Son yıllarda prostat kanseri tespit edilmesinde “Multiparametrik prostat MR” çekilmesi ve “MR-füzyon biyopsi tekniği” gündeme gelmiştir. Neden mi? Çünkü elimizde olan klasik görüntüleme yöntemleri (ultrason) ile biyopsi sırasında prostat kanseri olabilecek noktalar anlaşılamayabilmektedir.

Yeni nesil MR cihazları kullanılarak prostat farklı MR teknikleri ile (multiparametrik MRI) incelenmektedir.

Bu görüntüler bu konudaki deneyimli radyologlar tarafından incelenir ve prostat kanseri açısından şüpheli alanlar incelenir. Multiparametrik MRI özellikle 0.5 cc üzerinde olan ve agresifliği yüksek kanserleri büyük bir doğruluk oranı ile bize göstermektedir.

Standart prostat biyopsisinde prostat periferik zonu 12 bölgeye ayrılır ve her bölgeden rastgele bir parça alınır. Ultrason cihazı, normal prostat dokusundan kanserli dokuyu ayıramamaktadır, bu nedenle biyopsi için şüpheli alanlar hedef alınamamaktadır.

Bu yöntemde, prostattan farklı alanlardan rastgele örnek alınarak eğer bir tümör mevcutsa, alınan örneklerden birinde tümörlü doku ile karşılaşacağımızı umarak, dağınık “kör” bir yaklaşım kullanıyoruz.

Bu rastgele biyopsiler, hızlı ilerleme potansiyeline sahip kanserleri bazen yakalayamamakta veya hasta hayatını tehdit etmeyecek bir kanser gereksiz bir şekilde yakalanabilmektedir. Bunun sonucu olarak hastaların yaklaşık yarısına yanlış tedavi önerisinde bulunulmaktadır.

Prostat biyopsisi yapıldıktan sonra yaklaşık 6 saat boyunca istirahat etmeniz gerekmektedir.

Pelvik bölgede (makat civarında) hafif ağrı olabilir ve idrarda kanama 5 gün sürebilir.

Prostat biyopsisi sonrası yaklaşık 6 hafta sperm renginiz koyu olabilir (menide kan görülebilir)

Transrektal biyopsi yapmışsanız, biyopside 2 ile 3 gün sonra makattan az miktarda kanama olabilir.

Prostat enfeksiyonu (akut prostatit) olabilir. Biyopsi işleminden sonra üşüme, titreme, ateş yüksekliği gibi belirtileri vardır. Önlemek amacıyla özellikle testten önce antibiyotik tedavisi almak enfeksiyonu önler.

Biyopsiden sonra; ağır kanama, giderek artan bir ağrı, ateşiniz olması ya da 8 saatten fazla idrar yapamazsanız mutlaka hastanenize başvurmanız gerekmektedir.

Prostat biyopsisi girişimsel bir işlem olduğu için biyopsi öncesi şu hazırlıkların yapılması gerekir.

İdrar kültürü: Prostat biyopsisinden 3 gün öncesinde idrar kültürü yapıp; hastanın idrar yolunda enfeksiyonun olmadığı kanıtlanmalıdır.

Antibiyotik tedavisi: Genellikle prostat biyopsisi makat aracılığı ile (transrektal) yapıldığı için ve prostat biyopsisinden bir gün öncesinde antibiyotik başlamak gerekir. Memorial hastane grubu protokolleri gereği, prostat biyopsisi yapıldıktan sonra 3 gün antibiyotik tedavisi verilmektedir.

Bağırsak temizliği: Prostat biyopsisi genellikle makat aracılığı ile (transrektal) yapıldığı için işlemden önce bağırsakların temiz olması gerekmektedir. Bu nedenle prostat biyopsisi yapılacak sabah ve işlemden bir saat öncesi olmak üzere hastaya 2 kez lavman yapılmasını gerekmektedir.

Kan sulandırıcı ilaçların kesilmesi: Prostat son derece iyi kanlanan bir organdır. Prostat biyopsisi sonrası makattan veya idrarda ciddi kanamalar olmaması için kan sulandırıcı ilaçlar biyopsiden bir hafta öncesinde kesilmelidir. Gereken hastalara kısa etkili kan sulandırıcı iğneler önerilmelidir.

Prostat biyopsisi lokal anestezi veya genel anestezi (sedasyon) altında yapılabilir. Prostat biyopsisi sedasyon altında yapılacaksa, hastanın biyopsiden 6 saat öncesinde yemek yenmemesi ve sıvı almaması gerekmektedir.

Erkeklerde en sık görülen kanser, prostat kanseridir. Prostat kanseri riski en yüksek olan erkeklere prostat kanseri tanısı koymanın tek yolu prostat biyopsisi yapmaktır. Prostat kanseri riski taşıyan erkekleri şöyle sıralayabiliriz;

• Yüksek total PSA‘sı olanlar
• Parmakla muayenede şüpheli prostat bulguları olanlar
• Multiparametrik prostat MR’ında prostat içinde PI-RADS 4 ve Pı-RADS 5 alanları olanlar
• Genetik testlerde prostat kanseri riski yüksek olanlar

Klasik prostat biyopsisi yapılan hastaya prostat biyopsi öncesi MR çekilmez. Füzyon prostat biyopsisi yaptıran hastaya ise prostat biyopsi öncesi multiparametrik prostat MR’ı çekilir.

Klasik biyopside genellikle hasta uyutulmadan lokal anestezi yapılır. Füzyon biyopsi genellikle hasta uyutularak anestezi altında yapılmaktadır.

Klasik biyopside hasta genellikle ağrı hissetmektedir. Füzyon biyopsi de ise hasta ağrı hissetmemektedir.

Klasik biyopsi yapılan hastalarda özellikle hızlı yayılan agresif prostat kanserleri gözden kaçmaktadır. Füzyon biyopsi yapılan hastalarda ise hızlı yayılan agresif prostat kanserleri atlama olasılığı 5-6 kat azalır.

Klasik prostat biyopsisi yapılan hastalara yanlış tedavi planlaması yapılma ihtimali bulunmaktadır. Füzyon biyopsi yapılan hastalara ise doğru teşhis konulduğu için doğru tedavi planlaması yapılabilmektedir.

Hastanın prostat biyopsisi sırasında herhangi bir ağrı hissetmemesi ve işlem sırasında hareket etmemesi için prostat biyopsisini sedasyon altında yapılmaktadır.

Prostat biyopsisi öncesi mutlaka hastanın prostatını multiparametrik MR yaparak inceleniyor. Prostat MR’ları konusunda üst düzey tecrübeye sahip, kendini bu konuda geliştirmiş olan radyoloji uzmanımız; MR görüntüleri üzerinde kanser açısından şüpheli alanları işaretledikten sonra; işaretlenmiş bu görüntüler prostat biyopsi cihazımızın sistemine yüklenmektedir.

Prostat biyopsisi 2 yolla yapılır.

Her iki yolla da makattan kalın bağırsağa bir ultrason probu sokulur ve prostat sınırları belirlenir. Eğer prostat parçası alacağımız iğneyi makattan sokup; kalın bağırsağı delerek prostattan parça alınırsa buna “transrektal prostat biyopsisi” denir. İğne kalın bağırsağı delip prostata ulaştığı için bu tip prostat biyopsisi sonrası hastalarda nadir de olsa enfeksiyon gelişme riski vardır.

1-Transrektal prostat biyopsi: Bu yöntemde genellikle hasta sola dönük yan yatar şekilde dizler karına doğru çekili pozisyonunda yapılır. Numune alınmadan önce prostat bezinin çevresine bir lokal anestetik madde enjekte edilebilir.

Transrektal ultrason genellikle iğneyi doğru noktaya yönlendirmek için kullanılır. İğne hızlıca prostat bezine girer ve bir doku örneğini çıkarır. Prostatın farklı bölgelerinden ortalama 10-12 örnek alınır. Transrektal prostat biyopsi yaklaşık 20-30 dakika sürer.

2- Perine yoluyla (transperineal biyopsi): Transperineal biyopsi, transrektal biyopsi kadar sık kullanılmaz. Dizlerinin bükülmüş halde yan tarafa ya da sırt üstü yatarak yapılır. Genel veya lokal anestezi altında yapılabilir. Biyopsi alanındaki cildiniz steril bir solüsyon ile temizlenir.

Çevresi steril bir bezle kaplıdır. Transrektal ultrason genellikle iğneyi doğru noktaya yönlendirmek için kullanılır. Doktorunuz prostat bezini tutmak için rektuma parmağını yerleştirir. Ardından iğne perineden prostat bezine sokulur. Bir doku örneği toplamak için, iğne yavaşça döndürülür ve dışarı çekilir. Biyopsi genellikle yaklaşık 30 dakika sürer.

Günümüzde prostat biyopsisi mutlaka öncesinde prostat MR’ı çekilerek, MR’da saptanan şüpheli alanlara yönelik yapılmaktadır. Prostat biyopsisi günümüzde 2 ana gruba ayrılmaktadır. Bunlar klasik prostat biyopsisi ve füzyon prostat biyopsisidir.

Klasik prostat biyopsisi (eski tip):

Bu tip prostat biyopsisi ülkemizde irili ufaklı hemen her hastanede, genellikle üroloji uzmanı tarafından yapılan bir biyopsi çeşididir. Bu prostat biyopsi tekniğinde “sadece transrektal ultrasonografi” kullanılır (hastaya prostat biyopsisi öncesi MR incelemesi yapılmaz).

Üroloji uzmanı, hastanın makatına ultrason probunu yerleştirir; ultrason cihazı prostat içinde kanser şüphesi taşıyan alanları göremez; sadece prostatın önü, arkası neresi; prostatın periferik zonu (kabuk kısmı) neresi onu gösterir. Üroloji uzmanı klasik prostat biyopsisi yaparken prostatın çeşitli yerlerinden “RASTGELE” genellikle toplam 12 parça alarak inceleme yapmaktadır.

Füzyon prostat biyopsisi (yeni tip):

Özellikle agresif prostat kanserini atlamadan belirleyen füzyon prostat biyopsisi şu an ülkemizde başta Memorial Hastaneleri olmak üzere sayılı noktalarda yapılmaktadır. Hastalara prostat biyopsisi öncesi multiparametrik prostat MR’ı çekilmektedir.

MR’daki görüntülerden prostat kanseri açısından şüpheli alanlar belirlenerek MR görüntüleri üzerinde işaretlenir. İkinci aşamada hasta uyutularak hastanın makatına ultrason probu yerleştirilir. Eski tipten farklı olarak yeni tip bu cihazlar ultrason görüntüleri ile MR görüntülerini üst üste getirmektedir.

Normalde ultrason ile seçilemeyen prostat kanseri alanları bu sayede görünür hale gelmektedir. Prostat biyopsisi “rastgele değil” özellikle prostat kanseri açısından riskli alanlardan alınmaktadır. Bu yöntemde başta agresif seyirli (hızlı ilerleyen) kanser olmak üzere tüm prostat kanserleri daha yüksek oranda belirlenebilmektedir.

Prostat biyopsisi, prostattan özel bir iğne ile bir parça alma işlemidir. Her ne kadar günümüzde teknoloji çok ileri noktalara gelse de; prostat kanseri tanısı halen prostat biyopsisi ile konulmaktadır.

Biyopsi ile alınan prostat dokusu özel boyalarla işlem gördükten sonra mikroskop altında incelenir. Bunun sonucunda patoloji uzmanı, hastanın prostat kanseri olup olmadığını üroloji uzmanına rapor eder.

Yapılan prostat ameliyatına bağlı olmakla birlikte herhangi bir komplikasyon gelişmezse iki gün içinde hastaneden ayrılmak mümkündür. Bazı hastalar aynı gün eve dönebilirken bazı hastalar ( açık prostat ameliyatı olanlar) genellikle üç ila dört gün olabilmektedir. Bu süreler kesinlikle doktor kontrolü sonrası kişi ve ameliyat türüne uygun belirlenmelidir.

Prostat ameliyatları, prostatektomi de dahil en temel avantajı prostat kanseri ya da iyi huylu prostat büyümesinin tedavisidir.

Prostat kanseri özellikle yüksek dereceli ya da ağresif prostat kanseri gibi seyrediyorsa tedavi edilmediğinde ölümcül olabilmektedir. Çoğu hastanın tedavi edilmeyen prostat kanserine yakalanma riski bulunur.

Yaklaşık sekiz haftalık süreçten sonra hasta normal yaşamındaki aktivitelere dönebilir. Ancak iyileşme süreci, prostat ameliyatının türüne, sağlık geçmişine, varolan rahatsızlıklıklara dahi bağlıdır.

Kesi gerektirmeyen, açık prostat ameliyatına benzer bir işlemdir. İdrar akışını engelleyebilecek prostatın tamamının çıkarımını sağlayan HoLEP, ciddi derecelerde büyümüş olan prostatı tedavi etmek için kullanılan en iyi seçeneklerden biridir.

Evet. Genellikle büyük bir ameliyat sınıfına girer. Cerrah, prostatı kısmi ya da tamamen çıkarır.

Prostat ameliyatı, daha genel bir ifadedir. Prostatektomiyi değil prostat ile ilgili yapılan farklı cerrahi işlemleri kapsar. Prostatektomi ise prostat bezinin tamamının ya da bir kısmının cerrahi olarak çıkarılması anlamına gelmektedir.

Prostat kanseri çıkardıktan sonraki ilk yıl boyunca, tekrarlanamadığında emin olmak için birkaç kez kan testi yapılmaktadır. Bu kan testleri ile PSA (prostat spesifik antijen) seviyelerini kontrol edecektir.

Ameliyat sonrasında seviyelerin normalden yüksek olması durumunda görüntüleme testler veya ek laboratubar testleri isteyebilirler.

Herhangi bir anormal semptom yaşandığında derhal doktor ile görüşmek önemlidir. Semptomlar aşağıdaki gibi olabilir:

• Kesi yerlerinde yoğun kanama
• Kesi yerlerinden gelen akıntının renginin farklı olması
• 38 derece ve daha yüksek ateş olması
• Enfeksiyon
• Ameliyat bölgesinde kötü koku
• Dikiş yerinden deri ayrılması, kopması
• Şiddetli ağrı

Her cerrahi girişimde olduğu gibi prostat ameliyatlarında da bazı riskler bulunur:

• Bacaklarda akciğerlere gidebilen kan pıhtıları
• Kan kaybı
• Solunum problemleri
• Ameliyat sırasında kalp krizi veya felç yaşanması
• Cerrahi yara
• Pnömoni
• Mesane veya böbrek enfeksiyonları
• İlaçlara karşı reaksiyonlar

Bu ameliyatta ise olası riskler:

• Kanama
• İdrar kaçırma
• Enfeksiyon
• Cinsel istekte azalma veya ereksiyon sorunları
• Geçici idrar yapma güçlüğü
• Meninin üretradan dışarı atılması yerine geri dönmesi
• Hiçbir semptomda iyileşme görülmemesi

Bu riskler, hastanın genel sağlık durumuna, yaşına ve uygulanan cerrahi yönteme göre değişiklik gösterebilir.

Ameliyat sonrası dönemde hastaya birkaç gün idrar sondası takılır. İyileşme süresi yapılan cerrahi yönteme göre değişse de genellikle 2–6 hafta arasında normal aktivitelere dönülebilir.

Bu süreçte;

• Yeterli sıvı alınması,
• Ağır egzersizlerden kaçınılması,
• Doktorun önerdiği antibiyotik ve ağrı kesicilerin kullanılması gerekir.

Cinsel fonksiyonlar, özellikle radikal prostatektomi sonrası geçici olarak etkilenebilir; ancak cerrahi tekniklerin gelişmesiyle bu durum birçok hastada geri dönebilmektedir.

Prostat ameliyatları, hastalığın nedenine ve prostatın büyüklüğüne göre farklı tekniklerle yapılabilir:

Lazer Prostatektomi (lazer TURP)

Lazer, üretranın girişini tıkayan prostat dokusunu yok eder. Ameliyattan sonraki süreçte birkaç gün boyunca idrarın boşaltılmasına yardımcı olması için mesaneye Foley kateteri yerleştirilir.

Radikal Prostatektomi

Radikal prostatektomi, prostat bezinin tamamının ve çevresindeki bazı dokuların çıkarıldığı ameliyat türüdür. Bu yöntem genellikle prostat kanseri tedavisinde tercih edilir.

Uygulama açık cerrahi, laparoskopik veya robotik yöntemlerle yapılabilir. Robotik prostatektomi, daha az kanama ve kısa iyileşme süresiyle öne çıkar.

Transüretral Elektrovaporizasyon (TUVP)

TUVP ameliyatı, iyi huylu prostat büyümesi tedavisinde en sık uygulanan yöntemdir.Bu işlemde cerrah, idrar kanalından girerek prostatın iç kısmındaki fazla dokuyu özel bir elektrikli halka yardımıyla çıkarır. Kesik atılmaz ve hastanın iyileşme süresi daha kısadır.

Basit Prostatektomi

Basit prostatektomi, prostatın sadece büyümüş iç dokusunun alınması işlemidir. Genellikle büyük hacimli prostatı olan, ilaç tedavisinden fayda görmeyen BPH hastalarına uygulanır.

Transürektal Mikrodalga Termoterapisi (TUMP)

Prostat dokusunu yok etmek için mikrodalga darbeleri kullanarak ısı verir. Ameliyattan sonra 3 ila 5 gün boyunca idrar boşaltımına yardımcı olmak için mesaneye kateter yerleştirilir.

Fotoselektif buharlaşma (PVP)

Çok az kan kaybı ile fazla prostat dokusunu buharlaştırmak ve çıkarmak için yüksek güçlü yeşil ışıklı lazerin kullanılmasıdır.

Prostat Üretra Kaldırma (PUL)

Prostat dokusunu sıkıştırmak için prostat loblarına küçük implantlar yerleştirilir.

Su Buharı Termal Tedavisi (WVTT)

Bu işlem, fazla dokuyu çıkarmak için prostat içine steril su buharı (buhar) verilmesini sağlamaktadır. Cerrahın muayenehanesinde veya ayakta tedavi cerrahi merkezinde yapılabilmektedir.

Transüretral İğne Ablasyonu (TUNA)

Cerrah prostat içine iğneler yerleştirilir. Yüksek frekanslı ses dalgaları olan ultrasında iğne ve prostat dokusunu ısıtarak oluşturur.

Prostat Su Jeti Tedavisi (Aquablasyon)

Büyümüş olan prostatın bazı kısımlarını çıkarmak için minyatür yüksek basınçlı su jetleri kullanılır.

Prostat Enükleasyonu (HoLEP)

Prostatın büyümüş kısımlarının lazerle çıkarılarak alınması demektir. İyi huyu prostat büyümesi olan hastalarda kamera ile idrar kanalından girilerek yapılır. İdrar kanalına bası yapan kısmı prostat kassülünden ayırılarak mesaneye bölgesine atılmış olur. Mesaneye atılan bu parçalar daha sonra küçük parçalarla idrar kanalından dışarı atılmak için işlem görür.

Üretra İmplantı (iTind)

Prostat içine geçici bir nitinol implantı yerleştirilerek yapılır. Bu implat genişledikçe prostatta daha büyük bir açıklık oluşturmaya yardımcı olmak için birkaç kesi oluşturulur.

Prostat bezinin büyümesi, zamanla idrar kanalına baskı yaparak aşağıdaki şikayetlere neden olabilir. Bu şikayetler ilaçla kontrol altına alınamadığında veya prostatta kanserli hücreler tespit edildiğinde cerrahi tedavi gündeme gelir.

İdrar akışının engellemesinden kaynaklanan idrar yolu semptomlarının ve komplikasyolarını hafifletir. Bunlar:

• İdrar yapmaya başlarken yaşanan zorluk
• Yavaş idrara çıkma
• Geceleri normalden daha fazla idrara çıkma
• İdrar yaparken sık sık durma
• Mesanenin tam boşalamaması hissi
• İdrar yolu enfeksiyonu
• İdrarı hiç yapamama
• Sık idrara çıkma
• İdrar akışında zayıflama veya kesilme
• İdrar yaparken yanma, ağrı

Prostat ameliyatı, prostat bezinde ortaya çıkan hastalıkların cerrahi olarak tedavi edilmesi için yapılan girişimleir tanımlar. Genellikle iyi huylu prostat büyümesi veya prostat kanseri gibi durumlarda uygulanır.

Ameliyatın amacı: idrar akışını engelleyen dokuları çıkarmak, ağrıyı ve idrar yapma zorluklarını gidermek ya da kanserli dokuları tamamen temizlemektir. Ameliyatın türü, prostatın boyutu ve büyümesine neyin sebep olduğu netleştirildikten sonra belirlenmektedir.

Nöropatik nedenli ağrıların tedavisi için uygulanan bir yöntemdir. Kas iskelet sistemi sebepli ağrılarda, farklı ağrı sendromlarında kullanılabilir. Normal proloterapi ile farkı enjekte edilen sıvıların farklı ve enjeksiyon tekniklerinin farklı olmasıdır.

Bir travma sonrası ağrı yaşanıyorsa, eklem bölgesinde şiddetlenen ağrılar varsa, eklemlerden ses geliyorsa, yaşam standartlarını düşüren bir ağrı ve hareket kısıtlılığı mevcutsa, bel fıtığı başlangıcı durumundaysa proloterapi hastası olunabilir.

Proloterapi, bel fıtığı ve boyun fıtığında da kullanılabilen bir yöntemdir. Ancak her hastaya uygulanmayabilir. Bu nedenle bel ve boyun fıtığı olan hastalar hekimleri tarafından dikkatle incelenmelidir.

Bazı hastalar ilk enjeksiyondan sonra ağrısından kurtulabilir. Bazıları da 3-4 enjeksiyon sonrasında sonuca ulaşır. Tedavilerin sayısı hastadan hastaya değişmektedir.