İlham Tohti Kimdir?
İlham Tohti, 25 Ekim 1969 tarihinde, Doğu Türkistan’daki Atuş şehrinde Mahmud Tiernan Tohti ve Burhanduht Meryem Ehlin Tohti çiftinin çocuğu olarak dünyaya geldi. Tohti, henüz iki yaşındayken babası Çin Halk Cumhuriyeti tarafından katledildi. Halkı uğruna verdiği mücadele ruhu, entelektüel babasından ona geçen bir vasiyetti.
İlham Tohti, Kuzeydoğu Normal Üniversitesi’nde lisans eğitimini tamamladı. Çin Milliyetler Üniversitesi’nde ekonomi alanında uzmanlık yapan Tohti, yine aynı üniversitenin bünyesinde profesör olarak çalıştı. Akademisyen sıfatıyla özellikle Çin’in batı bölgelerinin kalkınması, etnik gerilimin ekonomik anatomisi, kalkınma projelerinin ve zorunlu göçlerin kimlere fayda sağladığı ile ilgili çalışmalarda bulundu.
Anadili olan Uygur Türkçesi dışında Çince, İngilizce, Rusça, Korece, Urduca ve Japonca dâhil olmak üzere birçok yabancı dili iyi düzeyde bilen ekonomist Tohti, evli ve üç çocuk babasıydı.
Çin Anayasası’nda yer alan etnik eşitlik, ana dili kullanma ve geliştirme, kültürel kimliği koruma, din özgürlüğü ve özerk yönetim gibi haklara açıkça atıf yapan İlham Tohti, Uygur halkının bu maddelerden doğan meşru taleplerini kamuoyuna net biçimde duyurdu. Tohti, Uygurların yaşadığı sorunların dile getirilmesinin birer “tehdit” ya da “suç” olarak görülmesi yerine, anayasal haklar temelinde ele alınmasını ve çözümün hukuk, adalet ve diyalog üzerinden kurulmasını savunuyordu.
Doğu Türkistan’da Uygurların kimliklerinin yok edilmesini hedefleyen politikalar son hızıyla uygulanırken Tohti 90’lı yıllardan beri Uygurların tarihi ile ilgili yazılar yayınlıyordu. Tohti bu yazılarda fikirlerini siyasi ideolojik sloganlara değil; ekonomi, kalkınma ve toplumsal uyumun somut dinamiklerine dayandırıyordu.
