Akut miyeloid lösemi yani AML hastalığında FLT3 sonradan kazanılan genetik bir mutasyondur. FLT3 aynı zamanda hastalığın oluşum mekanizmasında da sorumlu olan bir genetik mutasyondur. Hastalık kontrol altına alınamazsa sonradan da gelişebilir. AML’de FLT 3 pozitifliğinin iki önemi bulunmaktadır.

AML FLT3 bulunması hastayı yüksek risk grubuna sokar. Bu durumda hastalara kök hücre nakli yapılması gerekmektedir.

AML FLT3 mutasyonunu düzeltebilecek akıllı ilaçlar bulunmaktadır. Normal kematorapiye ek olarak hem ilk basamak tedavide hem de sonraki pekiştirme tedavilerinde AML FLT3 mutasyonunu düzeltebilecek akıllı ilaçlar verilir.

Akut miyeloid lösemi (AML) hastalığı hızlı gelişen bir kanserdir. Kısa süre önce yapılan kontrollerde kişide hiç bir anormallik gözlenmezken kısa süre vücutta milyonlarca lösemi hücresi çoğalabilmektedir. Hızlı seyirli olduğu için bağışıklık sistemini de çökerten Akut miyeloid lösemi (AML) tedavisine hemen başlanılmazsa ölümcül olabilecek bir hastalıktır.

Akut miyeloid lösemi (AML) hastalığında kemik iliği nakli kimlere ve nasıl yapılır sorusu hastanın risk grubuna göre değişebilmektedir.

Hastalar mevcut genetik mutasyonlarına ve kromozom kırıklarına göre risk gruplarına ayrılır. Düşük risk gruplarına kök hücre nakli yapılmamaktadır. Bu hastalara daha çok kemoterapi ve konsolidasyon tedavisi yani pekiştirme tedavileri uygulanır. Hastalığın seyri iyi gidebilecek hastalarda oluşabilecek komplikasyonlardan dolayı kök hücre nakli tercih edilmeyebilir.

Orta ve yüksek risk grubunda bulunan hastalar önce normale getirildikten yani remisyon sağlandıktan sonra kök hücre nakline alınır.

• Akut miyeloid lösemi (AML) tedavisinde hastanın özellikle dikkat etmesi gereken çok fazla husus bulunmamaktadır. Hasta daha çok tedavi başladıktan sonra hijyen konusunda dikkatli davranmalıdır.
• Özellikle beslenme konusunda hastaların enfeksiyon riskini artırdığı düşünüldüğü için çok fazla çiğ sebze ve meyve tüketilmesi önerilmemektedir. Ancak hijyeninden emin olunan kalın kabuklu çiğ sebze ve meyveler tüketilebilir.
• Akut miyeloid lösemi (AML) tedavisinde genellikle kemoterapi kullanılır. Bazı genetik mutasyonlarının saptanması durumunda akıllı ilaçlar tedaviye eklenebilir. Daha önceden kullanılan ilaçların tedavi sırasında kullanılan ilaçlarla etkileşime girme ihtimali değerlendirilmelidir. Bu nedenle hastaların daha önceden kullandıkları ilaçları veya takviyeleri doktorlarına söylemesi önemlidir.
• Hastanın kullanıyorsa sigara ve alkolden uzak durması önemlidir.

Bununla birlikte Akut miyeloid lösemi (AML) tedavisi sırasında tedaviyi yürüten doktorun da dikkat etmesi gereken konular bulunmaktadır.

Hastanın karaciğer ve böbrek fonksiyonlarının kontrol edilmesi gerekir.

Kronik hastalıkların gözden geçirilmesi önemlidir. .

Daha önceden hastanın kullandığı ilaçlar kontrol edilmelidir.

İleri derecede kontrol altında olmayan hipertansiyon veya akciğer hastalığı gibi rahatsızlıkların tedavi öncesi kontrol edilmesi hayati önem taşıyabilmektedir.

Akut miyeloid lösemi (AML) riskleri genel olarak şu şekilde sıralanabilir;

• Kişinin daha önce radyoterapi alması ya da nükleer santral gibi yüksek oranda radyasyon bulunan yerlerde çalışması Akut miyeloid lösemi (AML) riskini artırabilmektedir.
• Benzen maruziyeti de Akut miyeloid lösemi (AML) riski oluşturan durumlardan birisidir. Sigaranın içinde benzen olduğu unutulmamalıdır.
• Konjenital DNA bozuklukları yani doğuştan gelen DNA bozuklukları Akut miyeloid lösemi (AML) gelişme riski oluşturabilmektedir.
• Daha öncesinden Myelodisplastik Sendrom, Esansiyel trombositoz, Polistemia Vera veya Myelofibrozis gibi bazı hematolojik hastalıklara sahip kişilerde Akut miyeloid lösemi (AML) gelişme riski daha fazladır.
• Kanser tedavisi almış özellikle kemoterapi tedavisi görmüş hastalarda Akut miyeloid lösemi (AML) oluşabilmektedir.
• Akut miyeloid lösemi (AML) hastalığında genetik bir geçiş yoktur. Ancak ailesinde hematolojik kanser olanlarda yine Akut miyeloid lösemi (AML) oluşma riski artmaktadır.
• Akut miyeloid lösemi (AML) riski erkeklerde kadınlara göre az da olsa bir miktar daha fazladır.
• Akut miyeloid lösemi (AML) genç ve ileri yaşlarda görülebilir. Bununla birlikte çocukluk çağında da görülebilmektedir. Ancak Akut miyeloid lösemi (AML) daha çok ileri yaşlarda görülür.

AML tedavi sürecinde dikkat edilmesi gereken noktaların başında öncelikle moral gelmektedir. Hastalar iyileşeceğinin bilincinde olmalılar ve morallerini her zaman yüksek tutmalıdırlar. Bir aylık remisyon indüksiyon tedavi sürecinde hastalar hastanede yattıkları için özellikle hijyen açısından sağlık ekibi ve doktorlarının tavsiyelerine tam olarak uymalıdırlar. Doktor ve sağlık ekibinin haberi olmadan herhangi bir ek ilaç veya gıda takviyesi -olası ilaç etkileşimleri nedeniyle- kullanılmamalıdır.

Bunun dışında kemoterapi alan hastalarda halsizlik gelişir ve bu halsizlik beklenenin aksine yatarak ve uyuyarak geçmez. Aksine kısa da olsa yürüyüş ve egzersiz yapmak halsizliğin geçmesine yardımcı olur.

AML tanısı konan yaşlı hastalarda genellikle standart remisyon indüksiyon tedavisi, tedavinin tolere edilememesi nedeniyle genellikle uygun değildir. bu hastalarda daha çok hedefe yönelik tedaviler ve akıllı ilaçlar kullanılmaktadır en sık kullanılan rejim venetoclax ve azasitidin kombinasyon tedavisidir.

Her AML hastasına nakil yapılmamaktadır. 60 yaş altında olan ve risk skorlaması orta ya da yüksek risk grubunda yer alan hastalarda allojenik kök hücre nakli önerilmektedir. 60 yaş üstü hastalarda klinik performans göz önüne alınarak risk grubuna göre yine nakil düşünülebilir.

AML dahil tüm akut lösemilerin tümünde herhangi bir evreleme söz konusu değildir. Hastalık hızlı başlar hızlı yayılır. Bu nedenle diğer hematolojik kanserler veya onkolojik kanserlerde olduğu gibi herhangi bir evreleme yapılmamaktadır.

AML-M3 FAB sınıflamasına göre verilen bir AML alt tipidir. Akut promyelositik lösemi olarak da adlandırılır. 15 ile 17. kromozomlardan kırılan genetik bölgenin her iki kromozom arasındaki değişim ile ortaya çıkmaktadır. Bu değişim kemik iliğinde beyaz küre olgunlaşmasını durdurarak gelişim basamaklarındaki bir hücre grubu olan promyelositlerin birikimine ve aşırı çoğalmasına neden olur. Tedavisi diğer AML tiplerine göre farklılık göstermektedir.

AML tamamen kurtulma yani şifa şansı olan bir hematolojik kanser tipidir. Tedavisi biten hastalarda 5 yıldan sonra tekrarlama riski hemen hemen yoktur.

Akut Myeloid lösemi de yaşam süresi tedavi başarısı ile ilişkilidir. Tedavi başarısı hem hastanın hem de hastalığın klinik özelliklerine göre değiştiği için net bir yaşam süresi vermek doğru değildir. Bu nedenle hastalıktan tamamen kurtulma yani şifa oranlarını vermek daha akılcı bir yaklaşım olur. 1970’li yıllarda AML’de şifa şansı %10-50 civarında iken 2010’lu yıllardan sonra gerek kök hücre nakli gerekse akıllı ilaçların devreye girmesi ile %70 civarına yaklaşmıştır. Bu artış özellikle 60 yaş altı hastalarda daha belirgindir.

AML’de risk grubu kemik iliği veya kandan alınan örneklerin incelenmesi ile ortaya konan genetik ve moleküler bozukluklara göre belirlenir.

Temel olarak 3 risk grubu mevcuttur:

1. İyi risk grubu
2. Orta risk grubu
3. Kötü risk grubu

Hastanın yaşına, hastalığın risk grubuna, Akut lenfoblastik lösemi (ALL) alt tipine ve nakil yapılıp yapılamamasına göre sağkalım değişkenlik göstermektedir. Yapılan çalışmalarda 5 yıllık sağkalım %20-65 arasında değişmektedir. 5 yıl boyunca hastalığı tekrarlamayan Akut lenfoblastik lösemi (ALL) hastalarında tam şifa sağlandığı kabul edilmektedir.

Akut Lenfoblastik lösemi (ALL) tedavisi hem hasta, hem hasta yakınları hem de tedaviyi yapan sağlık ekibi için sabır gerektirir. Tedavi uzun sürmektedir.

Tedavideki öncelikli hedef kemik iliğinde tanı esnasında %20’nin üzerinde saptanan lösemi hücresi (blast) oranını %5’e indirmektir. İkinci hedef “minimal kalıntı hastalık” adı verilen gözle görülemeyen tümör yükünü yok etmektir.

Akut lenfoblastik lösemi (ALL) tedavisinde bu hedefi sağlamak için aşağıdaki yol izlenir:

Remisyon induksiyon tedavisi​

Hastalığı remisyona sokmak yani lösemi hücrelerini hedef oranın altına düşürmek için yapılan tedavidir. Tedavi hem kemoterapi ve hem de akıllı ilaçları içerebilir. Kemik iliğindeki lösemi hücrelerinin yok edilip yerine normal hücrelerin geçmesi herhangi bir ek komplikasyon gelişmezse yaklaşık 1 ay sürer.

Remisyon iduksiyon tedavisinde kullanılan çeşitli kemoterapi protokolleri mevcuttur. Başarı oranları birbirine benzerdir. Bu protokollerde en sık kullanılan kemoterapi ilaçları doksorubisin, vinkristin ve Asparaginazdır. Akut lenfoblastik lösemi (ALL) alt tipine göre Rituksimab etken maddeli akıllı ilaç da uygulanabilir. Hematoloji ekibi hastaya en uygun ve merkezin en deneyimli olduğu prokolü seçecektir.

Santral sinir sistemini koruyucu tedavi​

Akut lenfoblastik lösemide (ALL) beyin, beyin sinirleri ve omurilikten oluşan santral sinir sistemi tutulabilir. Bu nedenle başlangıçta herhangi bir tutulum olmayan hastalar dahil omurilik içine kemoterapi uygulaması ve/veya kranyal radyoterapi (beyin bölgesinin ışınlanması) uygulanabilir. Genelde remisyon induksiyon tedavisini takiben yapılır.

Konsolidasyon tedavisi​

Lösemi hücrelerinin oranı %5’in altına düşmüş yani remisyon elde edilmişse, bu remisyonu devam ettirmek için yapılan tedavidir. Pekiştirme tedavisi olarak da adlandırılabilir.

İdame Tedavi​

Akut lenfoblastik lösemi (ALL) hastalarında hasta düşük risk dediğimiz grupta ise konsolidasyon tedavisinden sonra yapılan tedavidir. Genelde ağızdan alınan ilaçlar ve aylık damardan uygulanan kemoterapi ilaçları ile yapılır. Yaklaşık 2 yıl sürer.

Akut lenfoblastik lösemi (ALL) kök hücre nakli​

Her akut lösemi hastasına kök hücre nakli yapılmaz. Kök hücre nakli kararı için hastalığın başlangıcındaki beyaz küre sayısı, remisyon induksiyon adı verilen ilk tedavinin yanıtı, minimal kalıntı hastalık durumu ve hastalıklata görülen genetik mutasyonların tipine ihtiyaç vardır. Bu verilere göre risk grubu belirlenir. Yüksek risk grubunda “Allojenik kök hücre nakli” dediğimiz kardeşten veya akraba dışı bir vericiden nakil yapılır. Nakil kararı alınan hastadan ve vericilerinden 3 tüp kan alınarak doku grupları açısından uyumlu olup olmadığına bakılır ve uyum derecesine göre nakil kararı verilir.

Akut lenfoblastik lösemi, hızlı seyir gösteren bir lösemi tipidir. Bu hastalığa yakalanan kişilerde bir hafta önce hiçbir bulgu yokken veya yapılan kan sayımları tamamen normal iken, bir haftalık süre içerisinde hem kan sayımı düzeyleri bozulabilir hem de ani olarak bazı belirtiler gözlenebilir. Bu nedenle bazı belirtilere dikkat edilmelidir.

Akut lenfoblastik lösemi belirtilerinden en sık görülenleri şu şekilde sıralanabilir.

• Ani başlayan halsizlik ve çabuk yorulma: Kemik iliğini işgal eden lösemi hücrelerinin kan yapımını bozması ve buna bağlı alyuvar sayısının azalmasıyla ortaya çıkar. Bu kişilerin alyuvar sayısının azalması hemoglobin dediğimiz organlara oksijen taşıyan bir proteinin de azalmasına neden olur. Hemoglobin düzeyinin düşmesi başta halsizlik ve yorgunluk olmak üzere, yol yürürken nefes darlığı, çarpıntı ve uyku haline neden olabilir.
• Kanama: Kemik iliğini işgal eden lösemi hücreleri pıhtılaşma hücresi olarak bilinen “trombosit” adı verilen hücrelerin yapımının azalmasına neden olarak kanamaya eğilim oluşturabilirler. Bu nedenle, bu hastalarda vücutta morarmalar, özellikle diş eti kanamaları ve burun kanaması başta olmak üzere her türlü kanama olabilir.
• Ateş, İnfeksiyon / İltihap: Yine, kemik iliğini işgal eden lösemi hücreleri savaşçı hücreler olarak bilinen “lökosit” adı verilen hücrelerin üretimini bozar ve sayılarını azaltır. Bu hücreler vücudun savunma hücreleridir. Üretimlerindeki bozukluk infeksiyon gelişimine neden olabilir. Mevcut infeksiyonun yerine göre ateş, boğaz ağrısı, öksürük, burun akıntısı, geniz akıntısı, ciltte yani yumuşak dokuda iltihap gibi belirtiler izlenebilir. Akut lenfoblastik lösemide herhangi bir enfeksiyon olmadan da sadece lösemiye bağlı ateş olabilir.

Akut lenfoblastik lösemi, diğer akut lösemi tiplerinde olduğu gibi kemik iliğinde başlar fakat çoğu durumda hızla kana geçer. Bazen lenf bezleri, karaciğer, dalak, merkezi sinir sistemi (beyin ve omurilik) ve testisler dâhil vücudun diğer bölgelerine de yayılabilir. Bu durumda hastalığın yayıldığı organa bağlı da bazı belirtiler ortaya çıkabilir. Unutulmaması gereken nokta ise aşağıdaki belirtilerin bir ya da bir kaçının kişide görülmesi akut lösemi tanısı koydurmaz. Bu belirtilere mutlaka kan sayımındaki bozuklukların eşlik edip etmediğine bakılmalıdır. Bahsedilen Akut lenfoblastik lösemi(ALL) belirtileri şöyle sıralanabilir:

• Öksürük, hıçkırık: Hastalığın akciğere yayılması veya göğüs boşluğundaki lenf bezlerini büyütmesine bağlı ortaya çıkabilir.
• Nefes darlığı: Yine hastalığın akciğere yayılması veya göğüs boşluğundaki lenf bezlerini büyütmesine bağlı ortaya çıkabileceği gibi kan değerlerinin düşmesine veya akciğer infeksiyonuna bağlı da görülebilir.
• Karaciğer, dalak veya lenf bezlerinde büyüme: Lösemi hücrelerinin kemik iliğinden çıkarak kan veya lenf yolu ile bu organları işgal etmesine bağlı görülebilir.
• Baş ağrısı, baş dönmesi, denge bozukluğu, bel ağrısı, uyku hali: Lösemi hücrelerinin beyin başta olmak üzere sinir sistemine veya omuriliğe yayılması nedeni ile görülebilir.
• Eklem ve kemik ağrıları: Kemik iliğini işgal eden lösemi hücreleri her türlü kemik ağrısına neden olabilir.
• Genital organlarda şişlik: Özellikle erkek hastalarda testis tutulumu izlenebilir. Kendini ağrısız şişlik ile gösterebilir.
• Karın ağrısı, kabızlık, bulantı, kusma: Akut lösemiler nadir olarak “gastro intestinal sistem” olarak ifade edilen mide-bağırsak sistemine yayılarak bahsedilen belirtileri oluşturabilir.

Akut lenfoblastik lösemi (ALL) nadir görülen bir hastalıktır. Yıllık görülme sıklığı 1 milyon kişide 1-3 arasında değişir. Erkeklerde kadınlara göre daha fazla görülür. Çocuklardaki görülme sıklığı erişkinlerden fazladır.

Çocuklarda en sık görüldüğü yaş aralığı 1-9 yaş iken, erişkinlerde 20-60 yaş arasında daha sık görülür.

Akut lenfoblastik löseminin (ALL) ortaya çıkışı ve ilerlemesi, hücresel fonksiyonları değiştiren ardışık genetik mutasyonlar nedeni ile olur. Bu mutasyonlar neticesinde lenfositlerin ana hücreleri olan lenfoblastların gelişimi durur, aşırı bir çoğalma yeteneği kazanır ve bu çoğalma neticesinde kemik iliğindeki diğer kan hücrelerinin yapımı engellenir.

Akut Lenfoblastik Lösemi (ALL) nedenleri ve risk faktörleri genel olarak şu şekilde sıralanabilir;

• En başta ionize radyasyon maruziyeti olmak üzere, kimyasal maruziyet geçirilmiş viral enfeksiyonlar akut lenfoblastik lösemi (ALL) oluşumunda suçlansa da bilinen, ispatlanmış tek bir nedeni yoktur.
• Akut Lenfoblastik Lösemide (ALL) nadir olarak ailesel geçiş gösteren olgular bildirilmiştir.
• Yüksek doğum ağırlığı ile doğan bebeklerde ilk 5 yaş içinde akut lenfoblastik lösemi (ALL) oluşma riskinin arttığı bilinmektedir.
• Down sendromlu kişilerde de akut lenfoblastik lösemi (ALL) gelişim riski artmıştır.

Akyuvar veya lökosit olarak adlandırdığımız beyaz kürelerin alt tipi olan lenfositleri oluşturan ve bu grup hücrenin kemik iliğindeki en ilkel hali olan lenfoblastların, oluşan bazı genetik mutasyonlar sonucunda kan ve kemik iliğinde hızlı bir şekilde ortaya çıkarak arttığı bir lösemi tipidir. “Akut” kelimesi, bu lösemi tipinin aniden ortaya çıktığını, tedavi edilmezse hızlıca ilerleyebileceğini ve muhtemelen birkaç ay içinde ölümcül olabileceğini ifade edebilmek için kullanılır.

- Yüzüğünüz parmağınızı, saatiniz kolunuzu, ayakkabılarınız ayağınızı sıkıyorsa,

- Diş protezleriniz dişlerinize oturmuyor ve sıkı geliyorsa,

- Yüzde kabalaşma, dişler arasında açılma varsa,

- Horlama ve apne cerrahisi sonrasında bile horlama ve burun tıkanıklığınız devam ediyorsa,

- Arkadaşlarınız ya da çevreniz sizi değişmiş ve irileşmiş buluyorsa,

- Diyete uymanıza rağmen kan şekeriniz kontrol altına alınamıyorsa,

- Ellerinizde uyuşma nedeniyle bilekten sinir sıkışması ameliyatı olduysanız mutlaka bir endokrinoloji uzmanına başvurun.

Tedavinin gecikmesi ile kandaki yüksek BH’nun diğer organlar üzerinde ciddi olumsuz etkileri gelişebilir. Bunlar kan şekerinin kontrol edilememesi, yüksek tansiyon, kalp yetmezliği ve uykuda solunum sıkıntısı (Uyku-apne sendromu) şeklinde ortaya çıkarak hastanın yaşam beklentisini kısaltır. Bundan dolayı hastalığın erken tanı ve tedavisi çok önemlidir.

Bu amaçla tanı konulduğunda; elektrokardiogram (EKG) ve ekokardiyografi ile kardiyolojik değerlendirme, kolon polip veya tümörleri açısından kolonoskopi, uyku-apne sendromu açısından solunum fonksiyon testleri ve uyku testi, tiroid kanseri açısından tiroid ultrasonografisi ve gerekirse nodülden iğne biyopsisi, kadınlarda meme tümörü açısından meme ultrasonografisi/ gerektiğinde mamografi ve erkeklerde prostat tümörü açısından ürolojik muayene istenmelidir. Çok daha nadir olan diğer tümörler açısından da dikkatli olunmalıdır.

Hastalar gebelik planlarını yapıp, bu planlarını endokrinologları ile önceden paylaşmalıdır. Dünyada somatostatin analoğu (SSA ve SRL olarak adlandırılan BH salgısını azaltan ilaç) altında gebe kalmış ve ciddi bir sorunla karşılaşmamış hasta sayısı henüz çok azdır.

Bu annelerin bebeklerinde bir anomali tespit edilememekle birlikte tartılarının beklenenden daha düşük olmasının bu ilaca bağlı olabileceği de kesinlik kazanmamıştır. Dünya kılavuzları, planlanan gebelikte bu ilacın 3 ay öncesinden kesilmesini önermektedir. Tedavi altında gebe kalanların ise somatostatin analoğu hemen kesilir.

Hastalar üreme hormonları korunduğu sürece çocuk sahibi olabilirler. Ancak büyük adenomlarda ameliyat sonrası veya ilave ışın tedavisi gören hastalarda bazen çocuk sahibi olma şansı ortadan kalkabilir. Bu durumda olan hastaların çocuk sahibi olabilmesi için de hipofizin üreme fonksiyonunu uyaran eksik hormonları dışarıdan verilebilmektedir.

Bu tedavinin kararını ancak hastayı takip eden endokrinolog verebilir. Günümüzde sadece arta kalan ufak ve hormonal aktif tümör dokusuna yönelik ışın tedavi modelleri kullanılmaktadır. Işın tedavisi alanlarda yıllar içerisinde hipofizin diğer hormonlarının da azalabileceği bilinmelidir. Bu eksikliklerin farkedilerek yerine konulabilmesi ise ancak düzenli kontrol ile mümkündür.

Akromegali hastalığı seyrek de olsa genetik geçişli (ailevi) olabilmektedir. Bir ailede birden fazla kişide hipofiz tümörü ortaya çıkması ya da akrabalardan birinde daha hipofiz tümörü bulunması durumunda hipofiz adenomu genetik geçiş gösteriyor demektir. Bu durum ile ilgili endokrinoloğa mutlaka bilgi verilmelidir. Çünkü bu konuda yaratılacak farkındalık, o ailede hasta bireylerin daha erken tanınmasına ve hastalığın çok ilerlemeden tedavi edilmesine imkan sağlar.