Diz protezinin araç bakımı gibi bir bakım prosedürü yoktur. Ancak kullanılan protezin ömrünü uzatmak için yapılması gerekenler bulunmaktadır.

• Olası sorunların erken dönemde belirlenebilmesi için rutin doktor kontrolleri ihmal edilmemelidir.
• Kilo kontrolü sağlanmalıdır. Kilo alınmaması hatta kilo verilmesi ile aslında proteze çok iyi bir bakım yapılmış olmaktadır.
• Düzenli egzersizlerin yapılması gerekmektedir.

Diz protezleri İki metal alaşım ve bir ara sertleştirilmiş plastik olmak üzere üç ana parçadan oluşmaktadır. oluşmakDiz protezlerinin esas kısmı titanyum veya kobalt-krom-molibden metal alaşımından oluşmaktadır. Her iki kemik yüzeye metal alaşım uygulanmaktadır. İki metal arasına ise güçlendirilmiş plastik olan polietilenden ara parça konmaktadır.

Diz protezinin birebir alternatifi bulunmamaktadır. Ancak diz protezi ameliyatı olmak istemeyen hastalar için alternatif seçenekler sunulabilmektedir.

• Fizik tedavi ve rahabilitasyon tedavisi
• Eklem içi enjeksiyonlar(Diz içi iğneler):Hyalüronik asit enjeksiyonları, PRP, kortizonlu enjeksiyonlar gibi seçenekler bulunmaktadır. Ancak bu enjeksiyonlar hastalarda belirli ve kısa süreli bir süre rahatlama sağlar.

Erken dönem aşınması olan hastalarda bu iğneler rahatlama sağlamaktadır. Bunun geçici bir tedavi yöntemi olduğu bilinmelidir. Ancak bu rahatsızlığın durumuna göre değişmektedir. Ameliyat gereken hastalarda bu tedavilerle ancak kısa süreli rahatlamalar sağlanabilmektedir.

Diz protezi ameliyatından sonra hastanın yürümesi, merdiven çıkmasını sağlayacak uyluk önü ve uyluk arkası adaleleri güçlendirecek basit egzersizler bulunmaktadır. Yastıkla bastırma, yastıkla sıkıştırma, düz bacak kaldırma ve diz kıvırma gibi egzersizler faydalıdır.

Bunların ameliyattan sonra düzenli yapılması önemlidir. Özellikle diz kıvırmak için sürekli pasif hareket yaptıran CPM cihazları kullanabilir. Bu egzersizlerin ameliyattan sonra en az 6 ay -1 yıl arası yapılması gerekmektedir. Hasta bu egzersizleri yapabiliyorsa fizik tedaviye ihtiyaç olmayabilir ancak egzersizleri yapmayan ihmal eden hastalar için fizik tedavi önemlidir.

Kuadriseps Egzersizleri

• Yatağın başına sırtınızı dayayarak oturun ve bacağınızı uzatın.
• Bacağınızın arka kısmını yatağa bastırın, bu sayede diz kapağınızı kalçanıza doğru çeken kasları sıkarak bekleme
• 5 sn. bekledikten sonra bacağınızı serbest bırakın.
• Hareketi tekrarlı yapın.
• Sırt üstü yatar pozisyonda diz tam düz olarak ayağının 30-40 cm kadar yukarı kaldırıp 5 sn beklenir, süre dolduktan sonra tekrar yatak üzerine indirilir.

Oturarak diz bükme egzersizi

• Dizinizin altına yumuşak bir destek ya da rulo haline getirilmiş bir havlu yerleştirerek sandalyeye oturun.
• Bacağınızı havaya kaldırın ve 5’e kadar sayın.
• Bacağınızı geri çekin ve 5 sn. öyle kalın.
• Hareketi tekrarlı yapın.

İki dizinde de sorun olan hastalara aynı anda diz protezi ameliyatı yapılabilmektedir. İki taraflı diz protezi ameliyatının en büyük avantajı tek ameliyatla sorunun giderilmesidir. Hasta ameliyat stresini iki defa yaşamamaktadır. İki dize tek taraflı diz protezi yapılması gerekiyorsa iki ameliyat arasında 3 ay gibi bir süre konulmalıdır.

Ancak tek ameliyatta iki diz protezinin bazı şartları bulunmaktadır.

• İki diz protezi ameliyatı genellikle 70 yaşın altında olan hastalarda uygulanmaktadır.
• Kilo sorunu yaşamayan ve ek hastalıkları olmayan kişilerde tercih edilebilir.
• İki taraflı diz protezi ameliyatından sonra yaşananların tek taraflı diz protezi ameliyatından çok farkı bulunmamaktadır. Hasta çok kilolu bir hastaysa merdiven çıkması 2 - 3 günü bulabilmektedir.

Hastaların en merak ettiği konuların başında diz protezi ameliyatından sonra ne zaman yürünebileceği ve diz protezi ameliyatı sonrası merdiven çıkma konusu gelmektedir. Hastaların yaşanacak süreçlerle ilgili bilgilendirmesi önemlidir.

• Diz protezi ameliyatından sonra hasta aynı gün veya bir gün sonraki sabah ayağa kaldırılmaktadır. Amaçımız, hastanın protezle ağrısız yürümesidir. Hastanın konforunu artırmak istediğimiz için olabildiğince hızlı bir şekilde hasta mobilize edilmelidir. Ameliyattan önce hastanın kendisini bu duruma hazırlayabilmesi için bilgi verilmelidir.
• Diz protezi ameliyatından sonra ilk yürüyüşte hastanın baston kullanması önerilmektedir. Uzun zamandır hareketsiz olan bir diz ameliyatla hareketli hale getirilmektedir. Hastaya bu süreçte tekrar yürümenin öğretilmesi gerekmektedir.
• Ameliyattan sonra yürümenin mesafesi hastaya göre değişmektedir. Buradaki sınır hastayla ilgilidir. Hastanın güç bulduğu kendisini iyi hissettiği mesafeyi yürümesine izin verilir.
• Diz protezi amaeliyattından 1 veya 2 gün sonra hastanın merdiven çıkması sağlanır. Bu durum biraz da hastanın beklentisi ve isteğine bağlıdır. Ancak iki taraflı diz protezi yapılan ameliyatlarda hastanın ameliyattan 2 gün sonrası merdiven çıkması beklenir.
• Koltuk değneği veye bastonun, dengeyi sağlamak için kısa süre kullanması tavsiye edilir.
• Ameliyattan 2 hafta sonra hastaların bastonu ve koltuk değneğini bırakması beklenmektedir.
• Hastalar ameliyattan 3 veya 4 gün sonra evine gönderilmektedir.
• Normal şartlar altında eve giden hastanın lavabo veya mutfak ihtiyaçlarını kendisinin gidermesi daha sağlıklıdır. Ayrıca hasta yatağının açılması ve sürekli yatar pozisyonda kalınması uuygun değildir. Hastaya hizmet edilmesi mobilize olmasını zorlaştırabilir.
• Hastaların evlerine döndükten sonra dışarı çıkmasında bir sakınca yoktur. Amaç zaten hastanın mobilize olmasıdır.

Diz protezi ameliyatından sonraki ilk 24 saat sonra diz ağrısı olabilmektedir ve ilaçlar ile minimum düzeye çekilmektedir. Ağrı ameliyattan sonraki günlerde azalmaya başlar. Ameliyattan 2-3 hafta sonra dikişler alındıktan sonra hastalar için çok az ağrılı dönem başlamaktadır.Diz hareketlerinin rahat olduğu dönem 4-6 hafta sonrasında olmaktadır.

Diz protezi ameliyatından sonra cerrahiye bağlı diz bölgesinde ağrı yaşanabilmektedir. Ama diz protezine bağlı sorunlar tüm bacakta ağrı olmamaktadır. Bel, kalça eklem sorunlarıgibi farklı rahatsızlıkların bacakta ağrıya neden olabileceği unutulmamalıdır. Ancak diz protezi ameliyatının üzerinden uzun zaman geçtikten sonra olmayan bir diz ağrısı yaşanmaya başladıysa protezle ilgili doktorla görüşmek gerekir. Protezde aşınma, yıpranma, enfeksiyon gibi sorunlar ağrıya neden olabilir.

Diz protezi ameliyatı sonrasında ağrı yaşanabilmektedir. Diz protezi ameliyat öncesi ve sonrası uygun dozda ilaçlar( epidural anestezi ya da damardan ağrı kesici ) verilerek yaşanan ağrı minimuma çekilmektedir. Hasta ameliyata hazırlanırken de ameliyat sonrası ağrı için özellikli ilaçlar verilebilmektedir. Yaşanan ağrı hastanın ağrı eşiği ve beklentisiyle de ilgilidir. Her kişinin ağrıya karşı verdiği tepki farklı olduğu için ağrı ciddi sorun olarak görülmemektedir.

Diz protezi çok dayanıklı bir implattır. Travmaya bağlı olarak protezin zarar görmesi çok düşük bir ihtimaldir. Travma ve agresif sporlarda olabilecek şey protezin bağlı olduğu kemik dokuda kırık veya çatlak olabilir. Bu durumda kırılan kemiğe tedavi yapmak gerekmektedir. Fakat kırık protezin gevşemesine neden oluyorsa çıkartılması ve yerine yenisinin konması gerekebilmektedir. Çok agresif sporlar ameliyat sonrası önerilmemektedir.

Farklı tip ve farklı çeşit diz protezleri olmakla birlikte yerleştirilen implantın yani diz protezinin uzun ömürlü olması isteniyorsa ameliyattan sonra uyulması gereken bazı kurallar bulunmaktadır.

• Her ne kadar diz protezi ameliyatından sonra diz ekleminin hareketi normale yakın olmakla birlikte, diz protezini zorlayacak tarzda uzun süreli çömelerek gerçekleştirilen işlerden uzak durulmalıdır.
• Namaz kılmaz veya bağdaş kurmak gibi hareketlerden kaçınılmalıdır.
• Hastaların alaturka tuvalet kullanmaları diz protezinin ömrünü kısaltabilmektedir.
• Diz protezinin ömrünü uzatmak için aşınmayı hızlandıran faktörlerden uzak durmak gerekir. Şu andaki dizayn ve protez çeşitleri hastanın doğru ve uygun şekilde egzersizlerini yapması kaydıyla, 120-130 dereceye kadar kıvırmaya izin vermektedir. Ancak namaz kılma pozisyonu ya da çömelerek bağ bahçe işleriyle uğraşmak gibi hareketler diz protezinin ömrünü kısaltır.
• Yürümek, koşmak, yüzmek, tenis oynamak, bisiklet sürmek gibi hareketler diz protezi ameliyatından sonra rahatlıkla yapabilir.
• Diz protezinin daha uzun ömürlü olması isteniyorsa; düzenli spor ve kilo kontrolünün sağlanması önemlidir.
• Yarım diz protezi ameliyatlarında namaz kılma ya da diğer çömelme harekeleri daha rahat yapılır. Ancak her hasta yarım diz protezi ameliyatı için uygun olmayabilmektedir.
• Diz protezi ameliyatı olan hastaların daha sonra diş tedavisi olması durumunda veya farklı cerrahi müdahale olacağı zaman doktorlarına diz protezi tedavisi gördüklerini söylemeleri önemlidir.

Hastalar diz protezi ameliyatı öncesi “Protez hayatımı kısıtlanacak mı?” diye düşünebilmektedir. Anacak tam tersi diz protezi hastaların hayatı daha rahat geçirmesi ve sosyal yaşam kalitesini artırmak için yapılan bir işlemdir. Ameliyat sonrası egzersizlerini yapmayan, kilo sorunu yaşayan hastalar sorun yaşayabilmektedir.

Diz protezi ameliyatı 45 dakika ile 1 saat ameliyat sürmektedir. Ancak hastanın ameliyathaneye girmesi çıkması anestezi gibi işlemler de eklendiğinde 2-3 saat süren bir ameliyattır.

Diz protezi fiyatları cerrahi işlemde kullanılacak diz protezinin çeşidine göre farklılık gösterebilmektedir. Yapılacak detaylı muayene ve tetkiklerin ardından ameliyatta hangi tip diz protezinin kullanacağı belirlenmelidir. Diz protezi ameliyatını gerçekleştirecek doktorun ve hastanenin fiyat politikasına göre diz protezi ameliyatının fiyatı da değişebilmektedir. Hastanın diz protezi ameliyatından sonra hastanede ne kadar kalacağı gibi faktörler de diz protezi fiyatında farklılıklara neden olabilmektedir.

Diz protezi yarım diz protezi ve total yani tam diz protezi olarak ikiye ayrılır.

• Yarım diz protezinde dizin bozuk olan bir kısmı (İç kısım veya dış kısım veya kapak kısımlarından birisi) değişmektedir.
• Tam diz protezi ya da total diz protezinde ise dizin bozuk olan 2 veya 3 kısmını aynı anda değişmektedir.

Total diz protezinde de kendi içinde işlevine göre farklılıklar bulunmaktadır. Arka çapraz bağın korunması veya kesilmesi duruma bağlı olarak şekillerinde farklılıklar bulunabilmektedir. Dizindeki eğrilik miktarına, aşınmasının durumuna ve hareket kısıtlılığına göre,bağ kesen veya bağ koruyan diz protezi kullanılacağına karar verilmektedir.

Ancak diz protezlerinin ana yapısında kullanılan malzeme bakımından her iki diz protezi arasında bir farklılık bulunmamaktadır.

Genel olarak kullanılan bu iki tip diz protezinin haricinde daha çok tümör cerrahilerinden sonra çocuklarda kullanılan büyüyebilen yani ayarlanabilen protezler bulunmaktadır. Çocuklar büyüme kemiğinde bulunan tümörler çıkartıldığında büyüme devam ettiği için bilgisayar destekli büyüyebilen ayarlanabilen protezler kullanılır. Çocuğun gelişimi devam ettikçe protezi ayarlanması sağlanır.

Diz protezi ameliyatı olacak hastaya, hangi şikayetlerin veya belirtilerin var olduğu iyi sorgulanmalıdır.

Bununla birlikte diz protezi ameliyatına karar verirken;

• Hastanın şikayeti
• Hastanın bulguları
• Radyolojik sonuçları göz önünde bulundurulmalıdır.

Diz protezinin amacında konfor vardır. Hastanın kendi beklentilerini karşılayamayacak kadar yürüyememesi en önemli etkenlerin başında gelmektedir. Hastanın daha önceden yürüyebildiği mesafenin diz ağrısına bağlı olarak kısıtlanması diz protezi ameliyatı belirtileri arasındadır.

Hasta;

• Merdiven inip çıkamıyorsa
• Sandalyede oturup kalkamıyorsa
• Geceleri ağrıyla uyanıyorsa
• Diz içinden sesler geliyorsa
• Dizin şeklinin bozukluğunun varlığının filmlerde görülmesi
• Sık sık(gün aşırı veya her gün) ağrı nedeniyle ağrı kesici alıyorsa bu hastalara diz protezi fayda sağlamaktadır.

Hastalar dizlerinde yaşadıkları ağrı yüzünden hareketsiz kalmaya başlamaktadır. Alış verişe veya yürümek için sokağa bile çıkamamaktadır. Ağrılar yüzünden tuvalete gidemeyen bile bulanmaktadır. Hayatının kısıtlandığını konforunun bozulduğunu düşünen hastaların tekrar eski hayatlarına dönebilmesi için diz protezi uygundur.

Hastanın diziyle ilgili röntgen, Manyetik Rezonans (MR) veya Bilgisayarlı Tomografi (BT) gibi radyolojik görüntülemelerde sonuçların çok kötü olması bir etkendir. Ancak radyolojik görüntü sonuçlarında ileri aşınma olmasına rağmen sık sık ağrı yaşamayan, sosyal hayatı olumsuz etkilenmeyen hastalarda diz protezi tavsiye edilmemektedir.

Bu şikayetler diz kıkırdağındaki aşınmanın artık son evreye geldiğinin belirtileridir. Öncelikle diz şikayetleri yaşayan hastanın diz protezi tedavisine sıcak bakması gerekmektedir. Ailesinin veya yakınlarının ısrarıyla diz protezi ameliyatı olmaya karar veren hastalarda başarı oranı düşebilmektedir.

Diz protezine karar verirken hasta şikayetinin, muayene bulgalarının ve filmlerinin birbiriyle uyumlu olması gerekir.

Diz ağrısı bir çok farklı nedenden kaynaklanabilmektedir. Ancak kronik yani uzun zamandır devam eden diz ağrısının en sık karşılaşılan nedeni “artrit”tir. “Osteoartrit”, “romatoit artrit” ve “travmatik artrit” en sık görülen türlerdir.

• Osteoartrit: Diz kemiklerinin uçlarında yastık görevi olan kıkırdak zamanla yumuşayarak yıpranır ve aşınır. Böylelikle kaybolan kıkırdak altında ortaya çıkan kemikler birbirlerine sürtünerek dizde ağrı ve sertleşmeye yol açar. Kemikler birbirleriyle sürtünmeye başlayınca, yüzeyleri bozuk ve pütürlü bir hal alır ve eklemde hasar başlar. Buna “Osteoartrit” denir. Osteoartrit genellikle 50 yaş sonrasında, ailesinde diz aşınması yani artrit olan kişilerde daha sık ortaya çıkabilir. Fazla kilolu olmak ve O veya X bacak şekil bozukluğu olmasıda ekleme daha fazla ağırlık bindirir. Bu da dizde hasar oluşumunu hızlandırır.
• Eklem Yangısı (Enflamatuvar Artrit): Bu durum, “Romatoid artrit” veya “Gut gibi kronik yangılı eklem hastalıklarıdır ve eklemi kaplayan kıkırdak dokusunda şişme ve iltihap (yangı) yaratabilir. Hastalık ilerledikçe, kıkırdak aşınır ve eklem sertleşir.
• Zedelenme - Travmatik Artrit: Ciddi bir diz incinmesi sonucunda gelişebilir. Kötü bir düşme ya da dize gelen ağır bir darbe, eklemi zedeleyebilir. Eğer bu zedelenme uygun şekilde iyileşmezse, ekleme fazla ağırlık biner. Zamanla bu durum kıkırdağın aşınmasına yol açar (Travmatik artrit). Diz kırığı ya da ciddi bağ yırtılmaları zamanla eklem kıkırdağını tahrip edebilir. Bu tahribat sonucunda dizde ağrı ve diz işlevlerinde gerileme görülebilir.
• Daha önce menisküs ameliyatı olup menisküsü çıkarılan veya alınan hastalarda kıkırdak aşınması ve yıpranma olmaktadır.

Diz protezi ileri eklem aşınması olan hastalarda uygulanmaktadır. Kıkırdak aşınması halk arasında kireçlenme olarak bilinen rahatsızlıktır. Birçok insan kireçlenmeyi çaydanlıktaki kireçlenme gibi bir durum sanmaktadır. Kemiklerin uçları sert, pürüzsüz ve parlak bir doku olan kıkırdak ile kaplıdır. Yaş almayla, enfeksiyonla, travmayla, romatizmal hastalıklarla kıkırdak dokuda aşınma yaşanabilmektedir. Kıkırdak yapının aşınması veya yıpranması ile birlikte kemiklerin birbirine sürtmesi kireçlenme olarak tanımlanmaktadır.

Eklem aşınmasının bir çok nedeni bulunmaktadır.

• Diz protezi uygulanan hastaların çoğunda sebep; eklemde bozulma sebebi bilinmeyen primer diz aşınması veya yıpranmasıdır.
• Romatoid artrit gibi romatizmaya bağlı geçirilmiş rahatsızlıklarda diz protezi uygulanabilir.
• Eklemi bozan geçirilmiş kırıklar
• Geçirilmiş enfeksiyonlara bağlı eklemin bozulmasıyla ortaya çıkan kıkırdak aşınmalarında diz protezi tedavisi uygulanabilmektedir.
• Dizde bulunan kıkırdağın aşınmasının yarattığı ağrı, hareket kısıtlılığı, sürtünme, dizden ses gelmesi, yürüme zorluğu gibi sorunlarda uygulanan diğer tedavilerle (fizik tedavi, eklem içi enjeksiyon, PRP, kök hücre) sonuç alınmayan hastalarda diz protezi uygulanabilir.

Diz protezi, aşınmış ve yıpranmış diz ekleminin özel alaşım metaller ve sıkıştırılmış özel plastik implanttan oluşan özel bir yüzey kaplama tekniğidir. Diz protezi ameliyatında hedef; bozulmuş eklem yüzeyleri arasında teması keserek; ağrı çekmeyen,istediği kadar yol yürüyebilen ve merdiven inip çıkabilen bir eklemi elde etmektir.

Diyaliz hastaları, hafif beslenmeli ve sıvı tüketimini kısıtlamaya dikkat etmelidir.

Filtreleme işlemi yerine getirilir, böbreği organ bazında düzeltemez. Kişiye böbrek nakli gerekebilir.

Böbrek yeterli çalışmadığı ve yetmezliğe girdiği durumda yapılan işlemdir.

Diyaliz tedavisi boyunca hastada baş dönmesi ve kas krampları görülebilir. Diyaliz sonrası yan etkiler düşük tansiyon, kas ağrısı, pıhtı oluşumu, kilo artışı, enfeksiyon ve kaşıntı gözlemlenebilir. Diyaliz sonrası ölüm belirtilerini bu yan etkiler tetikleyebilir.