Tetik parmak belirtileri arasında en yaygın olarak görülenleri sabahları parmaklarda sertlik, parmak hareketi sırasında duyulan ‘çıt’ sesi, etkilenen parmağın avuç içindeki yumru hissi ve parmağın bir anda kitlenmesidir.

Bunlarla birlikte genel olarak tetik parmak belirtileri şunları içerir

• Özellikle sabahları hissedilen parmak sertliği
• Parmakları hareket ettirirken gelen çıt sesi ve patlama hissi
• Parmağı hareket ettirip esnetirken yaşanan ağrı
• Parmağın hareket ettiremeyecek biçimde kitlenmesi
• Etkilenen parmakta hissedilen şişlik ve yumru
• Parmak tabanında hassasiyet

Tendon veya içinde bulunduğu sinovyal kılıfta iltihaplanma ve şişme gibi bir tahriş oluştuğunda, tendon bu doku tabakasının içinde rahat hareket edemez ve bu durum parmağın veya başparmağın bükülmesini zorlaştırır.

Kişi özellikle başparmağını veya diğer parmaklarını büktüğünde, iltihaplı tendonu daralmış bu kılıftan çekmeye çalışması da tetik parmak denilen kilitlenme ve ağrılı duruma neden olur.

Tetik parmak, tendonların hareket ettiği kılıfta oluşan şişme sonucu tendonların rahat hareket edememesi ile ortaya çıkan, özellikle parmakları veya baş parmak büküldüğünde kasılmaya ve kilitlenmeye neden olan ağrılı bir durumdur.

Tetik parmak durumu özellikle 45 yaş ve üstü kişiler ile diyabet veya romatoid artriti olan kişilerde ortaya çıkma eğilimi gösterir.

Başparmak veya yüzük parmağı başta olmak üzere genellikle bütün parmaklarda görülebilen ve tıbbi olarak stenoz tenosinovit olarak dile getirilen tetik parmak aynı zamanda tetik parmak sendromu olarak da adlandırılır.

Tetik parmak, en sık olarak 50 yaş üstü kadınlarda, şeker hastalığı olanlarda, düşük tiroid fonksiyonuna sahip kişilerde ve romatoid artrit hastalığından muzdarip bireylerde görülür.

Belirtileri arasında en yaygın olarak ağrı görülen tetik parmak, aynı zamanda şişlik, çıtlama, patlama hissi ve sertlik gibi semptomlar da gösterir.

En yaygın tedavi yöntemi olarak genellikle parmakların dinlendirilmesi, atel yöntemi ve tetik parmak egzersizleri önerilir.

Gebeler tetanoza karşı aşılandığında, annede oluşan antikorlar bebeğe geçer. Böylece, gebelikte tetanoz aşısı uygulaması hem anneyi hem de bebeği tetanoz hastalığından korur.

Sağlık Bakanlığı önerisi çocukluk çağında aşılanmamış, aşılanma durumu bilinmeyen, eksik aşılanmış veya tam aşılanmış ancak son 10 yıl içerisinde pekiştirme dozu almamış olan tüm gebelere Td (tetanoz-difteri) aşısı uygulanmasıdır.

Hiç aşılanmamış gebelerin 4 hafta arayla en az iki doz Td aşısı olmaları sağlanmalıdır. İkinci doz doğumdan en az iki hafta önce tamamlanmalıdır. Erişkinde tetanoz bağışıklamasının düşük olduğu ülkelerde gebelerin aşılanması yenidoğan tetanozunun önlenmesi için büyük önem taşımaktadır.

Tetanoz aşısı çocuklarda 2, 4, 6, 18, 48 aylar ve 13 yaşında uygulanır. Erişkinlerde 10 yılda bir tetanoz aşısı tekrarlanır. Daha önce tetanoz aşısı olmamış erişkinlere 3 doz aşı ile primer aşı şeması tamamlanır ve sonrasında 10 yılda bir aşı tekrarlanır. Tetanoz antikorları zamanla azalır, bu nedenle aşı tekrar dozları yapılmazsa ileri yaşlarda tetanoz gelişebilir.

Tetanozu önlemenin tek etkili yolu aşı olmaktır. Tetanoz toksoidi güvenli, etkili ve ucuz bir aşıdır. Tetanoz aşısı bebekler ve çocuklar dahil tüm yaşlara, gebelere, bağışıklığı baskılanmış kişilere uygulanabilir.

Tetanoz primer aşı şeması tamamlandıktan sonra da 10 yılda bir aşı tekrarlanmalıdır. Bir yaralanma durumunda doktora başvurmak, yaranın temizlenmesi ve gerektiğinde antibiyotik kullanımı da hem tetanoz hastalığı hem de yara infeksiyonlarının önlenmesinde önemlidir.

Tetanoz hastalığı genellikle yaralanmalardan 3-21 gün sonra ortaya çıkmaktadır. Bu süre ortalama 10 gündür. Fakat yaranın cinsine bağlı olarak bu süre bir günden birkaç aya kadar değişiklik gösterebilmektedir.

Ciddi doku hasarı olan ve kirli yaralarda hastalığın ortaya çıkması için geçen süre daha kısa olabilmektedir. Bu tür yaralanmalarda daha ciddi bir tetanoz hastalığı görülmekte ve hastalığın sonucu da daha olumsuz olabilmektedir.

Tetanoz aşısı olmayan herkes için küçük bir yaralanma sonrası bile tetanoz hastalığına yakalanma riski vardır.

Tetanoz hastalığı risk faktörleri şunlardır;

• Tıbbi gereklilik olduğu halde 6 saatten uzun bir süre cerrahi olarak temizlenmeyen ve dezenfekte edilmeyen yaralar
• Batıcı-delici tipte yaralar
• İçinde ölü doku barındıran yaralar
• Klinik olarak ciddi enfeksiyon bulguları olan yaralar
• Toprak veya gübre gibi Clostridium tetani bakterileri barındırma olasılığı bulunan maddelerle kirlenmiş yaralar
• Yanık, donma ve ateşli silah yaralanmaları

Tetanoz aşısını doğru zamanda yaptırmak tetanozdan korunmanın en iyi yollarından biridir. Çocukluk çağında olunan aşılar sayesinde 10 yılda bir yapıldıktan sonra koruyuculuğunu devam ettirir. Bu yüzden bir yara, çizik ya da enfeksiyona açık olan yaraların korunmasın için tetanoz aşısı yaptırılmalıdır.

Tetanoza neden olan bakterinin bulaşmasından sonra, terleme, kaslarda gerilme hissi ve vücutta ağrılı kas sertliği, kas krampları, çenede kilitlenme ve yutma güçlüğü yaşanması tetanoz için klinik tanılayıcı belirtilerdir.

Tetanoz aşısı, vücudun clostridium tetani bakterisinin ürettiği toksinin neden olduğu enfeksiyonla savaşabilmesi için vücudun antikor üretmesini sağlayan bir aşıdır.

Dört tür aşı, tetanoza karşı korunmaya yardımcı olur ve aynı zamanda diğer enfeksiyonlara karşı da koruma sağlar.

Tetanoz hastaları mutlaka bir hastanede tedavi edilmelidir. Hastalara hemen insan tetanoz immünglobulini ve tetanus aşısı uygulanır.

Tetanus immunglobulini ve aşısı ayrı yerlerden ve farklı injektörlerle uygulanır. Tetanoz bağışıklık bırakmaz. Tetanoz hastalığını geçiren hastalara da tam tetanoz aşısı bağışıklama şeması uygulanır. Tetanoz tedavileri şunları içerir:

Yaraların temizlenmesi​

Tetanoz durumunda şüphelenildiğinde detaylı yara temizliği ve bakımı yapılır. Tetanoza neden olan bakteri o bölgeden temizlenir.

Tetanoz aşısı​

Tetanoz aşısı tetanoz toksoidi yani Clostridium tetani bakterisinin hastalığa neden olan toksininin hastalığa yol açmayan fakat bağışıklık oluşturan bir benzerini içerir. Tetanoz aşısı en güçlü bağışıklık oluşturan aşılardan biridir.

Kasılmalar için ilaç takviyesi​

Tetanozun yol açtığı kas kasılmalarını kontrol eden ilaçlar kullanılır. Bu durumda hastanın yoğun bakım koşullarında takibi gerekebilir.

Antibiyotikler​

Yara enfeksiyonunun iyileşmesi ve Clostridium tetani bakterilerinin öldürülmesi için antibiyotikler kullanılabilir.

Klinik bulgulara göre dört ana sınıfta tetanoz türleri ise şöyle sıralanır:

• Jeneralize (yaygın) tetanoz
• Yenidoğan tetanozu
• Serebral tetanoz
• Lokalize tetanoz

Jeneralize (yaygın) tetanoz nedir?​

Jeneralize tetanoz hastalığı tetanozun en yaygın görülen formudur. Hastalık en sık olarak çene kaslarındaki kasılmayla başlamaktadır. Daha sonra kasılmalar boyun, gövde, kol ve bacak kaslarına yaymaktadır.

Çok şiddetli, tekrarlayan kasılmalar görülebilir. Jeneralize tetanoz hastalığına yakalanan kişinin uzun süre hastanede yatarak tedavi edilmesi gerekebilir. Uygun tedavi ve yoğun bakım desteğine rağmen hastaların en az %10-30’unun kaybedildiği bildirilmektedir.

Maternal ve yenidoğan tetanozu nedir?​

Doğum sonrasında annede gelişen tetanoz hastalığı maternal tetanoz, bebekte gelişen tetanoz hastalığı ise yenidoğan tetanozu olarak adlandırılmaktadır. Annenin gebelik sırasında tetanoz aşısı yaptırması anneyi maternal tetanoz bebeği ise yenidoğan tetanozundan korunmaktadır.

Serebral veya sefalik tetanoz nedir?​

Serebral tetanoz hastalığı tutulumu kafa kas ve sinirleri ile sınırlıdır. En sık olarak kafa yaralanmaları, göz yaralanmaları, dişe yönelik girişimler, orta kulak iltihabı gibi nedenlerle ortaya çıkmaktadır.

Lokalize tetanoz nedir?​

Tetanoz hastalığının en az görülen türü lokalize tetanozdur. Hastalık tek kas grubunda görülmektedir.

Tetanoz belirtileri genellikle enfeksiyon vücuda girdikten genellikle 4 ila 14 gün sonra ortaya çıkar. Tetanoz hastalığında en sık görülen belirti çene kaslarında spazmdır.

Çene kaslarında spazm dışında, yutkunma güçlüğü, baş ağrısı, en çok midede olmak üzere kas kasılmaları, ateş, terleme, sırt ya da boyunda oluşan sertlikler ve kalp atışında hızlanma da tetanoz kaynaklı görülen belirtilerdir.

Clostridium tetani bakterisi vücuda girdikten sonra ortaya çıkan tetanoz belirtileri şunlardır:

• Çeneyi açmayı zorlaştıran çene spazmları
• Ani ve istemsiz kas kasılmaları
• Nefes almada güçlük
• Yutma güçlüğü
• Vücudun hemen hemen her noktasında kaslarda sertleşme
• Nöbetler
• Ateş ve terleme
• Omurganın geriye doğru eğilmesi
• Kanlı dışkılama
• Dokunma gibi uyaranlara karşı hassasiyet
• Kan basıncı değişiklikleri ve kalp atışında hızlanma
• Hafif uyarıcı durumlarında ortaya çıkan spazmlar
• Kalp atım hızında artış

Bazı hastalarda kasılmalar çok kuvvetli şekilde ortaya çıkıp hastanın tüm vücudunu yay gibi gergin bir hale getirebilir. Hastanın tıbbi geçmişi tetanoz teşhisi için önemli olmaktadır.

Tetanoz, kas kasılmalarına neden olan bir toksin üreten Clostridium tetani adı verilen bakterinin vücuda girmesi ile ortaya çıkan enfeksiyon hastalığıdır.

Merkezi sinir sistemini ile birlikte boyun ve çene kaslarını etkileyen tetanoz ölümcül sonuçlara neden olabilir. Clostridium tetani bakterisi iğne, çivi gibi ürünler nedeniyle oluşmuş yara kesiklerinden ya da toz, toprak veya gübre gibi çevrede bulunduğu doğal yapı üzerinden vücuda girerek ağrılı kas kasılmalarına neden olan toksin üretimine başlarlar.

Bir diğer adı da çene kitlenmesi olarak bilinen tetanoz, boyun ve çene kaslarında kitlenmelere sebep olur ve ağzı açmayı zor hale getirir. Aynı zamanda tetanoz, hastanın solunum sistemini de etkileyerek hayati riske neden olabilir.

Skrotumaya yani torba bölümüne ameliyat sırasında sabitlenerek desteklendiğinde tekrarlama ihtimali düşüktür.

Ciddi olmayan vakalarda doktor testis torsiyonu elle düzeltme işlemini yapabilir. Bu uygulama şekli geçici bir yöntem olması nedeniyle tekrarlandığında cerrahi operasyon şarttır.

Testis torsiyonunda enfarktüs oluşması nedeniyle eril bezde çürüme olur ve enfeksiyon oluşur. Bu durum kısırlığa yol açabilir.

Testis torsiyonu bazı hastalarda kendiliğinden düzelebilirken birçok vakada cerrahi operasyona ihtiyaç vardır.

Testis torsiyonu şüphesi varsa üroloji doktoruna giderek fiziksel muayene yapılır, sonrasında ise görüntüleme teknikleriyle hastalık kesinleşir.

Ciddi vakalar tedavi edilmezse testis çürüme yaparak canlılığını yitirir, erkeklerde kısırlık ve idrar problemlerinin temel nedenleri arasındadır.

Testis torsiyonu ameliyatı sonrası iyileşme süreci oldukça hızlıdır. Ameliyat ortalama olarak yarım saat süreyi kapsar ve sonrasında komplikasyon yok denecek kadar azdır. Yaranın iltihaplanması ya da hafif ağrılar için ağrı kesici ve antibiyotik gibi ilaçlar tavsiye edilebilir.

Testis torsiyonu için hasta hızlı bir şekilde ameliyata alınmalıdır. Erken muayene ve 8 saatlik süreçte cerrahi müdahale kişiye uygulanabilirse üreme bezinin canlılığı zarar görmeden işlevini sürdürebilir.

Ameliyat sonrasında dönen testisler normal şekline döndürülür, devamında ise normal pozisyona gelen kısmın torbaya dikiş atılarak sabitlenmesi sağlanır.

Eğer kişi teşhiste gecikirse canlılığını kaybeden kısım ameliyata alındığında görülür ve çürümüş o kısmın alınması zorunlu hale gelir.

Testis torsiyonu ameliyatı nasıl yapılır?​

Testis torsiyonu ameliyatı genellikle genel anestezi altında yapılır. Ameliyat sırasında kasık bölgesinde ya da torbanın üzerinden 3-5 cm'lik kesik açılır.

Devamında, zar açılarak problemli kısım ters tarafa döndürülerek hasarlı bölgenin kanlanması sağlanır. Sağlam olan diğer tarafa da bir kesik açılarak kanlanması kontrol edilir ve ileride aynı problem olmaması için torbanın tabanına sabitleme işlemi yapılır.

Dönen kısım sıcak uygulama altında yapılır ve bir süre sonra pembeleşen bölge kırmızıya dönmesi beklenir, dönmezse çürümüş olduğunu ifade eder, tamamen testis kesilerek çıkarılır.

Doktor tarafından gerçekleştirilen fiziksel muayeneden sonra doppler ultrasonografi ile sintigrafi ile teşhis konulabilir. Testis torsiyonun tanısı tam anlamıyla koyulmuşsa hasta vakit kaybetmeden ameliyata alınmalıdır.

Diğer bir taraftan, ilgili hastalık epididim bezinin iltihaplanması, fıtık, varikosel gibi rahatsızlıklarla benzer belirtiler gösterdiği için ayırt edilmesi oldukça önemlidir.

Radyonüklit scan yöntemi ile acil olmayan durumlarda kan akışı ölçülerek hastalığın %90 teşhisi konulabilir.

Skrotumda meydana gelen ani ve şiddetli ağrı, skrotumda şişme, karın ağrısı, mide bulantısı ve kusma, testisin anormal bir şekilde konumlanması ve sık idrara çıkma gibi durumlar testis torsiyonu hastalığında ortaya çıkan belirtilerdir.

Testis torsiyonu hastalığı yaygın olarak şu belirtilerle ortaya çıkar.

• Skrotumda (testis) meydana gelen ani ve şiddetli ağrı
• Skrotumun şişmesi
• Skrotumun derisinde gözle görülen kızarıklık ve morluk
• Mide bulantısı ve kusma
• Anatomik olarak dönme olan tarafın diğerine göre daha yukarıda yer alması
• Sık idrara çıkma
• Yüksek ateş görülmesi
• Skrotumaya denk gelen bir travmatik durumdan sonra görülmesi
• Kişi elle üreme organını kaldırdığında ağrının yükselmesi (Phren belirtisi)
• Erken yaşlarda uyku sırasında dayanılmaz ağrının duyulması

gibi belirtiler ilk sırada gözlemlenir.

Bebeklerde testis torsiyonu nasıl anlaşılır?​

Bebeklerde ilk belirtilerini kızarıklıkla gösteren hastalığın USG ile kan akımını değerlendirmek de çok mümkün değildir. Kesin bir tanı koymak için cerrahi müdahale zorunludur.