda arabada annesi sormuş, “Nasıl geçti hafta sonun?”

Ufuk bir süre sessiz kalmış. Camdan dışarı bakmış, ağaçların arasından süzülen ışık gözlerini almış. Sonra başını çevirip annesine gülümsemiş. “Tableti hiç açmadım, ama galiba ilk kez gerçekten oyun oynadım.”

Bir Zamanlar Oyun Başkaydı Masalından sonra Ufuk, oyunun sadece bir cihazda olmadığını öğrenmiş. En güzel oyunların; birlikte gülmekte, toprakta diz çürütmekte ve kalpten paylaşılan anlarda saklı olduğunu hiç unutmamış.

Bir varmış, bir yokmuş. Bir zamanlar Sıla adında bir kız çocuğu varmış. Annesi evdeymiş ama babası işi gereği sık sık şehir dışına çıkarmış. Ne zaman babası gitse ev sessizleşir, Sıla’nın içi biraz burkulurmuş. Odasında oturur, pencerenin kenarından dışarıyı izlemeyi severmiş.

Oynayacak oyuncakları varmış ama tek başına oynamak ona eskisi kadar keyif vermez olmuş. Günler böyle geçerken bir sabah kapı açılmış, babası büyük bir kutuyla içeri girmiş. Kutunun içinde parlak tüyleriyle dikkat çeken bir papağan varmış. “Sana arkadaş getirdim,” demiş babası gülümseyerek.

Sıla kutuya yaklaşmış ama heyecanlanmamış. Papağana şöyle bir bakıp başını hafifçe çevirmiş. “Kafeste duracaksa benimle nasıl arkadaş olacak?” diye içinden geçirmiş. Babası hiçbir şey dememiş, kafesi salona yerleştirip ona biraz zaman tanımış.

O gün Sıla papağanın yanına bile gitmemiş. Akşam olunca yemeğini yemiş, odasına geçip sessizce uyumuş. Ertesi gün okuldan döndüğünde çantasını bırakıp salona geçmiş. Tam ayakkabılarını çıkarırken arkadan bir ses duymuş. “Kafeste duracaksa nasıl arkadaş olacak?”

Sıla donup kalmış. Sesin kime ait olduğunu anlamaya çalışmış ama evde başka kimse yokmuş. Kafese yaklaştığında papağan başını yana eğmiş, onu izliyormuş. Sıla şaşkın bir şekilde “Sen, sen konuşuyor musun?” diye sormuş.

Papağan onun cümlesini aynen tekrar etmiş. Sıla önce biraz korkmuş ama sonra gülmeye başlamış. “Demek beni taklit ediyorsun,” demiş ve ilk defa kafese yaklaşmış. Papağan gözlerini kırpmadan onu izlemeye devam etmiş.

Gün geçtikçe Sıla biraz daha fazla zaman geçirmeye başlamış onunla. Okuldan geldiğinde ilk işi selam vermek olurmuş. Sabahları “Günaydın!” diyormuş, papağan da hemen ardından “Günaydın!” diye cevaplıyormuş. Aralarındaki bu oyun Sıla’nın hoşuna gitmiş.

Bir gün Sıla ona “Adın ne olsun?” diye sormuş. Kendi kendine düşünürken “Çiko” demiş yüksek sesle. Papağan hemen tekrarlamış. Sıla bu cevabı gülerek kabul etmiş. O günden sonra onun adı Çiko olmuş.

Zaman geçtikçe Sıla, Çiko’ya sadece kelimeleri değil, duygularını da anlatmaya başlamış. “Bugün öğretmenim sesimi duymadı,” demiş bir gün. Çiko, sessizce “Duymadı,” demiş ve başını yana eğmiş. Sıla bunu yalnız olmadığını hissettiren bir cevap gibi düşünmüş.

Bazı günler çok mutlu olurmuş. O zaman Çiko’nun sesi daha neşeli çıkarmış. Ama Sıla üzgün olduğunda Çiko’nun sesi de yavaş ve yumuşak olurmuş. Sanki sadece kelimeleri değil, ses tonunu da taklit ediyormuş.

Bu durumu merak eden Sıla kitaplıktan bir ansiklopedi çıkarıp papağanlarla ilgili bölümü açmış. Sayfada, papağanların duydukları kelimeleri ezberleyip tekrarladığı yazıyormuş. Gerçek anlamda ne söylediklerini bilmeden konuştukları açıkça anlatılıyormuş.

Sıla kitabı sessizce kapatıp bir süre elinde tutmuş, sonra kafesin yanına yaklaşmış. “Senin ne dediğini anlamadığını biliyorum,” demiş usulca, “ama bazen tam da duymam gereken şeyi söylüyorsun.”

Ertesi sabah annesi sofrayı kurarken, Sıla’ya bakıp gülümsemiş. “Bu kuş senin en iyi arkadaşın oldu galiba,” demiş. Sıla başını eğip hafifçe gülmüş. “Bazen hiçbir şey söylemesem bile ne hissettiğimi biliyor,” demiş. Çiko da o anda yumuşak bir sesle “Biliyor,” demiş.

Sıla, Çiko’nun kafesini pencerenin yakınına taşırken: “Seninle konuştuğumda kendimi hiç yalnız hissetmiyorum,” demiş. Ardından yatağına uzanmış ve gözlerini tavana çevirmiş. “Bazen sadece biri seni duysun istersin,” demiş fısıltıyla. Birkaç saniye sonra odanın köşesinden tanıdık bir ses duyulmuş: “Duysun istersin.”

Böylece Sıla ve Papağan Çiko Masalı, bir sesin bazen yalnızlığı nasıl unutturabildiğini anlatan tatlı bir hatıra olarak kalmış.

Bir varmış, bir yokmuş. Bir zamanlar, küçük ve sakin bir mahallede Melek adında meraklı bir kız yaşarmış. Melek, okuldan sonra genellikle evinin önünde oturur, sokağı izler ve etraftaki insanların ne yaptığını anlamaya çalışırmış.

Her gün aynı saatte, elinde büyük bir çöp arabasıyla geçen çöpçü amcayı fark eder ama onun işinin ne kadar önemli olduğunu hiç düşünmezmiş.

Bir sabah Melek, pencereden dışarı bakarken çöpçü amcanın ağır torbaları kaldırıp arabasına attığını görmüş. “Bu iş çok sıkıcı olmalı.” diye düşünmüş. Çöpçü amca ter içinde çalışırken Melek biraz şaşırmış; çünkü kimse ona teşekkür etmiyormuş. O anda, bu işi neden yaptığını merak etmeye başlamış.

O gün okuldan eve dönerken yol kenarında rüzgârın savurduğu çöpler dikkatini çekmiş. Çöplerin etrafa yayıldığını görünce içi biraz rahatsız olmuş. “Eğer bu çöpler toplanmazsa burası ne kadar dağınık olurdu?” diye kendi kendine sormuş.

O an çöpçü amcanın yaptığı işin önemini ilk kez anlamaya başlamış.


Ertesi sabah Melek, çöpçü amca geldiğinde kapının önüne çıkmış. “Merhaba!” demiş çekingen bir sesle. Çöpçü amca gülümseyerek selam vermiş ve torbaları toplamaya devam etmiş.

Melek, onun çalışırken ne kadar dikkatli olduğunu görmüş. Arabayı doldururken hiçbir çöpün yolda kalmaması için uğraştığını fark etmiş.

O günün akşamı Melek, ailesine çöpçü amcadan bahsetmiş. “Hiç fark ettiniz mi? O olmazsa sokaklarımız ne kadar kirlenir?” diye sormuş.

Annesi gülümseyip başını sallamış. Babası da “Evet kızım, herkesin işi değerlidir. Bazı işler görünmez ama hayatımız için çok önemlidir.” demiş. Bu sözler Melek’in aklında yer etmiş.

Ertesi gün Melek, kapının önünde bekleyip çöpçü amcaya küçük bir teşekkür notu vermiş. Üzerinde sadece “Teşekkür ederim, emeğiniz çok değerli.” yazıyormuş.

Çöpçü amca notu alırken gözleri dolmuş ve Melek’e kocaman bir teşekkür etmiş.

Ve Çöpçü Amca Masalından sonra Melek, başkalarının görünmez emeklerini fark eden biri olmuş. Her sabah pencereden baktığında çöpçü amcayı gülümseyerek selamlamış. İçinde sessiz bir mutluluk büyümüş; çünkü artık birinin emeğini görmek ve ona değer vermek ne kadar güzel bir şeymiş.

Silikozis, silika (SiO2) adı verilen tozların uzun süreler solunmasından kaynaklı olarak gelişen bir meslek hastalığıdır.

Özellikle zımpara işleri, seramik, porselen ve kaolin işleri, mermer ve granit işleri, metal döküm işleri, kumaş aşındırma işlerinde çalışanlarda görülür.

Silikozis hastalığı, dünyada ilk kez 2004 yılında Türkiye'de ortaya çıktı.

Silikozis hastalığının yol açtığı riskli mesleklerden kaçınamadığınız durumlarda uygun kişisel koruyucu ekipmanı kullanarak ve işyeri güvenliği politikalarına uyarak riski azaltmak mümkündür.

Silikozis tedavi edilmez fakat yönetilebilir bir hastalık türüdür.

Silikozis hastalığının tedavisi için şu yöntemlerden yararlanabilirsiniz:

• Sigarayı veya tütün ürünlerini kullanmayı bırakın
• Kişisel koruyucu ekipman kullanın veya iş değiştirin
• Hava akışını iyileştirmek için bir astım tedavisinde de kullanılan bronkodilatör kullanın
• Solunum yollarınızı korumaya yardımcı olmak için grip ve zatürre aşıları yaptırın
• Oksijen takviyesi alın

Uzman doktor semptomların olduğu kişinin tıbbi geçmişini göz önünde bulundurarak fizik muayene yapar. Silikozise neden olduğu bilinen bir işte çalışılıyorsa ne kadar süredir çalışıldığı önemli olacaktır.

Daha sonrasında doğru teşhis için uzman doktor sizden şu testleri isteyebilir:

• Bilgisayarlı tomografi (BT) taraması
• Solunum fonksiyon testi
• Bronkoalveolar lavaj (BAL)
• Akciğer biyopsisi

Silikozis hastalığı, çok küçük olarak yer alan kristalli silikon dioksitlerine ya da silika tozlarına maruz kalınmasından dolayı ortaya çıkar. Maruz kalınma süresine göre de değişik formlarda incelenir.

Tozlarla yoğun bir şekilde çalışıldığı ya da bulunulduğu ortamda soluk alıp verme sırasında akciğerlere silika tozları girerek hava yollarında yer bulur. Tozlar, yerleştiği hava yolunda zamanla hasar oluşturarak yaralara neden olur.

Silikozis, çoğunlukla yapılan iş ile ilgili ortaya çıkar. Belli sektörlerde çalışan kişiler bu durumda daha fazla etkilenebilir.

Silikozis hastalığını tetikleyen ve oluşmasına neden olan kişiler şöyle sıralanır:

• Madencilik ve taş ocakçılığında çalışanlarda
• İnşaat, inşaat ve yıkım işlerinde olanlarda
• Taş tezgah imalatı da dahil olmak üzere taş işleriyle ilgilenen kişilerde
• Çömlekçilik, seramik ve cam yapımda çalışanlarda
• Kumlama, dökümhane işi ile ilgilenen kişilerde görülebilir.

Silikozis üç şekilde ortaya çıkarak kişiyi etkileyebilir. Bunlar şu şekilde sıralanır:

Kronik silikozis: Bu türün oluşması için 10 yıldan daha uzun süreler toza maruz kalınması gerekir. Toz içerisinde yer alan silika miktarı da önemli bir faktördür. Kronik silikozisin, basit silikoz ve ilerleyici masif fibroz olmak üzere iki formu bulunur.

Subakut silikozis: Hızlandırılmış silikoz olarak da adlandırılan bu silikozis türü, iki ila beş yıl gibi daha kısa bir sürede ortaya çıkarak kişinin etkilenmesine neden olur.

Akut silikozis: Bu türde ise, birkaç ay gibi kısa bir süre boyunca büyük oranda silikadan oluşan parçacıklara yoğun bir şekilde maruz kalınması durumunda görülür.

Silikoz hastalığının inatçı öksürük, nefes almada zorluk ve nefes darlığı, gibi bronşit benzeri semptomlar görülür.

Silikozis hastalığında ortaya çıkabilen belirtiler genel olarak şunlardır:

• Nefes darlığı
• Halsizlik ve yorgunluk
• Zayıflık
• İstenmeyen kilo kaybı
• Hırıltı
• Göğüste ağrı
• Aniden ortaya çıkan ateş
• Şişmiş bacaklar
• Mavi dudaklar

Silikozis, çok küçük silika (SiO2) parçacıklarının fazla miktarda solunmasından kaynaklı olarak ortaya çıkan özellikle inşaatlarda, seramik yapımında ya da madencilik gibi işlerde çalışan kişileri etkileyen bir akciğer hastalığıdır.

Öksürük, iltihaplanma ve fibrozis semptomlarıyla ortaya çıkarak ilerlediği durumlarda risk oluşturan silikosiz, meslek hastalığı olarak da bilinir.

Bu üç belirtinin görülmesi pnömokonyoz adı verilen bir grup hastalığını tanımlanmaktadır. Bu durum genellikle işle ilgili ortaya çıkarak çok fazla toz solunmasından kaynaklanır.

Özellikle Afrika gibi sıcak bölgelerde sıtma hastalığı daha şiddetli yaşanır ve ciddi sayıda ölüm vakaları kayda geçer.

Sıtma, geçmiş yıllarda ülkemizde görülen bir hastalık olmasına rağmen yapılan çalışmalar sonucu artık görülmemektedir.

Sıtma hastalığının kuluçka süresi 7 gün, belirtilerinin ortaya çıkma süresi de ortalama birkaç haftadır.

Sıtma, plasmodium adı verilen parazitin neden olduğu ateş ve titremenin yaşandığı bulaşıcı bir hastalık olarak bilinir. Sivrisineklerin ısırması sonucu insanlara bulaşma özelliği vardır.

Sivrisineklerin ısırması sonucu meydana gelen sıtma özellikle Afrika bölgesinde başta çocuklar olmak üzere birçok insanın ölümüne neden olabilen ciddi bir bulaşıcı hastalık olmasıyla birlikte bazı komplikasyonları ortaya çıkarmasıyla bilinir.

Bu komplikasyonlar bazı gruplar için risk unsuru taşır. Özellikle çocuklar, bebekler ve yaşlı bireyler sıtmaya yakalandıktan sonra ciddi komplikasyonlarla karşı karşıya kalabilir.

Bu komplikasyonlar şöyle özetlenebilir:

• Beyin sıtması
• Solunum problemleri
• Organ yetmezliği
• Kan şekeri düşüklüğü
• Anemi
• Serebral sıtma
• Koma

Sıtma, bazı durumlarda hayati tehlike yaratabilecek bulaşıcı bir hastalıktır. Tedavisi genellikle hastanede yapılır ve doktor parazitleri iyileştirmek için ilaçlar verebilir.

Ancak özellikle bazı kişilerde sıtma daha ağır bir şekilde seyredebilir.

• Bebekler
• Küçük yaştaki çocuklar
• 65 yaş üstü kişiler
• Bağışıklığı düşük olanlar
• Hamile kadınlar ve karnındaki bebekler

Sıtma tedavisinde aşılama yöntemi de etkilidir. Aşı olunduktan sonra ilaç tedavisiyle sıtmanın önlenmesi söz konusu olur. Nihai tedavi ise uzman doktor tarafından belirlenir.

Tedavinin belirlenme sürecinde kişinin sağlık durumu, yaşanan belirtilerin şiddeti ve hastanın yaşının etkisi önemlidir. Ancak uygulanacak tüm bu yöntemler sıtmanın tamamen önlenmesi ve iyileşmesi konusunda yeterli olmayabilir.

Tedavi süreci doktor tarafından takip edilmelidir. Aşı ve ilaçlı tedavi uygulansa bile ileride sıtmanın nüksetmemesi için kontrol amaçlı ilaçlar da verilebilir.

Ayrıca sıtmayı önlemek için bireysel olarak başvurulabilecek bazı yollar da söz konusudur.

Bunlar şöyle sıralanabilir:

• Sivrisinek ısırığına karşı cildinizi uzun kollu gömlek ve pantolonla kapatabilirsiniz.
• Doktor kontrolünde verilecek bazı spreyleri vücudunuza uygulayabilirsiniz.
• Böcek ilacı uygulanabilen kıyafetleri tercih edebilirsiniz.
• Seyahat etmeden önce ve sonra sıtma ilaçları alabilirsiniz.

Tüm bu önlemleri uzman bir hekim kontrolünde uygulamak daha sağlıklı sonuçlar verecektir.

Sıtma şüphesiyle hastaneye başvurduğunuzda uzman doktor öncelikle sizi fiziki olarak muayene edecek, şikayetlerinizi soracak, hastalık geçmişinizi ve seyahat ettiğiniz ülkeleri öğrenmek isteyecektir. Muayene sonrası kan tahlili yapılması gerekebilir.

Sıtma teşhisi için uygulanabilecek testler şu şekildedir:

• Kan tahlili
• Moleküler test
• Antikor testi
• Kan smear testi
• İlaç direnci testi

Sıtmaya yaygın olarak plasmodium adı verilen tek hücreli bir parazite enfekte olmuş sivrisinek tarafından ısırılması neden olur. İnsandan insana bulaşması için de kan temasının yaşanması gerekir.

Ayrıca anneden doğmamış çocuğa, kan ve organ nakli yoluyla bulaşabildiği gibi uyuşturucu enjekte eden iğnelerin paylaşımı da sıtmaya sebebiyet verebilir.