Daha çok aktif spor yapan kişilerde görülen ön çapraz bağ yırtıkları her yaşta yaşanabilmektedir. Ön çapraz bağ yaralanmalarında Ortopedi ve Travmatoloji uzmanına başvurulmalıdır. Ön çapraz bağ yırtıklarının tedavisinde cerrahi yöntemler kullanılabilmektedir. Aktif hayata ve spora devam edecek kişilerin özellikle spor yaralanmaları ve diz cerrahisi konusunda uzmanlaşmış Ortopedi ve Travmatoloji uzmanlarını tercih etmesi gerekmektedir.

Ön çapraz bağ yaralanmaları sadece temas yaşanan sporlarda yaşanmamaktadır.

• Futbol
• Basketbol
• Tenis
• Voleybol
• Kayak
• Jimnastik
• Dans

Ön çapraz bağ yaralanması yaşayan sporcular daha önceki seviyelerine dönebilmek için cerrahi operasyonlarla karşı karşıya kalabilmektedir. Ön çapraz bağ yaralanmaları birçok başarılı sporcunun kariyerini sonlandırabilmektedir.

Ön çapraz bağ kopması yaşayan kişilerin sağlığına kavuşması 6 ila 9 ay sürer. Ameliyat ve fizik tedavi sonrası kişinin tekrar sağlıklı bir şekilde yürüyebilmesi ve özellikle rekabetçi sporcuların yeniden sahalara geri dönmeleri için izin verilmeden önce tamamen iyileşmeleri kimi vakalarda daha da uzun sürebilir.

Ön çapraz bağ kopması artroskopik(kapalı) cerrahi yöntemi ile yapılır. Artroskopik cerrahide; yaklaşık 1 santimetre boyutunda bir kesiden küçük bir kamera diz bölgesine yerleştirilir. Bir veya daha fazla küçük kesi kullanarak, cerrah yırtılan ön çapraz bağı farklı tendon veya bağ kullanarak yeniden oluşturur.

Artroskopik ameliyatın temel amacı; oluşabilecek diz dönmelerinin önüne geçmek, dizde yaşanan boşluk ve güvensizlik hissini ortadan kaldırmak, hastanın aktif spor hayatında güvenli kullanabileceği bir diz elde etmektir.

Tedavide takip edilecek yol ön çapraz bağlarda yaşanan yaralanmanın seviyesine de bağlıdır. Spora devam edecek aktif kişilerde ve özellikle genç yaştaki hastalarda ön çapraz bağ yırtığının tedavi seçeneğinin cerrahi olduğu unutulmamalıdır. Ön çapraz bağ yaralanması hastanın günlük hayatında önemli şikayetlere yol açmıyorsa ve kişi spordan uzak durmaya karar vermişse cerrahinin dışında tedavilere başvurulabilir.

Ön çapraz bağ yaralanması ameliyatsız tedavi​

Dinlenme: Ön çapraz bağ yaralanmalarında dizi dinlendirmek ağrı ve şişliğe iyi gelmektedir.

Buz tedavisi: Günde birkaç kez, 20-25 dakikayı geçmeyecek şekilde uygulanan buz terapisi olumlu sonuçlar verebilmektedir.

Bandaj: Şişlik ve ağrılar için diz uygun bir bandaj ile sarılabilir.

Yükseklik: Dinlenme esnasında şişliği azaltmak için bacak yastık koyularak kalp seviyesinin üzerine kaldırılabilir.

Fizik Tedavi: Dizdeki şişlik ve ağrıların azalmasıyla fizik tedavi başlanabilir. Özel egzersizlerle dize fonksiyon kazandırılırken dizi destekleyen kaslar güçlendirilir. Ön çapraz bağ yaralanması yaşamasına rağmen aktif spor yapmayan kişiler ile ameliyatı önlemek veya geciktirmek isteyen hastalar fizik tedaviyle;

• Ağrı ve şişlik azaltılabilir.
• Eklem hareket açıklığını normalleştirilir.
• Diz ve dizi destekleyen kaslar güçlendirilir
• Çeviklik ve denge geliştirilir
• Yeniden yaralanma ihtimali en aza indirilebilir.

Ön çapraz bağ yaralanması cerrahi tedavisi​

Aktif yaşam süren, spor yapan ve genç hastalarda ön çapraz bağ yaralanmalarının tedavisi cerrahidir. Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı cerrahi seçeneği gündeme getirmeden önce;

• Yaşınızı
• Aktif spor yapan hastaların spora devam edip etmeyeceği
• Birden fazla bağ yaralanması ve ön çapraz bağ ile birlikte menisküs yaralanması varlığı
• Muayene sırasında dizdeki gevşeklik
• Ön çapraz bağ yaralanmasının günlük yaşam üzerindeki etkisi araştırılmalıdır.

Ön çapraz bağ artroskopik cerrahisi​

Ön çapraz bağ kopması ağırlıklı olarak artroskopik(kapalı) cerrahi yöntemi ile yapılır. Artroskopik cerrahide; yaklaşık 1 santimetre boyutunda bir kesiden küçük bir kamera diz bölgesine yerleştirilir. Bir veya daha fazla küçük kesi kullanarak, cerrah yırtılan ön çapraz bağı farklı tendon veya bağ kullanarak yeniden oluşturur.

Artroskopik ameliyatın temel amacı; oluşabilecek diz dönmelerinin önüne geçmek, dizde yaşanan boşluk ve güvensizlik hissini ortadan kaldırmak, hastanın aktif spor hayatında güvenli kullanabileceği bir diz elde etmektir.

Yırtılan ön çapraz bağların tekrar dikilmesi çok nadir yapılabilmektedir. Saçaklanarak yırtılan ön çapraz bağ hastanın vücudundan veya kadavradan başka bir tendon veya bağ kullanarak yeniden yapılandırılır. Ameliyatla kullanılan bu yapılara greft denmektedir.

Greftler çeşitli kaynaklardan elde edilebilir.

• Uyluk kemiğinin arkasındaki hamstring tendonları yaygın bir greft kaynağıdır günümüzde en sık uygulanan tekniktir
• Diz kapağı tendonu kullanılarak yapılan tamirler ( Patellar tendon) ameliyat sırasında ve sonrasında yarattığı sorunlar nedeni ile yaygın uygulama alanını kaybetmiştir.
• Bazen dizkapağından uyluğa bağlayan kuadriceps tendonu kullanılır.
• Kadavra grefti (allogreft) de ön çapraz bağ yırtıklarının ameliyatlarında kullanılabilir bu tekrarlayan veya çoklu bağ yaralanmalarında tercih edilmesi gereken yöntemdir.

Tüm greft kaynaklarının avantaj ve dezavantajları vardır. Artroskopi ameliyatında hangi greftin kullanılacağına konusunda uzman ortopedi ve travmatoloji doktoru rahatlıkla karar verebilir.

Ön çapraz bağ yırtıklarında kişinin kendi dokularının kullanılması kadavradan alınan greftlere göre daha olumlu sonuçlar vermektedir. Hastanın kendi dokularının kullanılmasında uyum sorunları ve hastalık taşınması riskleri yoktur, ancak bu dokular sayı ve boyut olarak sınırlıdır. Buna karşın kadavradan kullanılan greftlerde boyut ve sayı sınırlaması yoktur. Özellikle birden fazla bağın yaralandığı durumlarda kadavradan alının bağ ve tendonlar tercih edilmektedir. Çok düşük de olsa hastalık taşınması riski, nadir de olsa vücuda uyum sorunları ve pahalı olmaları kadavradan kullanılan greftlerin dezavantajlarıdır.

Spor yaralanmaları ve diz cerrahi konusunda uzman bir ortopedi ve travmatoloji uzmanı fiziki muayene ile ön çapraz bağ yırtıklarına teşhis koyabilmektedir. Bununla birlikte benzer belirtilerle ortaya çıkan diz rahatsızlıklarını eleyebilmek için görüntüleme yöntemlerinden faydalanılabilir.

Ön çapraz bağ yırtıkları ile birlikte menisküs yırtıklarını, kıkırdak yaralanmaları ve dizin diğer bağlarında da yaralanma görülme ihtimali bulunmaktadır. Özellikle ağrı ve diz hareketlerinde kilitlenme varsa görüntüleme yöntemlerine başvurmak gerekir.

Röntgen: Bağ dokuları ve menisküs röntgen ile görüntülenmemektedir. Ancak kemikte kırık, çatlak veya farklı diz rahatsızlıklarının elenmesi bakımından röntgen çekilmesi önemlidir.

Manyetik Rezonans (MR): Hem sert hem de yumuşak dokunun görüntüleri MR ile elde edilmektedir.

Artroskopi: Dizin içini incelemek için artroskop olarak bilinen bir alet kullanabilir. Hafif ve küçük bir kamera da içeren artroskop dize küçük bir kesi ile yerleştirilir ve dizin içi büyütülmüş olarak ekrana yansıtır. Ancak tanı amaçlı kullanımı görüntüleme yöntemlerindeki gelişim nedeni ile ortadan kalkmıştır.

Ön çapraz bağ yaralanmalarında doktor muayenesi önemli yer tutmaktadır. Spor yaralanmaları ve diz cerrahisi konusunda uzman ortopedi ve travmatoloji doktoru yaralı dizin tüm yapılarını kontrol ederek yaralanmamış dizle karşılaştıracaktır.

Dizde çok ağrı yaşandığı durumlarda ilk muayene yeterli muayene yapılamayabilir. Aancak gelişen görüntüleme yöntemleri ve giderek yaygınlaşan 3 Tesla manyetik resonans görüntüleme yöntemleri yardımı ile yaralanma sonrası oluşan değişiklikler hemen tespit edilebilmekte, özellikle eşlik eden menisküs ve kıkırdak lezyonlarına kolayca tanı konabilmektedir..

Doktor muayene sırasında hareket kabiliyetini ve eklemin genel fonksiyonunu değerlendirmek için; Lachman testi, ön çekmece testi, pivot-shift testi gibi dizi çeşitli pozisyonlara getirerek kontrol etmektedir.

Çapraz bağ ve ön çapraz bağ yaralanmaları genellikle spor yaralanmaları olarak bilinmektedir. Ani dönüş, durma veya yön değiştirmeler sonucu diz üzerinde oluşan stres çapraz bağ ve ön çapraz bağ yaralanmalarına neden olabilmektedir.

• Aniden yavaşlama ve yön değiştirme
• Sıçramalardan sonra dengesiz düşme
• Aniden durmak
• Dizin aniden dönmesi
• Dize doğrudan darbe alınması
• Futbol veya kayak gibi yapılan sporlarda uygun olmayan ayakkabı benzeri ekipmanların kullanılması
• Daha çok futbol müsabakalarından aşina olunan ön çapraz bağ yaralanmaları, suni çim gibi uygun olmayan zeminlerde yapılan aktivitelerden de kaynaklanabilmektedir. Profesyonel futbolcuların zeminde kaymamak için kullandığı kramponların çim zemine saplanması sonrasında ani dönme hareketlerinde diz üzerinde oluşan baskı ön çapraz bağ yırtıkları yaşanabilmektedir.

Ön çapraz bağlar hasar gördüğünde doku kısmen veya tamamen yırtılabilmektedir. Hafif bir yaralanmada ön çapraz bağlar gerilmesine rağmen sağlam kalabilmektedir.

Yapılan araştırmalarda kadın sporcuların erkek sporculara göre daha fazla ön çapraz bağ yaralanması yaşadığı göstermektedir. Kadınlarda erkeklere göre daha fazla ön çapraz bağ yaralanmasının kesin nedeni bilinmemekle birlikte;

• Fiziksel kondisyon
• Kas kuvveti
• Nöromüsküler kontrol farklılıkları
• Pelvis ve alt ekstremite(bacak) hizasında farklılıklar
• Ön çapraz bağın yerleştiği bölgenin anatomik yapısındaki farklılık
• Bağlarda gevşeklik artışı
• Östrojenin yarattığı etkiler olabilmektedir.

Ön çapraz bağ kopması yaşayan kişiler hareket sırasında dizin içinde ses gelmesi ile birlikte hareketsiz kalabilir. Bu durum çapraz bağ kopmasının en yaygın belirtisidir.

Ön çapraz bağ kopması belirtileri şöyledir:

• Aktivite sırasında diz içinden ses gelmesi ve uyuşma hissi
• Şiddetli ağrı ve aktiviteye devam edememe
• Dizde hızla yaşanan şişme
• Hareket alanı kaybı
• Kararsızlık hissi veya ağırlık taşıma ile "yol verme"
• Yürürken rahatsızlık

Ön çapraz bağ yaralanmalarında menisküs yırtıkları da yaşanabilmektedir. Ağrı ile birlikte dizde kilitlenme de yaşanıyorsa menisküs yırtığından da şüphe edilmelidir.

Yaralanma sırasında dizde oluşan dönme, makaslama ve baskı kuvvetleri kıkırdak yüzey yaralanmalarına yol açabilmektedir.

Dizde yaşanan ağrı ve şişlik ön çapraz bağ yaralanmasının şiddetine göre birkaç gün için de geçebilmektedir. Diz hareketlerinde normalleşe ve yürürken ağrı hissi ortadan kalkabilir ancak spora tekrar başlamak istenildiğinde; koşamama, durma ve dönme hareketlerinde zorlanmalar yaşanmaktadır. Güvensizlik hissi ile birlikte dizde boşalma hissi yaşanmaktadır.

Ön çapraz bağ kopması, dizdeki kuvvetli doku bantlarından olan çapraz bağların darbe gibi travma, ani dönme hareketleri gibi aşırı gerilme sonucu yırtılmasıdır. Ön çapraz bağ kopmaları genellikle rekabetçi sporlarda meydana gelen temas veya hareketlerin neticesinde ortaya çıkar. Bu sporların başında futbol gelir. Çapraz bağ kopması yaşayan futbolcuların ameliyat sonrası sahalara geri dönmesi neredeyse 9 ayı bulabilir. Bu süre iyileşme hızına bağlı olarak değişebilir.

Diz eklemi; uyluk (femur), bacak (tibia) ve önde diz kapağı (patella) kemiklerinden oluşmaktadır. Diz eklemindeki kemikleri birbirine bağlayan farklı bağlar bulunmaktadır. Dizde kemikleri bir arada ve sabit tutmak için güçlü halatlar gibi 4 tane birincil bağ bulunmaktadır. Bunların yanında diz eklemi içinde ön ve arka bağlar “X” oluşturarak birbirlerinin içine geçerler. Diz içindeki bu çapraz bağlar dizin ileri geri hareketlerini kontrol eder.

Dizin ortasında çapraz olarak uzanan ön çapraz bağlar bacak kemiğinin femurun önünde kaymasını önleyerek dizde dönme stabilitesi sağlar.

Oğuz Atay'ın "Tutunamayanlar" adlı romanı, Türk edebiyatının en önemli eserlerinden biridir. İlk kez 1972 yılında yayımlanan bu roman, modern Türk edebiyatının başyapıtlarından biri olarak kabul edilir. "Tutunamayanlar," modern hayatın karmaşıklığı ve bireyin bu karmaşıklık içinde yaşadığı yabancılaşma ve yalnızlık temalarını işler. Romanın ana karakterleri Turgut Özben ve Selim Işık, toplumun beklentilerine uyum sağlayamayan ve kendi iç dünyalarında kaybolan iki arkadaştır.

Özeti
Roman, Turgut Özben'in arkadaşı Selim Işık'ın intihar etmesiyle başlar. Selim'in ölümünden derinden etkilenen Turgut, onun yaşamını ve ölümünün ardındaki nedenleri anlamaya çalışır. Turgut, Selim'in hayatını ve düşüncelerini anlamak için onun geride bıraktığı mektupları, notları ve günlükleri okur. Bu süreçte, Selim'in hayatına dair derin bir içsel yolculuğa çıkar ve kendi yaşamını da sorgulamaya başlar.

Selim Işık, toplumun normlarına uyum sağlayamayan, çevresindeki insanların beklentilerine karşılık veremeyen ve içsel bir boşluk yaşayan bir karakterdir. Onun bu yabancılaşma duygusu, Turgut'un da kendi hayatını sorgulamasına neden olur. Roman, Turgut'un bu sorgulama sürecini ve Selim'in hayatının izlerini sürerken kendi kimliğini keşfetme çabasını anlatır.

"Tutunamayanlar," bireyin modern toplumdaki varoluş mücadelesini, içsel çatışmalarını ve yabancılaşma duygusunu derinlemesine işler. Oğuz Atay, eserde mizah, ironi ve trajedi unsurlarını ustalıkla kullanarak, okuyucuyu düşündüren ve sarsan bir anlatı sunar. Roman, bireyin içsel dünyasına yaptığı yolculuğun yanı sıra, toplumun birey üzerindeki baskısını ve bu baskıya karşı direnişi de gözler önüne serer.

"İnce Memed," Türk edebiyatının önemli yazarlarından Yaşar Kemal'in kaleme aldığı ve 1955 yılında yayımlanan bir romandır. Roman, Çukurova'nın geniş ve bereketli topraklarında geçer ve dönemin toplumsal ve ekonomik yapısını derinlemesine işler. İnce Memed, yoksul bir köylü çocuğu olarak doğar ve feodal beylerin zulmüne karşı isyan eder. Kitap, Memed'in adalet arayışı, zalimlere karşı mücadelesi ve halkın sevgisini kazanma sürecini anlatır.

Özeti
İnce Memed, yoksul bir köylü olan Dürü Ana'nın oğludur. Henüz çocuk yaşta, ağanın ve onun adamlarının zulmüne maruz kalır. Bu zalimlikler karşısında içindeki isyan duygusu büyür ve genç yaşta köyünden kaçarak dağlara çıkar. Dağlarda eşkıya olur ve zalim beyler ile mücadele etmeye başlar.

İnce Memed'in ilk büyük mücadelesi, kendi köyünün ağası Abdi Ağa ile olur. Abdi Ağa, köylülere sürekli zulmeden ve onların emeklerini sömüren biridir. Memed, Abdi Ağa'yı öldürerek köylüleri zulümden kurtarır ve halkın gözünde bir kahraman haline gelir. Ancak bu, onun kaçak hayatını daha da zorlaştırır. Dağlarda ve köylerde geçirdiği mücadele dolu yıllar boyunca, Memed hem kendisi hem de köylüler için adalet aramaya devam eder.

Romanda, Memed'in sadece fiziki bir mücadele içinde olmadığını, aynı zamanda içsel bir dönüşüm yaşadığını görürüz. İdealist bir gençken, zamanla hayatın acı gerçekleriyle yüzleşir ve daha olgun bir savaşçı haline gelir.

Yaşar Kemal, "İnce Memed" ile sadece bir kahramanlık öyküsü anlatmaz; aynı zamanda Anadolu'nun sosyal ve ekonomik yapısını, köylülerin yaşam koşullarını ve feodal düzenin zalimliğini gözler önüne serer. Roman, insanın özgürlük arayışını, adalet mücadelesini ve zalim düzenlere karşı direnişini destansı bir dille anlatır.

Al Fadime Emirdağ'ın sağırlı köyündendir. Efe Kadir adında bir delikanlı ile birbirlerini çok severler. Efe Kadir al Fadime'yi ailesinden o günün törelerini uygun bir şekilde istettirir fakat köyün en güzel kızı al yanaklı selvi boylu Fadime'yi Efe Kadir'e vermezler. Bunun üzerine Kadir Fadime'yi kaçırmaya karar verir ve anlaşıp kaçarlar.

Fadime'nin dayıları o köyün babayiğit kişileridir. Zira olayı hazmedemezler sözde namuslarını kurtaracaklarını düşünürler. Çok geçmez sıkı takip sonucu genç aşıkları Emirdağ merkezinde yakalatırlar. Sorgu hakimi yaşının küçüklüğü nedeniyle Al Fadime'yi ailesine teslim eder. Kadir de cezaevine gönderilir bir süre sonra Al Fadime'de ailesinin baskısıyla kendi köyünden Kara Musa isimli bir adamla evlendirilir.

Fadimesi elinden alınan Efe Kadir mapus damlarında kaderine küser. Fadimesinin ardından türküler yakıp söyler 9 ay sonra tahliye olur ve köyüne döner. Görür ki Fadime Kara Musa ile evlidir. Bu hazin aşk öyküsü de böylece söner gider. Kara Musa ile evlenen Fadime'nin altı çocuğu olmuştur. Efe Kadirin akıbeti ise bilinmemektedir. Onlardan geriye sadece bu türkü ve yaşanan hazin aşk hikayesi kalmıştır.

Al Fadimem Türküsünün Sözleri
Evlerinin önü yoldur
Yol üstünde karakoldur
Kurban olam allı gelin
Gel testini bizden doldur

Al fadimem bal fadimem
Yanakların gül fadimem
Uyan uyan sabah oldu
Namazını kıl fadimem

Al fadimem gürcü müsün
Şu dağların burcu musun
Sana diyom al fadimem
Sen kötünün harcı mısın

Al fadimem bal fadimem
Yanakların gül fadimem
Uyan uyan sabah oldu
Namazını kıl fadimem

Suna ve Fahri evlidir ve Malatya'da yaşar. Fahri Suna'yı çok sever ve her fırsatta Suna için güzel cümleler kurar. Eşini çok seven Fahri ona çok iyi davranır, ona karşı sadık ve merhametlidir. Gözü karısından başka hiç bir kadını görmez. Yöredeki kadınlar haftada bir gittikleri hamamda eğlenirler. Hamama gittikkleri bir gün yakın arkadaşlarından birisi Suna'nın sırtındaki beni görür.

Günlük kıyafetlerinde normalde göremeyeceği bu beni hamamda görünür. Hamamdan ayrılarak evine giden arkadaşı bu beni kocası Mustafa'ya anlatır. Bir süre sonra devamlı uğradıkları kahvehaneye giden Fahri ve Mustafa arasında bir tartışma yaşanır. Fahri Mustafa'ya sert çıkışır ve bunun üzerine Mustafa, önce karısına sahip çıkması gerektiğini ve sırtındaki beni bile bildiğini söyler.

Fahri bu söz üzerine şaşkına döner ve karısının kendisine ihanet ettiğini düşünür. Mustafa'nın bunu nerden bildiğine akıl sır erdiremez. Eve gider ve Suna ile konuşur. Suna durum karşısında ağlar ve kocasına ihanet etmediğini defalarca söyler ve Fahri'yi ikna eder. Konu kapanır fakat Fahri kendi içinde konuyu kapatamaz.

O günden sonra istemeden de olsa bu durumu düşünür ve karısına zaman zaman kötü davranmaya başlar. Bir akşam yemeğinde tartışırlar ve konu açılır. Fahri evden çıkar gider ve sabaha karşı eve döner. Eve döndüğünde gördüklerine inanamaz. Suna kendisini asarak öldürür. Suna bir mektup bırakır ve kendisinin hiçbir zaman ona ihanet etmediğini yazar. Ne yapsada kendisini temize çıkaramadığını ve artık başka çaresinin kalmadığını yazar.

Fahri çok üzgündür ve Suna'nın cansız bedenini ipten indirir. Sabah yeni olmuştur ve güneş yeni doğar. Bu acının üzerine Fahri yüreğinden dökülen sözcükleri kaleme alıp türküyü yazmıştır.

Uyan Sunam Türküsünün Sözleri​

Şafak söktü gine sunam uyanmaz
Hasret çeken gönül derde dayanmaz
Çağırırım sunam sesim duyulmaz
Uyan sunam uyan derin uykudan

Çektiğim gönül elinden
Usandım gurbet elinden
Hiç kimse bilmez halinden
Uyan sunam uyan derin uykudan

Bunca diyar gezdim gözlerin için
Niye küstün bana el sözü için
Dilerim Allah'tan sızlasın için
Uyan sunam uyan derin uykudan

Çektiğim gönül elinden
Usandım gurbet elinden
Hiç kimse bilmez halinden
Uyan sunam uyan derin uykudan

Abdurrahim Karakoç’un kaleminden, Musa Eroğlu’nun sazının tellerinde hayat bulmuş türkümüz “MİHRİBAN”

Sene 1960 Karakoç’un sevdiğine kavuşamadığı, diğer bir ifade ile yürek yangınını betimlediği türküdür.

Bir düğün gecesi başlar her şey, kızımız düğün için Kahramanmaraş’tan gelen misafirlerden biridir ve güzelliği ile büyülenen Karakoç’a türkü yazdıracak kadar iz bırakmıştır. Karakoç görür görmez vurulur kızımıza ve tanışmak ister.

Nihayetinde istediği de olur ve kızımızla tanışır. Kızımızın adı Şehribar’dır. Şimdi diyeceksiniz ki madem kızın adı Şehribar, o zaman türkünün adı niye “Mihriban”. Bunun ise sebebi, Karakoç, Şehribar’ın sergilediği tavır nedeniyle şefkatli merhametli anlamını taşıyan Mibriban’ı yakıştırır kızımıza. Sevdaya bakın isim dahi yakıştırmış sevdiğine! Masum sevgi bu olsa gerek, biz de Mihriban diyerek devam edelim. Karakoç Mihriban’ıyla gün geçirdikçe iyice ona bağlanır, sevdası alevlenir sarar artık içini. Bir gün Karakoç Mihriban’ı görmeye gider ama Mihriban Kahramanmaraş’a gitmiştir ve bu gidiş Mihriban’ın sevdalısı Karakoç’u derinden etkilemiş ve yiyip içemez hale getirmiştir

Bu haline kayıtsız kalamayan ailesi Kahramanmaraş’a gidip kızı bulmak için yola çıkarlar. Nihayetinde, istenilen de olur, bulurlar kızı ve isterler ailesinden. Mibriban’ın ailesi, kızlarının küçük olduğunu söyler ama Karakoç’un ailesi ısrarcı olur. Bu durum karşısında Mihriban’ın ailesi Mihriban’ın nişanlı olduğunu yakında evleneceğini söyler. Bunun üzerine Karakoç’un ailesi geri döner asıl mesele ise burada başlamaktadır. Bu haberi Karakoç’a nasıl vereceklerdir? Karakoç sabırsızca ailesinden gelecek haberi bekler. Ailesi gelir ve Karakoç’a o haberi verir; kızın nişanlı olduğunu söylerler ve Karakoç neye uğradığını şaşırır kalır.

Acının alevi sarmıştı Karakoç’un kalbini, sıkıştırıyordu bedenini ve buna rağmen ailesine bu konuyu tamamen kapattığını söyler. Dili bunu söylese de gönlü hiç susmaz, alır kalemi eline sarı saçlarına deli gönlümü bağlamışım çözülmüyor diyerek halen bağlı olduğunu gösteren mısralar yazar. Dili ile kalbi arasındaki zıtlıkta sevdadan değil midir zaten.

Tabiplerde ilaç yoktur yarama derken aslında asla bu konuyu kapatmadığını içinde kanayan açık yara oluğunu ifade etmez mi sizce de. Yar deyince kalem elden düşüyor kadar güzel anlatılmazdı sevda, ne yazsam kifayetsiz kalacak sanki aşk kağıda yazılmıyor diyerek sitem mi etmişti yoksa sevdasını mı anlatıyordu! Gözlerim görmüyor aklım şaşıyor öyle değil midir zaten büyük sevdalarda

Lambada titreyen alev üşüyor derken de güzel bir naiflik bırakmış türküsüne

Bu türküyü duyan Mihriban bir mektup yazar Karakoç’a “UNUTMAK KOLAY DEĞİL” bunun üzerine Karakoç bir türkü daha yazar. Onlar kavuşamayınca sevdaları türkü olur dilden dile dolaşır…

Mihriban Türküsünün Sözleri
Sarı saçlarına deli gönlümü
Bağlamışım, çözülmüyor, Mihriban
Mihriban
Ayrılıktan zor belleme ölümü, ölümü
Görmeyince sezilmiyor, Mihriban
Mihriban, Mihriban
Ayrılıktan zor belleme ölümü, ölümü
Görmeyince sezilmiyor, Mihriban
Mihriban, Mihriban
Yâr deyince kalem elden düşüyor
Gözlerim görmüyor, aklım şaşıyor
Şaşıyor
Lambada titreyen alev üşüyor, üşüyor
Aşk kâğıda yazılmıyor, Mihriban
Mihriban, Mihriban
Lambada titreyen alev üşüyor, üşüyor
Aşk kâğıda yazılmıyor, Mihriban
Mihriban, Mihriban
Tabiplerde ilaç yoktur yarama
Aşk deyince ötesini arama
Arama
Her nesnenin bir bitimi var ama, var ama
Aşka hudut çizilmiyor, Mihriban
Mihriban, Mihriban
Her nesnenin bir bitimi var ama, var ama
Aşka hudut çizilmiyor, Mihriban
Mihriban, Mihriban

Kara Tren türküsü, içinde umutları, acıları, uzun bekleyişleri, bekleyişlerin sonundaki mutluluğu ve hüznü anlatan ezgileri barındırmaktadır. Bu ezgileri her işittiğimizde gam vurur yüreğimize, böylesine derin ve hüzünlü bir türküdür “Kara Tren”.

Bir yandan memleket sevdasıyla yanıp tutuşan gençler ile diğer yanda o gençlerin yolunu gözleyen sevdiklerinin iletişimini sağlayan Kara Tren, taşıdığı mesajların öneminin farkında olmadan seyir alır tren raylarının üzerinde. Ona yüklenen bu vazife o kadar ağırdır ki, insan olsa yüreği çatlar, böylesi bir yükü taşımaya cesaret edemezdi!

Tarihler 1915’i gösterirken, dünya sahnesi kanlı bir savaşa tanık olmuştu. Türklerinde birçok cephede savaştığı yer ve göğün savaş, keder, acı ve hüzünle koktuğu senelerde, nice askerler akıbetin içinde meçhule gitmişlerdi.

Bir de tren garları! Tren garları savaş alanları gibi tıklım tıklım dolu… İnsanlar tren garlarında evlatlarının, haberlerini beklemekteydi. Saatlerce tren raylarına bakıp, evlatlarından haber getirecek olan kara treni beklemekteydiler… Onların istedikleri tek şey bir haber alabilmekti; bu sebeple annelerin, babaların, eşlerin, çocukların meskeni olmuştu tren garları. Haberin gelmesini bekledikleri tren ise türkülere konu olan “Kara Tren”di.

Biçare düşmüş bedenlerde acı hakimdi; her bekleyiş bir ağıt yaktırırdı. Ne umutlarla beklenen kara tren, çoğu zaman iyi haber de getirmezdi. İşte o an, tren garları dökerdi gözyaşlarını! Anaların, babaların, eşlerin feryatları yükselir gökyüzüne dokunurdu, gökyüzü bu çağrıya karşılık verir, yağmur damlaları olarak dökerdi gözyaşlarını.

Kara tren gecikir belki hiç gelmez, düşüncesi sarıyor bekleyenleri. Umutlar tükeniyor usulca, her geçen gün biraz daha acı sarıyor bedenleri. Dağlarda salınır da derdimi bilmez diyor bekleyen gamlı yürekler. Dumanın savurur halim hiç görmez… Gam dolar yüreğim gözyaşım dinmez diyerek acının tarifsiz tarifine noktayı koyuyor.

Ağlamaklı seslerde, yaralı yüreklerde türkü oluyor bekleyişler. Dilden dile dolanıyor, günümüze dek…

Özhan Eren’in kaleme aldığı harika eser böylece ortaya çıkmış oluyor.

Kara Tren Türküsü Sözleri​

Gözüm Yolda Gönlüm Darda

Ya Kendin Gel Ya Da Haber Yolla

Duyarım Yazmışsın İki Satır Mektup

Vermişin Trene Halini Unutup

Kara Tren Gecikir Belki Hiç Gelmez

Dağlarda Salınır Da Derdimi Bilmez

Dumanın Savurur Halimi Görmez

Gam Dolar Yüreğim Gözyaşım Dinmez

Yara Bende Derman Sende

Ya Kendin Gel Ya Da Bana Gel De

Duyarım Yazmışsın İki Satır Mektup

Vermişin Trene Halini Unutup

Kara Tren Gecikir Belki Hiç Gelmez

Dağlarda Salınır Da Derdimi Bilmez

Dumanın Savurur Halimi Görmez

Gam Dolar Yüreğim Gözyaşım Dinmez

"Çanakkale Türküsü", Türk milletinin tarihindeki en önemli destanlardan biri olan Çanakkale Savaşı'nı anlatan ve bu savaşın acılarını, kahramanlıklarını ve duygusal etkilerini yansıtan bir halk türküsüdür.

1915 yılında I. Dünya Savaşı sırasında gerçekleşen Çanakkale Savaşı, Osmanlı İmparatorluğu'nun var olma mücadelesi verdiği ve vatanın dört bir yanından gelen gençlerin canları pahasına savunma yaptığı bir cepheydi. Bu türkü, cephede yaşanan zorlukları, askerlerin vatan sevgisini ve geride bıraktıkları ailelerine olan özlemlerini dile getirir.

Türkünün sözleri, savaşa katılan askerlerin ve onların ailelerinin duygularını derinden etkileyen olayları betimler. Anonim olarak kabul edilen bu eser, yıllar içinde dilden dile, nesilden nesile aktarılmış ve Türk halkının milli hafızasında önemli bir yer edinmiştir.

"Çanakkale Türküsü", hem tarihi bir belge niteliği taşımakta hem de milli birlik ve beraberlik duygularını pekiştirmektedir. Türkünün hikayesi, vatan uğruna verilen fedakarlıkları ve Çanakkale Savaşı'nın millet üzerindeki derin izlerini anlamak açısından büyük bir öneme sahiptir.

Seyfullah'ın annesine yazdığı mektup;
''Sevgili Anneciğim,

İki yıldır ayrı yaşadığımız bu hayat artık bitiyor. Sana ve aileme kavuşacağım için çok mutluyum. Okulumuz artık hastane olacağı için bizi İstanbul’daki okullara göndereceklermiş. Öğretmenlerimizin büyük kısmı da askere gidiyor, üst dönemlerdeki ağabeylerimiz ise gönüllü olarak askere gideceklermiş. Türkçe öğretmenimiz bugün sınıfa geldi ancak çok durmadı, o da bize veda etti. Giderken bize vakti geldiğinde vatana yapılan hizmetin okulda verilen hizmetten daha kutsal olduğunu söyledi.

Kısa zaman önce sokaklardan askerler geçmeye başladı. “Çanakkale içinde Aynalı Çarşı, Anne ben gidiyom düşmana karşı” türküsünü söyleyerek yürüyorlar. Kimileri at sırtında kimileri develerle yol alıyorlar. Top arabaları ve mekkareler de onlara eşlik ediyor. Savaş çıkacağını söylediler. İngiliz ve Fransız gemilerinin boğazda dolaştığını duyduk. Gemiler buraları vuracakmış, ancak yakında İstanbul’a gideceğimiz için ben bunları göremeyeceğim. Oysa görmek isterdim. Sonunda size kavuşacağımı biliyorum. Babamın ve siz anneciğimin ellerinden öperim, kardeşlerime selam ederim.
Oğlunuz Seyfullah.''
ÇANAKKALE TÜRKÜSÜ SÖZLERİ
Çanakkale içinde aynalı çarşı

Ana ben gidiyom düşmana karşı, off, gençliğim eyvah!

Çanakkale içinde bir ağaç selvi

Kimimiz nişanlı, kimimiz evli, off, gençliğim eyvah!

Çanakkale içinde bir kırık testi

Analar babalar ümidi kesti, off, gençliğim eyvah!

Çanakkale üstünü duman bürüdü

On üçüncü fırka harbe yürüdü, off, gençliğim eyvah!

Çanakkale elinde toplar kuruldu

Vay bizim uşaklar orda vuruldu, off, gençliğim eyvah!

Çanakkale köprüsü dardır geçilmez

Al kan olmuş suları bir tas içilmez, off, gençliğim eyvah!

Çanakkale'den çıktım yan basa basa

Ciğerlerim çürüdü kan kusa kusa, off, gençliğim eyvah!

Çanakkale'den çıktım başım selamet

Anafarta'ya varmadan koptu kıyamet, off, gençliğim eyvah!

Çanakkale içinde vurdular beni

Ölmeden mezara koydular beni, off, gençliğim eyvah!

Çanakkale içinde sıra söğütler

Altında yatıyor aslan yiğitler, off, gençliğim eyvah

Koca Konak ve Ayrılık Acısı: Bir Türkü Hikayesi
Türküler, bir halkın geçmişini ve duygularını yansıtan zengin bir kültürel mirastır. Aydın yöresine ait olduğu söylenen, ancak Denizli'ye ait olduğu iddia edilen bir türkü var ki, bu türkü hem bir aşk hikayesini hem de ayrılık acısını ölümsüzleştirir. İşte, bu türkü ve onun arkasındaki efsanevi hikaye...

Hikayenin Başlangıcı: Bir Bey ve Sevdiği Kadın
1883 yılına kadar Aydın'a bağlı olan Buldan, bu dönemde Aydın'ın bir bucak merkeziydi. Fakat, 1883'ten sonra Denizli'ye bağlanmış ve bu sebepten dolayı türkü hakkında farklı rivayetler ortaya çıkmıştır. Aslında, hikayenin kökeni Buldan'ın Aydın'a bağlı olduğu dönemlere dayanır.

Bir zamanlar Buldan'da yaşayan bir Bey, doğup büyüdüğü toprakları terk etmek zorunda kalır. İstanbul'un zarif konaklarından esinlenerek büyük bir konak inşa ettirmeyi arzulayan bu Bey, sevdiği kadını da yanında götüremez. Çünkü o dönemde bu Bey'in malı mülkü yoktur, sadece kendini döndürmeye yetecek kadar bir toprağa sahiptir.

Ayrılık ve Hınç
Sevdiği kadının ailesi, Bey'e kızı vermektense mal mülkü bol olan, gösterişli bir konakta oturan bir beyle evlendirmeyi tercih eder. Bu durumu hazmedemeyen Bey, sevdiği kızı kaçırmak ve düğünü basmak gibi radikal bir eyleme yönelir. Ancak, bu eylem gerçekleşmez. Bey, sevdiği kadına kavuşamayınca, bu durumu kabul eder ve başka diyarlara göç etmeye karar verir.

Gururunu ve acısını gizleyerek başka bir yere yerleşir ve çalışmaya başlar. Gece gündüz çalışarak büyük paralar kazanır. Kazandığı paralarla ihtişamlı kıyafetler giyer, ama her gittiği yer onun için gurbet olur. İçindeki hınç ve ayrılık acısı, hiçbir mal varlığıyla yatışmaz.

Yeni Bir Konak ve Bir Paşa'nın İhtirasi
Kazandığı paralarla tekrar Buldan'a dönen Bey, çok ihtişamlı bir konak inşa ettirir. Bu konak, görenleri büyüler ve zamanla Aydın'daki Paşa'nın kulağına kadar gider. Paşa, bu Konağın kaynağını araştırmak için askerlerini gönderir. Askerler, Bey’in bu kadar zenginliği nasıl kazandığını öğrenemezler ve Paşa, konağın yakılmasını emreder.

Konağın yakılmasının ardından Bey, öfkesini ve hayal kırıklığını daha büyük ve görkemli bir konak inşa ederek göstermek ister. Yeni konağı, eski konaktan çok daha büyük ve ihtişamlıdır. Bu konak, “Eklemeli Konak” olarak anılmaya başlar.

Hikayenin Türküye Dönüşümü
Eklemeli Konak'ın öyküsü, zamanla halk arasında anlatılmaya devam eder. Bu sırada bir aşık, konak ve Bey’in aşk hikayesini duyar ve bu hikayeyi türküye dönüştürme kararı alır. Elinde bağlamasıyla, Konak'ın karşısında bu hikayeyi dile getirir. Söylediği türkü, ayrılığı ve acıyı yansıtır.

Eklemedir Koca Konak Türküsünün Sözleri​

Eklemedir koca konak ekleme (aman aman)
Nazlıda yarim yine geldi aklıma
Nasıl edeyim başımdaki sevdaya (aman aman)
Aman aman dostlar yoldan geldim yorgunum
Orta da boylu bir güzele vurgunum

Bizim bağın menekşesi al olur
Alem de sevdiğine de yanar kül olur
Sevdiğini alamayan del'olur
Haydi haydi gidelim aynalı kavağa üçümüz
Tazede şeftalidir bizim yükümüz

Bizim bağa gideriken serhaya
Çektiler kolumdan beni tenhaya
Nasıl edeyim başımdaki sevdaya
Aman aman dostlar kabir de bana dar gelir
Bu gençlikte ölüm bana zor gelir

Ankara’da meşhur bir elma türü olan “misket” bu türküye ismini vermiştir. Evlerinin önündeki misket ağacına çıkıp yollarını gözlediği için sevdiği Osman Efe tarafından “Misket” adı konan Huriye’nin hikâyesini anlatan türküdür. Ankara’nın gözde efelerinden olan yakışıklı Osman Efe ile Huriye’nin gönlü zamanla birbirine kayar.

Günlerden bir gün, yiğitliğiyle meşhur Kır Ağa Huriye’yi çeşme başında görür, kısa zaman sonra Misket’i istemeye gelir. Osman Efe ile Kır Ağa meseleyi kendi usullerince çözmek için karşı karşıya gelirler. Kazanan Misket’i alacaktır. Ancak kavga sırasında Osman Efe’nin yiğitliğini gören Kır Ağa çekilir ve Misket’i Osman Efe’ye bıraktığını söyler.

Evine doğru gelenleri elma ağacının üzerinden seçmeye çalışan Misket, o kalabalık arasında Kır Ağa’yı görüp de Osman Efe’yi göremeyince başı döner ve ağaçtan düşer. Son nefesini veren genç kızın ardından Osman Efe bir feryat koparır ve bu türküyü yakar.

Güvercin Uçuverdi (Misket) Türküsünün Sözleri
Güvercin uçuverdi
Kanadın açıverdi
(Ben yandım anam)
El oğlu değil mi (aman aman)
Sevdi de kaçıverdi

A benim hacı yarim
Başımın tacı yarim
Ellere bana acımaz
Sen bari acı yarim

Güvercinim uyur mu
Çağırsam uyanır mı
(Ben yandım anam)
Sen orada ben burda
Buna can dayanır mı

Deniz susuz olur mu
Dibi kumsuz olur mu
Ben müftüye danıştım
Yiğit yarsız olur mu

Caminin ezan vakti
İçinin düzen vakti
Ben misketi kaybettim
Sonbahar gazel vakti

Havuzbaşı su başı
Ben istemem yüzbaşı
Olursa muşir olsun
Dosta düşmana karşı

Caminin ezanı yok
İçinin düzeni yok
Çok memleketler gezdim
Misketten güzeli çok

Yılan kaydı kamışa
Su neylesin yanmışa
Mevlam sabırlar versin
Yerinden ayrılmışa

Türk kültüründe halk kahramanlarının çok özel bir yeri vardır. Bu kahramanlar arasında en çok bilinen ve ilgi duyulanlardan biri de Hekimoğlu'dur. Hekimoğlu, Samsun, Niksar, Tokat, Fatsa, Ordu dağlarında hüküm sürmüş bir halk kahramanıdır. Esasında adı Hekimoğlu İbrahim'dir.

Hekimoğlu, yaşadığı dönemde fakir bir ailenin çocuğu idi. Hekimoğlu büyüdükçe mertliği, dürüstlüğü ve yiğitliği ile nam salmıştır. Hekimoğlu'nun yaşadığı dönemde bölgede hakimiyet kurmuş bir Gürcü beyi vardı. Bu bey, Asya isimli güzel bir kızla sözlü idi. Fakat bu kızın gönlü Gürcü beyinde değil Hekimoğlu'nda idi. İlerleyen dönemde Hekimoğlu da bu kıza ilgi duymuş ve aralarındaki aşk daha da ilerlemiştir.

Hekimoğlu ile Asya'nın arasında aşk yaşandığını öğrenen Gürcü Beyi çileden çıkar. Bu nedenle Hekimoğlu ile arasında büyük bir düşmanlık başlar. Bey, Hekimoğlu'na haber göndererek kendisi ile teke tek karşılaşmayı teklif eder. Mertliği dillere destan olan Hekimoğlu bu teklifi kabul ederek buluşma yerine gelir. Gürcü Beyi sözünde durmayarak buluşma yerine kendi adamları ile gider. Hekimoğlu bölgeye geldiğinde iki taraf arasında çatışma çıkar. Hekimoğlu, akıllı düşüncesi ile çemberi yarar ve bu çatışmadan kurtulur.

Yaşanan çatışmanın hemen ardından Hekimoğlu Bolu'da bulunan annesinin yanına gider. Anasına durumu anlatan Hekimoğlu, artık şehirde duramayacağını ona bildirir. Anası ile helalleşen Hekimoğlu, yanına amcasının oğlunu da alarak dağlara çıkar. Bu çıkışla hayatının geri kalanını dağlarda geçirir.

Hekimoğlu'nun dağa çıkış sebebini öğrenen köylüler kendisine destek olurlar. Köylüler her ihtiyaç duyduğunda Hekimoğlu onların yardımına koşar. Mertliği ve kahramanlıkları ile dillere destan olan Hekimoğlu, belli bir süre sonra Gürcü Beyi'nin korkulu rüyası olur. Bu nedenle Bey, her fırsatta Hekimoğlu'nu jandarmaya şikâyet eder. Fakat Hekimoğlu halk tarafından korunduğu için jandarma bir türlü kendisini ele geçiremez. Hatta bir gün Beyin adamlarının ihbarı ile jandarma Hekimoğlu'nun kaldığı evi tamamen kuşatmıştır. Evin alt kısmında bulunan fırıncı Hekimoğlu'nu evden kaçırmıştır. Belli bir süre sonra köyün muhtarı Beyin adamları ile işbirliği yapar ve Hekimoğlu'nun yakalanması için jandarmaya ihbarda bulunur. Etrafı sarılan Hekimoğlu'na halk da destek olduğundan bu kuşatma esnasında büyük bir arbede çıkar. Bu arbede ve çatışmadan Hekimoğlu kaçmayı başarmıştır.

Yukarıdaki olayla ilgili iki farklı rivayet vardır. İlk rivayet, Hekimoğlu yaşanan bu ateş çemberinden ağır yaralar alarak kurtulmuştur. Fakat aldığı yaralar nedeniyle ölmüştür. Diğer bir rivayet ise ölümüne sebep olan yaranın karın bölgesine aldığı yaralar olduğudur. Karın bölgesine yumruğu ile bastıran Hekimoğlu yaralı hali ile Ordu'ya kadar gelmiştir. Ordu'ya ulaşan Hekimoğlu bu yaradan kaynaklı olarak ölmüştür.

Hekimoğlu denildiğinde akla gelenlerden biri de aynalı martinidir. Türküde de geçen aynalı martini, Hekimoğlu'nun mavzerinin üzerine yaptırdığı özel bir ekipmandır. Aynalı martini, Hekimoğlu çatışmaya girdiğinde düşmanın gözüne tutuluyor ve düşmanın gözünü kamaştırıyordu. Birçok çatışmadan başarı ile çıkmasının nedeni de aynalı martinidir.

Hekimoğlu türküsü geçmişten günümüze severek dinlenen bir türküdür. Söz konusu türkü 1966 senesinde TRT Halk Müziği Sanatçısı olan Ümit Tokcan tarafından bestelenmiştir.

Hekimoğlu Türküsünün Sözleri
Hekimoğlu Derler Benim Aslıma
Aynalı Martin Yaptırdım Da (Narinim) Kendi Neslime.

Hekim Oğlu Derler Bir Küçük Uşak,
Bir Omuzdan Bir Omuza (Narinim) On Arma Fişek.

Konaklar Yaptırdım Mermer Direkli,
Hekimoğlu Dediğin De (Narinim) Aslan Yürekli.

Konaklar Yaptırdım Döşetemedim,
Ünye Fatsa Bir Oldu Da(Narinim) Baş Edemedim.

Ünye Fatsa Arası Ordu'da Kuruldu,
Hekimoğlu Dediğin (Narinim) O Da Vuruldu.

Eski dönemlerde köyün birinde Zeynep isminde güzel ve gencecik bir kız yaşarmış. 16 yaşına geldiğinde ise bir düğüne giden Zeynep'i düğüne gelen Ali ismindeki çocuk çok beğenir. Bu olay sonrasında Ali kendi köyüne gider ve hemen Zeynep'in köyüne ailesini göndererek kızı istetmiş. Ailesi de Zeynep'i Ali'ye vermiş. Düğün zamanı çok fazla uzatılmamış ve kısa sürede iki genç evlendirilmişler.

Zeynep'in gelin gittiği köy ile ailesinin yaşadığı köy arasında 3 günlük mesafe vardır. Bu nedenle de sık sık ailesini ziyarete gidemez. Tam 7 yıl boyunca ailesinden kimseyi görmeyen Zeynep evlerin çatısına çıkarak bu türküyü söylemeye başlamış. Bu özlem giderek içine dert olmuş ve sonrada dayanılmaz bir hale gelmiş. Kocasının da giderek Zeynep'e olan aşkı azalmaya başlamış. Bu nedenle de umursamamış ve sürekli horlamaya başlamış. Bu durum da Zeynep'in hastalanmasına neden olmuş.

Daha sonra Zeynep anne ve babasını köye çağırttırmış. Bu istekleri üzerine kocası Zeynep'in anne ve babasını köylerine çağırmak için giden Ali 6 gün sonra geri dönmüş. Annesi ile babasını gören Zeynep yine bu türküyü söylemiş. Annesi de kızına eşlik etmiş. Ancak bir süre ailesi ile özlemini gideren Zeynep hayata gözlerini yummuş. Ailesinin gelmesi ise artık çok geçtir.

Evlenme çağında pek çok genç kız ve delikanlı olsa da kıt kanaat geçinmekte imiş köylüler. O yüzdendir ki gönüllerinde bir sevda olan gençler, kızı oğlu evlenme niyetindeki aileler nasıl bulup buluşturacaklarını düşünürlermiş. Çünkü para kazanmak için kasabaya veya Kayseri’ye gündeliğe gidenler ancak belini doğrulturmuş. Derken köyden iki delikanlı kısmetlerine kavuşup nişanlanmış.

Baş göz olmak için para biriktirmeye İstanbul’a gitmişler ve iki sene sonunda düğün yapılmış. Ne var ki köyün olanakları ile evi döndürmek zorlaşınca damatlardan biri çareyi yine İstanbul’a gitmekte görmüş ama giderken karısının da gelmesini istemiş. Karısı toyluğundan mıdır, korktuğundan mı razı olmamış İstanbul’a gitmeye.

Kocasının ardından beklemeye koyulmuş ama günler günleri kovaladıkça, haber gelmez oldukça içine kurt düşmüş yeni gelinin. Yeni gelin eskir olmuş, mektup yazıp cevap alamaz olmuş. Annesi ölmüş, köyün diline düşer olmuş. Bu içli mısralar da, yedi yıldır dönmeyen kocaya yakılan ağıt olmuş. Kadın öldüğünde kocası yazdığı mektupları almış mı, kimse bilmemiş.

İşte türkünün sözleri;
Yarim İstanbul’u Mesken Mi Tuttun,
Gördün Güzelleri Beni Unuttun,
Sılaya Gelmeye Yemin Mi Ettin.

Gayri Dayanacak Özüm Kalmadı,
Mektuba Yazacak Sözüm Kalmadı.

Yarim Sen Gideli Yedi Yıl Oldu,
Diktiğin Fidanlar Meyveye Geldi,
Seninle Gidenler Sılaya Döndü.

Gayri Dayanacak Özüm Kalmadı,
Mektuba Yazacak Sözüm Kalmadı.

Erzurum'un Narman ilçesine bağlı Samikale köyünde doğan Aşık Sümmani Baba'nın asıl adı Hüseyin’dir. Babası Hasan Bey, Kasım oğulları olarak bilinen aileye mensuptur. Kaynaklara göre, Aşık Sümmani 1861 yılında Erzurum'un Narman ilçesindeki Samikale Köyü'nde dünyaya gelmiştir. Aile tarihine göre Sümmani’nin ataları Kafkasya’dan göç etmişlerdir.

Sümmani’nin ailesi, Samikale'de çobanlık yaparak geçimini sağlamaktaydı. Küçük Hüseyin de 10-11 yaşlarında babasıyla birlikte çobanlık yaparak yörenin doğasını tanıma fırsatı buldu. Özellikle danalarını otlattıkları Ablaktaş adlı yer, onun için önemliydi.

Bir gün Hüseyin, hayvanlarını otlatırken Şekerli Düzü'ne kadar ilerledi. Tek başına hayvanlarını otlatırken uzaktan bir atlı gördü ve atlı yavaşça ona yaklaştı. Atlı, Hüseyin'e selam verip adını öğrendikten sonra aç olduğunu söyleyip ondan ekmek istedi.

Hüseyin, dağarcığındaki üç arpa ekmeğinin yarısını atlıya verdi. Atlı adam, Hüseyin'in bu cömertliğinden etkilenip ona bir dua öğretti ve bu duayı kırk gün boyunca okumasını söyledi. Ayrıca, Hüseyin'in cebine yüz küçük taş koymasını ve her dua edişinde bir taşı çıkarıp atmasını tavsiye etti.

Hüseyin, bu duayı kırk gün boyunca okudu ve kendini duaya vererek hayvanlarını otlattı. Duanın son gününde, her zaman gittikleri Ablaktaş'a gitti. Babası o gün Cuma namazını kılmak için köyde kaldı. Hüseyin, hayvanlarını Ablaktaş'taki çeşmenin yanında otlatırken namaz kılmaya niyetlendi ve uyuyakaldı. Uyku sırasında kırk yeşil güvercinin geldiğini, sonra kaybolduğunu ve ardından üç dervişin belirdiğini gördü. Rüyasında dervişler ona abdest aldırdı ve birlikte namaza durdular. Bu rüyayı bir dörtlüğünde şöyle dile getirir Sümmani:

Vardım saf saf olup durmuş divana / Ben de el bağlayıp geçtim bir yana
Meylimi bağladım gari Sübhan’a / O güzel Allah'ı gözler gözlerim…
Daha sonra Hüseyin'i ortalarına alan dervişlerden biri ona üç dolu bardaktan birini ikram etti. Hüseyin, bardakların içindekileri şerbete benzetemediği için ilkin içmek istemedi. Dervişler onu ikna edemeyince, şerbeti parmaklarına batırıp Hüseyin’in ağzına sürdüler. Tam bu sırada uyanan Hüseyin, ağzında muazzam bir tat hissederek tekrar uykuya daldı. Uykusunda dervişler yeniden göründü ve ona:

“Oğul, bu aşk badesidir. Sevdiğin kızın adı Gülperi'dir. O, Bedahşah kentinde Şah Abbas'ın kızıdır. Siz birbirinize aşıksınız.”
Diyerek, ona Gülperi'nin yüzünü gösterdiler. Üç bardak şerbet Hüseyin'e, üç bardak da Gülperi'ye verildi. Sonrasında Hüseyin’e yeşil mürekkeple yazılı bir kitap okutuldu.

Üç harf okuttular yeşil yapraktan / Okudum harfini noktasın tek tek...
Bu rüya sonrası uyanan Hüseyin, gördüklerinden çok etkilenip köye döndü. Evde ailesine rüyasını anlattı. Babası, oğlunun bu hallerinden kaygılanıp köylülere çobanlığı bıraktıklarını söyledi. Hüseyin’in aşkı her geçen gün büyüdü ve halk onun hastalandığını düşündü. Ancak Hüseyin, her geçen gün daha derinleşip güçlü bir şekilde çalıp söylemeye başladı.

Bir gün Hüseyin, babasına sıra gecelerine katılmak istediğini belirtti. Gecede çalıp söyleme sırası ona geldiğinde, ustalar onun çocuk olduğunu söyleyip kabul etmediler. Ancak Hüseyin, sazını eline alıp söylemeye başladığında yeteneğini sergiledi ve tüm âşıkları etkiledi.

Artık Hüseyin, büyük Aşık Sümmani olarak tanınan bir 'Hak aşığı' olmuştu.

Bu türkümüzün yakılış hikâyesi, Kerem ile Aslı'nın dillere destan aşkına dayanır. Bilindiği gibi, Aslı ile Kerem arasında derin bir sevda yarası, bir hicran vardır. Bu türkü, onların acı ve hüznünü bizlere anlatır. Hikayeye göre Aslı, bir keşişin kızıdır ve Kerem ile büyük bir aşk yaşamaktadırlar. Ancak Aslı’nın babası, kızını Kerem’e vermek istemez ve bu aşkı engellemek için her türlü bahaneyi öne sürer. Ancak iki sevdalı yüreğin kavuşma umudu hiç sönmez.

Aslı’nın babası, son çare olarak kızını Kerem’den uzak tutmak için göç etmeye karar verir. Bir gece vakti, herkes uykudayken, karısını ve kızını uyandırıp hemen yola çıkacaklarını söyler. Bu ani göç karşısında zavallı Aslı, Kerem’e haber ulaştıramaz. Babası onu hazırlıksız yakalamış ve gecenin bir yarısı yola çıkmıştır.

Aslı’nın babasının bu kararını anlamak gerekir, sonuçta gurbete gitmektedirler. Aslı, gözyaşları içinde çocukluğunun geçtiği ve sevgisinin kök saldığı yurduna veda ederken anılarına baka baka ayrılır. Sabahın ilk ışıklarıyla uyanan Kerem, içindeki buruklukla Aslı’nın evine gider ve bir tuhaflık olduğunu sezip komşulara sorar. Aslı ve ailesinin göç ettiğini öğrenen Kerem, dostlarıyla helalleşir ve “Aslı gitmiş, burada kalmamın anlamı yok,” diyerek yola koyulur.

Keşiş, kızı Aslı’yı Kerem’den uzaklaştırmak için Erzurum’a, oradan da Ilıca’ya doğru yol alır. Kerem ise izlerini takip ederek Erzurum’a ulaşır, Hacılar Hanı’nda kısa bir mola verir ve oradaki insanlara Aslı’yı sorar. Durumu öğrenince içi yana yana tekrar yola çıkar.

Keşiş, kararlı bir şekilde yoluna devam ederken, Kerem de peşlerini bırakmaz ve Ilıca’ya doğru yolculuğunu sürdürür. Yolculuk sırasında karlar erimeye başlar, her yer yemyeşil olur ve Palandöken Dağları'nın bir yanı beyaz, bir yanı mor, bir yanı yeşil olarak uzanır. Kerem’in aşkı ve hüznü, Palandöken’in zirvelerine ulaşacak kadar büyüktür.

Kerem, daha fazla dayanamayıp bir taşın üzerine oturur ve sessizce dağları seyrederken derin bir acı hisseder. “Dağlar, sizin başınız niye böyle dumanlı? Siz de mi benim gibi yardan ayrıldınız?” dercesine içten bir hüzünle konuşur.

İşte tam bu duygularla, Kerem oturduğu taşın üstünde şöyle seslenir:
Dağlar seni delik delik delerim / Kalbur alır toprağını elerim.

Sen bir kara koyun ben de bir kuzu / Sen döndükçe ardın sıra melerim.

Aslı'm gitti yaylalara dayandı / Benim burda kalışıma ne dersiz?

İki dinli bir cahilin elinden / Sararıp da soluşuma ne dersiz?

Bayram gelsin kına yakım destime / Haber yollum yarenime dostuma.

Ben ölürsem Aslı'm gelmez üstüme / Garip garip ölüşüme ne dersiz?

Dağlar senin ne karanlık ardın var / Lale, sümbül, mor menekşe derdin var.

Herkesin bir vatanı var yurdu var / Benim böyle (yurtsuz) kalışıma ne dersiz?

Ben Kerem'im, Keremliğim bildirdim / Düşmanım ağlatıp, dostum güldürdüm

Hey ağalar yarim elden aldırdım / Melul mahsun kalışıma ne dersiz?

Erzurum’un tarihindeki acı dolu sayfalardan biri, 23 Temmuz 1914’e denk gelen Ramazan ayının on altıncı gecesinde yazılmaya başladı. O gece, Lala Paşa Camii'nde teravih namazından çıkan Erzurumlular, davul ve zurna sesleriyle yeni bir seferberlik ilanının habercisi olan sesleri duydular. Bu, Osmanlı İmparatorluğu'nun dört bir yanına yayılan bir çağrıydı ve Erzurum halkı da bu çağrıya cevap vermek zorunda kaldı.

Seferberlik ilan edildiğinde, Erzurum’un birçok sakini yerlerini ve yurtlarını terk etmek zorunda kaldı. Osmanlı İmparatorluğu'nun sınırları o dönemde Afrika'ya kadar uzanıyordu ve Arap yarımadası da Osmanlı hâkimiyeti altındaydı. Bu seferberlik döneminde, Erzurumlu bir delikanlı da askerlik vazifesini yerine getirmek için Osmanlı kontrolündeki Şam’a gitmek zorunda kaldı. Ancak geride yaşlı bir anne, baba ve hamile bir eş bıraktı. Eşi aynı zamanda amcasının kızıydı.

Seferberlik sırasında Erzurum halkı genellikle İç Anadolu’ya göç etti. Seferberlik sonrasında ise sılaya geri dönüşler başladı. Bu süreçte, Şam’a savaşmaya giden delikanlının ailesi ve eşi de geri dönenler arasındaydı.

Genç gelin yolda doğum yaptı, bu nedenle aile hem sılaya dönüşün hem de yeni bir torun sahibi olmanın sevincini yaşadı. Ancak yolculuk sırasında delikanlının yaşlı annesi vefat etti. Kayınbaba ve yeni doğan bebeğiyle birlikte genç gelin, beşiği devenin sırtına yükleyerek yola devam etti.

Yolculuklarının bir noktasında, bir çam ormanı çıkmıştı karşılarına. Çam ağaçlarının arasından geçerken, devenin sırtındaki beşik bir ağaca takıldı. Ancak, devirin terbiyesi gereği, gelin kayınbabasına durumu anlatamadı. İçinde bulunduğu zor duruma rağmen sessizce yola devam ettiler. Verilen kısa bir mola sırasında kayınbaba beşiği kontrol etmek için deveye yöneldiğinde bebeğin beşikte olmadığını fark etti. Hemen çam ormanına geri dönüp beşiği buldular, ancak bebek kaybolmuştu.

Bu acı hikâye, Erzurum hikayeleri içinde en derin ve düşündürücü olanlardan biridir. Geleneklerin ve törelerin etkisiyle yaşanan bu trajedi, hem düşündürücü hem de son derece üzücüdür.

İşte bu türkümüz de bu acı olayın hatırasına söylenmiştir;
Bebeğin beşiği çamdan/ Yuvarlandı düştü damdan

Bey babası gelir Şam'dan / Nenni nenni nenni nenni

Bebeğin beşiği bakır kalkmıyor yerinden ağır / Ben sallarım takır takır nenni nenni nenni nenni