Işın tedavisi (radyoterapi) esnasında herhangi bir ağrı, sızı hissedilmemektedir. Işın tedavisi gözle görülmemektedir. Görülmeyeceği gibi tat, koku veya işitme gerçekleşmemektedir.

Radyoterapi bölge tedavisi ve hastalığın evresine bağlı olarak değişmekle birlikte, her gün yaklaşık 10-20 dakika süren bir tedavidir.

Bu süreç kanserin evresi ve mevcut koşullara olarak bağlı değişmektedir. Uzman hekimlerin idaresinde kararlar verilerek yürütülen bu süreç genellikle 10 ila 40 gün arasında belirli radyoterapi dozlarının küçük parçalara bölünerek her gün (hafta sonları hariç) verilmesi ile tamamlanmaktadır.

Işın tedavisi (radyoterapi) tümör barındıran tüm organ hastalıklarında teşhis döneminden başlayarak son evresine kadar uygulanabilir.

Kanser hücrelerinin oluşum gösterdiği alanı hedef alarak ışınlar aracılığıyla tedavi sağlanması ışın tedavisi veya radyoterapi olarak adlandırılmaktadır. Bölge odaklı olan bu tedavi, o bölgedeki kanser hücresini ortadan kaldırarak tekrar aynı bölgede kanserli hücre oluşmasını engellemeyi amaçlar.

Tüm vücudu hedef alarak kanserli hücreleri yok etmeyi hedefleyen ve ilaçlar yolu ile uygulanan tedavi yöntemi ise kemoterapi olarak adlandırılmıştır. Kanser türü ve evresine göre tedavi seçeneği ise uzman hekimler tarafından belirlenmektedir.

Her hastalıkta olduğu gibi kanserin tedavisinde de belli bir şema ya da yol izlenmektedir. Işın tedavisi (radyoterapi) uygulaması için şu şekilde bir yol haritası planlanmaktadır:

• Temel adım hastanın değerlendirilmesidir. (evrelenmesi, tedavi endikasyonu konulması)
• Simülasyon (planlanma, CT çekimi)
• Hedef dokunun ve korunması gereken organların bilgisayar programları aracılığı ile çizimleri ve 3 boyutlu yapılarının oluşturulması ( tümör boyutu, yerleşimi, sağlam, çevre, doku)
• Tedavi planlanması ( ışın tipleri, doz hesapları, tekniklerin karşılaştırılması)

Işın tedavisi (radyoterapi) eksternal ( external- dış tedavi) ve brakiterapi (iç tedavi) şeklinde ikiye ayrılmaktadır. Genellikle uygulamalar dışarıdan (eksternal) yöntemle gerçekleşmektedir. Tedavi esnasında tedavinin gerçekleştirileceği masada hastanın hareketsiz bir şekilde yatması istenmektedir. Kendine özgü cihazları ve aparatları bulunan radyoterapi çoğu zaman kanser teşhisi konulmuş bireylerde uygulandığı gibi, bazı iyi huylu tümör saptanmış bireylerde de uygulanmaktadır.

Özel cihazların konumlandırıldığı bu oda içerisinde tedaviler seanslar şeklinde gerçekleştirilmektedir. Işın tedavisi (radyoterapi) için kanser oluşumunun varlık gösterdiği nokta hedef alınmaktadır. Farklı bir oda içerisinden kameralarla durum kontrol edilerek radyasyon verilmesi gereken süre ve radyasyon verilen bölgenin doğruluğu teyit edilir.

Işın tedavisi (radyoterapi) uygulaması esnasında acı, yanma veya çarpma hissedilmez. Kişiler radyasyon aldıklarını fark etmezler. Bazı anatomik bölgelerde radyoterapi uygulanırken hareketi azaltabilmek adına maske ve aksesuarlar kullanılmaktadır.

Tüm kanser çeşitlerinin %50 - %60’ı ışın tedavisine ihtiyaç duymaktadır. Sağlığına kavuşan bireylerin yaklaşık %25’inde bu tablo ışın tedavisinin etkisiyle gerçekleşmektedir.

Kanser tedavisinde uygulanan cerrahi sonrası varlığını devam ettirebilecek kanserli hücrelerden arınmak için ışın tedavisi kullanılmaktadır. Aynı zamanda kanser bulgularını azaltmak amacıyla da radyoterapi uygulanmaktadır.

Işın tedavisinin avantajları şöyle sıralanmaktadır:

• Erken evrede yakalanan kanserlerde kısa sürede iyileşme sağlanabilir.
• Kanserin vücudun başka bölümlerine yayılması durdurulabilir.
• Nüks eden kanserlerde etkin tedavi sağlanabilir
• İleri evde kanserlerde semptomlar hafifletilebilir
• Uygulama sırasında ağzı ve sızı olmaz
• Uygulama sırasında radyasyon hissedilmez

Uygun görülen kanser hastalarında ışın tedavisi uygulanabilmektedir. Özellikle lenfoma (lenf kanseri) ve baş- boyun kanserlerinde radyoterapi birincil kanser tedavisi olarak kullanılabilir.

Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI) ışın tedavisi kullanıldığı kanser türlerini şöyle sıralamaktadır:

• Meme kanseri
• Akciğer kanseri
• Prostat kanseri
• Kolon kanseri
• Baş veya boyun kanserleri

Brakiterapinin vücudun belirli bölgelerindeki kanserler için özellikle etkili bir tedavi olabileceğini bildirilmektedir.

• Serviks kanseri (rahim ağzı kanseri)
• Rahim kanseri
• Rektum kanseri
• Baş ve boyun bölgesi kanserleri
• Göz tümörleri
• Beyin tümörü
• Akciğer kanseri
• Cilt kanseri
• Meme kanseri
• Yemek borusu kanseri
• Anüs bölgesi kanserleri
• Mesane kanseri

Işın tedavisi, kanser ile mücadelede en sık başvurulan, Enerjileri yükseltilmiş X ışınlarının yalnızca kanserli dokuların bulunduğu alana yönlendirilere kanserli hücrelerin yapısının bozularak bölünme yeteneklerini kaybetmelerinin sağlandığı kanser tedavi yöntemidir.

Işın tedavisi ile hastalığın kontrol altına alınması mümkün olabilmektedir. Işın tedavisi yani radyoterapi farklı amaçlarla (radikal, adjuvan, neoadjuvan, profilaktik, palyatif) kullanılmaktadır.

Bu tedavi yöntemi Alman fizikçi Wilhelm Röntgen katot ışınları ile çalışırken daha önce hiç keşfetmediği ve tanımadığı bu ışınlara X- ışınları yani adı bilinmeyen ışınlar adını vermiştir.

Her hasta için uygun olmayabilir. Özellikle bazı tümör tiplerinde veya teknik sınırlamaların olduğu durumlarda farklı radyoterapi yöntemleri tercih edilebilir. Bu karar radyasyon onkoloğu tarafından verilir.

Klasik radyoterapi tüm tümöre aynı dozda ışın verirken, IMRT farklı bölgelerine farklı dozlar uygulayabilir. Böylece hem daha hassas tedavi sağlanır hem de sağlıklı dokular daha fazla korunur.

IMRT, kanserin türüne, evresine ve hastanın genel sağlık durumuna bağlı olarak tedavi planının bir parçası olarak uygulanır. Tam iyileşme ihtimali her hasta için farklıdır ve bu durum onkolog tarafından değerlendirilir.

Yan etkiler kişiden kişiye farklılık gösterebilir. En sık görülenler ciltte kızarıklık, hassasiyet ve yorgunluktur. Çoğu yan etki geçici olup tedavi sonrasında düzelir.

Tedavi süresi hastanın durumuna göre değişir. Genellikle haftada 5 gün olmak üzere birkaç hafta boyunca uygulanır.

Hayır. IMRT sırasında hasta radyasyonu hissetmez. İşlem ağrısızdır ve seanslar genellikle rahat bir şekilde tamamlanır.

Yoğunluk modülasyonlu radyasyon tedavisi olarak da tanımlanan bu yöntem ile kanser hücreleri ölürken, çevre dokular korunur ve bu hassas bir teknoloji ile yapılır. Güvenli bir seçenek olarak uygulanan,

IMRT Avantajları

• Yüksek hassasiyet: Tümör dokusu noktasal doğrulukla hedeflenir.
• Sağlıklı dokuların korunması: Omurilik, kalp ve akciğer gibi kritik organlar korunur.
• Azalmış yan etkiler: Daha az doku hasarı sayesinde yaşam kalitesi korunur.
• Esnek doz dağılımı: Tümörün farklı bölgelerine farklı dozlar uygulanabilir.

IMRT Dezavantajları

IMRT oldukça hızlı bir işlem olsa da, karmaşık bir işlem olduğu için, diğer harici ışın radyasyon tedavisi türlerine göre planlanması biraz daha uzun sürebilir.

• Karmaşık planlama süreci: Gelişmiş yazılımlar ve uzman ekip gerektirir.
• Daha uzun hazırlık: Hem planlama hem seans süreleri klasik yöntemlere göre uzundur.
• Yan etkiler tamamen ortadan kalkmaz: Yorgunluk, ciltte kızarıklık veya hassasiyet görülebilir.
• Teknik gereksinimler: Gelişmiş cihaz ve deneyimli ekip olmadan uygulanamaz.

Yoğunluk ayarlı radyoterapi tedavisi, tümörün görüntülerini kullanarak onu yok edebilecek özel enerji ışınları tasarlar.

Planlama ve Görüntüleme

• Tedavi öncesinde BT taraması ve MR gibi görüntüleme yöntemleri ile tümörün yeri ve boyutu belirlenir. Bu veriler özel yazılımlarla analiz edilerek ışınların açısı ve yoğunluğu ayrıntılı şekilde planlanır.

Hazırlık

• Hastanın doğru pozisyonda kalmasını sağlamak için özel sabitleyici aparatlar kullanılır.
• Cilt üzerine küçük işaretler konarak tedavi boyunca pozisyonlama doğrulanır.
• Detaylı görüntüler alınarak son tedavi planı oluşturulur.

Tedavi Seansları

• Hasta her seans için aynı pozisyona yerleştirilir.
• LINAC (lineer hızlandırıcı) cihazı, radyasyon ışınlarını farklı açılardan tümör bölgesine yönlendirir.
• Seanslar ağrısızdır; hasta radyasyonu hissetmez.
• Tedavi genellikle haftada 5 gün olacak şekilde birkaç hafta sürer.

Tedavi Sonrası ve Takip

• Tedavi bitiminde hasta günlük yaşamına dönebilir. Hekim, ciltte kızarıklık veya hassasiyet, yorgunluk gibi yan etkileri kontrol eder ve cilt bakımı ile korunma önerilerinde bulunur.

IMRT, özellikle hayati organlara veya kritik yapılara yakın tümörlerde tercih edilen bir tedavi yöntemidir. Amacı, tümör hücrelerine yüksek doz radyasyon verirken sağlıklı dokuları en az seviyede etkilemektir. MRT, diğer bazı radyasyon türlerine kıyasla, tedavi alanında daha hassas hücre yıkımına olanak sağlayabilir.

Hassasiyeti, radyoterapi yöntemleri arasında en gelişmiş olan versiyondur. IMRT'yi radyasyon maruziyetinin hassas organları etkileyebileceği hassas bölgelerdeki tümörlerin tedavisi için iyi bir seçenek haline getirerek uygular. Imrt ile tümörleri tedavi edilebilirken, omurilik beyin sapı ve optik sinirler gibi çevre dokular korunur.

Yoğunluk ayarlı radyoterapi işleminin başlıca kullanım alanları şunlardır:

• Baş ve boyun kanserleri: Gırtlak, yutak, sinüs ve tükürük bezleri.
• Beyin tümörleri: Omurilik, görme sinirleri veya beyin sapına yakın bölgeler.
• Prostat kanseri: Mesane ve rektum korunarak tedavi uygulanır.
• Meme kanseri: Kalp ve akciğer gibi organlara zarar verme riski azaltılır.
• Akciğer kanseri: Sağlıklı akciğer dokusunun korunması için kullanılır.
• Jinekolojik ve gastrointestinal kanserler: Rahim, rahim ağzı, rektum, pankreas gibi bölgelerde etkilidir.

Bazı iyi huylu tümörlerin tedavisinde de IMRT kullanılabilmektedir.

IMRT (Intensity-Modulated Radiation Therapy), Türkçe adıyla yoğunluk modülasyonlu radyoterapi ya da en sık kullanılan adıyla yoğunluk ayarlı radyoterapi isimleri ile bilinen kanser tedavisinde kullanılan ileri teknoloji bir ışın tedavisi yöntemidir. Bu teknikte radyasyon demetlerinin yoğunluğu ve açısı bilgisayar destekli sistemlerle ayarlanır. Böylece tümör bölgesi yüksek doğrulukla hedeflenirken çevredeki sağlıklı dokular korunur.

Geleneksel radyoterapiye kıyasla daha hassas bir ışın dağılımı sunan IMRT, yan etkilerin azaltılmasına ve tedavi başarısının artırılmasına yardımcı olur. Güç ve yoğunluk bakımından farklılık gösteren enerji ışınları ile gelişmiş teknoloji, doktorun radyasyonu sadece kanser hücrelerine yönlendirebilir.

Görüntü rehberliğinde radyoterapi tedavisi (IGRT), harici uygulanan ışın kullanılarak yapılan radyasyon tedavisidir.

Stereotaktik vücut radyoterapisinde (SBRT), doktor tarafından tedavi planlama sürecinde elde ettiği görüntülere dayanarak tedaviyi planlar. IGRT'de tedavi öncesi ve tedavi sırasında görüntü alınır. Görüntü kılavuzluğunda radyoterapi, stereotaktik radyoterapi ve yoğunluk modülasyonlu radyoterapi, harici radyasyon tedavisinin (EBRT) ileri ve hassas teknoloji türlerine örnektir.

IGRT gibi, yoğunluk modülasyonlu radyoterapi (IMRT) de tümörün görüntülerini kullanarak, tümörü hedef alan ve yakındaki sağlıklı dokuyu koruyan bir tedaviyi planlamayı içerir. IMRT'de radyasyon onkologları görüntüleri bir bilgisayar programına girer.

Program, tümörün boyutlarını kullanarak birden fazla enerji ışını veya tek bir ışın kullanan bir tedavi tasarlar. IGRT'de radyasyon onkologları tedavi sırasında görüntüleme testleri yaparlar. Radyasyon onkoloğunuz radyasyonu vermek için her iki tedavi türünü de birleştirebilir.

Bu tedavi, vücudun hareket eden veya çok hassas hedefleme gerektiren bölgelerindeki kanserli tümörleri tedavi etme üzerinde etkili ve oldukça güvenli bi yöntemdir. Genel olarak iyileşme süreci, tedavi programının ve radyasyon tedavisinin yan etkileri gibi faktörlere bağlı gelişir. Yaygın olarak;

• İshal
• Tükenmişlik
• Bulantı ve kusma
• Tahriş ve kaşıntı gibi cilt yüzeyindeki değişiklikler

Gibi yan etkilere sahiptir. Bu yan etkilerin görülmesi durumları tedavi süresine etkilidir.

Tedavi süreci diğer rasyasyon tedavilerinde olduğu gibi hastanın masada yatarken enerji ışınlarının bölgeyi hedef alarak tedavi etmesiyle başlar.

Tedavi seansları sırasında uzman doktor tarafından ekibi tarafından yeni bir görüntüleme taraması daha yaparak tüm tedavi sürecindeki görüntülemeleri karşılaştırabilir. Görüntü kılavuzluğunda radyoterapi aşağıdakileri içeren taramaları içerebilir.

• Röntgen
• BT taramaları
• MR manyetik rezonans görüntüleme taraması
• Pozitron emisyon tomografisi PET taramaları
• Ultrason testi

Genel olarak IGRT tedavisi süreci 15 ile 20 dakika sürebilmektedir. Tedavi edilecek tümörlü alanın ve hastalığın durumuna göre değişiklik gösterebilir ve böyle durumlarda 30 dakika ila bir saat sürdüğü durumlar olabilmektedir. IGRT, radyasyon tedavisi radyasyon uygulayabilmektedir. Doktorlar tedaviyi yaparken sonuçları daha önceki sonuçlarla karşılaştırarak süreci takip edebilir. Bu süreçte tedaviyi durdurabilir. Bu karşılaştırma ile beraber tedavi süreci ve tedavi masasındaki pozisyonu değiştirebilir.