Şizofreni, var olmayan şeyleri görme veya duyma şeklinde halüsinasyonları ve paranoyak düşünceleri içeren ruh hastalığıdır. Paranoya, halüsinasyon, korku ve panik gibi durumlar şizofreni belirtileri arasında yer alır. Şizofreni hastalarında şiddete eğilimi bulunmamaktadır. Bu yüzden toplum içerisinde yaşamlarına devam edebilirler ancak kronikleşen psikiyatrik bir rahatsızlık olan şizofreni, günlük yaşamda zorluk yaşanmasına neden olur. Genellikle yavaş yavaş ortaya çıkan bu ruhsal hastalıkta erken teşhis ve tedavi büyük önem taşır.

Hastalık öncesi prodrom dediğimiz dönemde silik belirtiler göstererek sinsice başlayabildiği gibi ani olarak da ortaya çıkabilir. Hastalık öncesi belirtiler sıklıkla içine kapanma, arkadaşlarından ve aktivitelerden uzaklaşma, konuşmada azalma, eksantrik uğraşılar gibi olabilir.

Şaşılık ameliyatı yapılması için belirli bir yaş bulunmaz. Bebeklik çağından itibaren şaşılık tedavisi için cerrahi müdahalelere başvurulması mümkündür. Eriyen dikişler ile göz zarları kapatılır ve bu durum iyileşme süresinin hızlanmasına katkıda bulunarak süreci zahmetsiz hale getirir. Birçok hasta şaşılık ameliyatı ile şaşılık sorunundan kurtulabilir.

Şaşılığın herhangi bir şekilde kendi kendine ya da zamanla düzelmesi mümkün değildir. Bazı şaşı kimselerde gözlük kullanımı ile tedavinin sağlanması mümkün olabilir. Bu nedenle tedavinin ilk aşamasında çocukta nasıl bir gözlüğe ihtiyaç duyulduğunun doğru tespit edilmesi gerekir.

Göz kayması ya da şaşılık olarak bilinen bu durum gözlerdeki görme akslarının birbirine paralel olmaması durumudur. Kişi bir gözüyle düz bakarken diğer gözün aksı içe ya da dışa doğru olur. Göz kaymasının çeşitleri birbirlerinden farklıdır ve her şaşılık aynı olmaz.

Şaşılık, iki gözün de birbirinden farklı yönlere bakması durumudur. Gözlerden biri karşıya bakar fakat diğeri farklı bir yöne bakar. Şaşılar başlarını sağa ya da sola eğerek her iki gözleriyle de düzgün bakmaya çalışırlar. Şaşı olanlarda genelde çift görme ve bulanık görme olur.

Şaşılık tedavisi yapılmazsa beyin gözlerden birinin görüntüsünü baskılar ve çift görme ortaya çıkabilir. Tedavi edilmeyen şaşılıklarda stereopsis ve binoküler görme adı verilen iki gözün beraber görmesi engellenir. Buna bağlı olarak göz tembelliği de ortaya çıkabilir.

Şaşılığın türü, göz kayması derecesi ve gözdeki hastalıklara göre cerrahi müdahale tercih edilebilir. Destekleyici olarak göz damlaları ile tedavi denenmesi de mümkündür.

Göz Kayması Ameliyatı​

Göz kayması ameliyatı ortalama olarak 40 dakika ile 1 saat arasında olur. Ameliyatın lokal ya da genel anestezi altında yapılması mümkündür. Ameliyattan sonra hastalar 4-6 saat içinde durumlarına göre taburcu edilirler. Göz kayması ameliyatından 1 gün sonra kişilerin günlük rutinlerine dönmeleri sağlanır.

Ameliyatsız Göz Kayması Tedavisi​

Yetişkinlerde ameliyatsız şekilde göz kaymasının tedavi edilebilmesi için kayma miktarının çok az olması gerekir. Eğer kayma miktarı azsa prizmatik camlar ile göz kayması tedavi edilebilir. Felç ya da travmaya bağlı oluşan göz kaymasının iğne tedavisi ile başarılı olması da mümkündür. Erken teşhis göz kayması tedavisi için oldukça önemlidir.

Yetişkinlerde öncelikle prizmatik camlar tercih edilir. Sonrasında göze hareket sağlayan kaslara enjeksiyon tedavisi uygulanabilir. Bu sayede hem kayma hem de çift görme tedavi edilir. Eğer herhangi ilerleme olmazsa cerrahi müdahale uygulanır.

Çocuklarda şaşılık için göz egzersizleri ve gözlük denenebilir. Eğer herhangi bir ilerleme olmazsa cerrahi müdahale gerekebilir.

Şaşılık tedavisinde genellikle cerrahi müdahaleye başvurulur. Göz sinirlerindeki felçler kendi kendine düzelmezse kaslara müdahale edilmesi gerekir. Bazı kişilerde göz kaslarına botoks uygulanır ve gözün odak noktasında sabit kalması sağlanır. Tüm göz şaşılık tedavisi ile ilgili doktorlardan bilgi almak mümkündür.

Şaşılık tanısının göz muayenesinden sonra rahatlıkla konulması mümkündür. Ailede şaşılık olması halinde çocuklarda da şaşılığın ortaya çıkma olasılığı çok yüksektir. Özellikle erken teşhis edilmesi ve çocukluk döneminde şaşılığın fark edilmesi tedavideki başarı oranını artırır. Bundan dolayı 4 yaşından önce bir ya da iki kere çocukların göz taramasından geçmeleri önerilmektedir.

Kişilerde yol açtığı göz kaymasının çeşidine göre şaşılık içe kayma, dışa kayma ve uyumsal içe kayma şeklinde üç türdedir. Oluşum sebebine göre ise doğumsal, kırmaya bağlı, kas felçlerine bağlı, yetişkinlik döneminde görülenler ve gizli şaşılık olarak değerlendirilir. Kişilerde nörolojik göz kayması da olabilir. Birçok kişi tarafından yalancı göz kayması da rastlanan durumlar arasındadır. Bu durumda da göz doktoruna gözükmekte fayda vardır.

İçe Şaşılık (Kayma)​

İçe şaşılık (kayma) gözlerin içe yani burun bölgesine doğru tek ya da çift taraflı kaymasıdır. Her iki göz eşit oranda kayarsa göz tembelliği riski olmadığından daha çok tercih edilir. Tek gözde sabit kayma ise o gözde tembellik olmasına neden olur. Sıklıkla bebeklerde göz kayması da rastlanan bir durumdur. Bu durumda erken teşhis oldukça önemlidir.

Dışa Şaşılık (Kayma)​

Ekzotropya olarak da bilinen dışa şaşılık gözlerin tek ya da iki taraflı olarak dışa kaymasıdır. İç kasların zayıflığı ya da dış kasların fazla çalışması buna neden olabilir. Sabit kaymalar şeklinde olabildiği gibi aralıklı olarak da oluşması mümkündür.

Kişide yol açtığı kaymanın türüne göre uyumsal içe kayma, içe kayma ya da dışa kayma şaşılığı olabilir.

Oluşum sebebine göre ise şaşılık çeşitleri şu şekildedir:

• Yetişkinlik döneminde ortaya çıkan şaşılık
• Gizli şaşılık
• Kırma kusuruna bağlı şaşılık
• Doğumsal şaşılık
• Kas felcine bağlı şaşılık

Şaşılık genelde çocukluk döneminde ortaya çıkar ve en temel belirtisi düz bakamayan gözlerdir. Diğer belirtileri arasında gözlerde sulanma, çift görme, baş ve göz ağrısı ile bulanık görme sayılabilir. Baş ve gözün yana çevrilerek bakılması ve üç boyutlu görememek de şaşılık belirtileri arasında sayılmaktadır.

Gözün yukarı ve aşağıya da sağa sola hareket ettirilmesi için kas gruplarında kuvvet ve uyum olması gerekir. Bu kaslara bilgi ileten sinirler veya beyindeki göz hareketlerini yöneten kontrol merkezi ile ilgili problem olduğunda şaşılığa neden olur. Şaşılık nedenleri arasında genetik yatkınlık, beyin tümörleri, diyabet hastalığı, hipertansiyon ve travmalar da yer alır. Daha nadir durumlarda beyin felci, kalıtsal kromozom bozuklukları ile hidrosefali de şaşılığın nedenlerindendir.

Sağlıklı insanlarda her iki göz de birbirine paralel ve birbiri ile uyumlu olarak çalışır. Şaşılık, bir gözün diğer göze göre içe, dışa veya dikey olarak farklı bir noktaya hizalanması ile gözlerin aynı anda aynı yöne bakamama bozukluğudur. Daha ağır vakalarda, gözlerden ikisinde de kayma olabilir. Şaşılığın nedenine bağlı olarak değişse de bu göz kayması geçici ya da kalıcı olabilir.

Büyük baş hayvanlarda şap hastalığı ile mücadelede en etkili yöntemler, aşılamanın yanı sıra sıkı biyogüvenlik önlemleri ve hastalığın erken teşhisi ile karantina uygulamalarıdır.

Aşılama: Hayvanların düzenli olarak aşılanması, hastalığın yayılmasını engellemek için kritik öneme sahiptir. Şap aşıları, farklı virüs serotiplerine karşı koruma sağlamak üzere geliştirilmiştir. Ülke genelinde uygulanan ulusal aşılama programları, sürülerde bağışıklık seviyesini artırarak virüsün dolaşımını azaltmayı hedefler. Aşılamanın başarısı, doğru aşı seçimi, aşının etkinliği ve aşılama oranlarına bağlıdır.

Biyogüvenlik Önlemleri: Çiftliklerde biyogüvenlik önlemlerinin artırılması, virüsün çiftliklere girişini ve yayılmasını önlemede esastır. Bu önlemler şunları içerir:

• Yeni satın alınan hayvanların karantinaya alınması ve bir süre gözlem altında tutulması.
• Hayvan barınaklarına ve ekipmanlara dezenfeksiyonun düzenli olarak uygulanması.
• Çiftliğe giriş ve çıkış yapan araçların ve kişilerin dezenfekte edilmesi.
• Hastalık görülen bölgelerden hayvan ve hayvan ürünü girişlerinin kontrol altına alınması.
• Vahşi hayvanların çiftlik hayvanlarıyla temasının engellenmesi.

Şap hastalığı, hayvanlardan insanlara bulaşma potansiyeli taşıyan bir zoonoz olmasına rağmen, insanlarda görülme sıklığı oldukça düşüktür. İnsanlarda şap hastalığı vakaları nadirdir ve genellikle enfekte hayvanlarla doğrudan temas sonucu veya enfekte hayvan ürünlerinin tüketilmesiyle meydana gelir. Ancak bu tür bir bulaşma riski, virüsün insan vücudunda replikasyon yeteneğinin sınırlı olması nedeniyle oldukça düşüktür.

Şap hastalığı insana etkileri genellikle hafif seyreder ve kendini gribal enfeksiyon belirtileriyle gösterir.

İnsanlarda görülebilecek şap hastalığı belirtileri şunları içerebilir:

• Ateş
• Boğaz ağrısı
• Halsizlik
• Kırgınlık

Nadiren, ağız, el ve ayaklarda su toplamış kabarcıklar veya yaralar görülebilir. Bu durum çocuklarda daha sık görülmektedir.

Çoğu kişi herhangi bir özel tedaviye gerek kalmadan birkaç gün içinde kendiliğinden iyileşir. İnsanlar arasında bulaşma ise son derece nadirdir. Fakat hastalığın zoonotik potansiyeli nedeniyle, özellikle risk altındaki meslek gruplarındaki kişilerin hijyen kurallarına dikkat etmeleri ve korunma önlemlerini almaları önemlidir. Hastalıklı hayvanların etinin iyi pişirilmesi ve sütünün pastörize edilmesi, gıda yoluyla bulaşma riskini ortadan kaldırır.

Şap hastalığı, doğrudan hayvandan hayvana ya da kontamine olmuş ekipman, hayvansal ürünler gibi nedenlerle bulaşan bir hastalıktır. Enfeksiyon solunum yollarına yerleşir, ortalama kuluçka süresi 2-7 gün arasıdır.

Şap hastalığı hayvanlarda genellikle yüksek ateş ile aniden başlar. Bu ilk belirtiyi takiben, hastalığın en belirgin klinik bulguları ortaya çıkar.

Şap hastalığı belirtileri aşağıda sıralanmıştır.

• Ağız Lezyonları: Dil, dudaklar, yanakların iç yüzeyi ve damakta içi sıvı dolu kesecikler (veziküller) oluşur. Bu kesecikler hızla patlar ve erozyonlar veya ülserler şeklinde kırmızı, açık yaralar bırakır. Bu yaralar, hayvanların yemek yemesini ve su içmesini zorlaştırarak iştahsızlığa ve susuzluğa yol açar. Yoğun salya akıntısı ağız yaralarına eşlik eden önemli bir belirtidir.
  
• Ayak Lezyonları: Tırnak araları ve tırnak etlerinde veziküller oluşur. Bu lezyonlar ağrılıdır ve hayvanlarda topallamaya neden olur. İleri vakalarda tırnak düşmeleri görülebilir. Hayvanlar genellikle ayakta durmakta zorlanır ve uzun süre yatarlar.
  
• Meme Lezyonları: Özellikle süt veren ineklerde meme başlarında veziküller ve yaralar oluşabilir. Bu durum, memelerin enfekte olmasına ve mastitis gibi ikincil enfeksiyonların gelişmesine zemin hazırlayabilir. Süt veriminde ciddi düşüşler yaşanır.
  
• Genel Belirtiler: Hayvanlarda genel olarak halsizlik, isteksizlik, tüylerin kabarması, kas titremeleri ve kilo kaybı gözlenir. Genç hayvanlarda kalp kası iltihabı gelişebilir ve bu durum ani ölümlere yol açabilir.

Hastalığın şiddeti, hayvanın türüne, yaşına, bağışıklık durumuna ve virüsün serotipine göre değişiklik gösterebilir. Sığırlarda klinik belirtiler daha belirgin seyrederken, koyun ve keçilerde bazen daha hafif atlatılabilir veya belirtiler gözden kaçabilir. Bu durum hastalığın sürüler arasında sessizce yayılmasına olanak tanır.

Şap hastalığı, Picornaviridae ailesinden Aphthovirus adı verilen bir RNA virüsünün neden olduğu akut seyirli, hayvanlarda görülen enfeksiyöz bir hastalıktır. Virüsün yedi ana serotipi (O, A, C, SAT1, SAT2, SAT3, Asia1) bulunmaktadır ve bu serotiplerin her birinin de çok sayıda alt tipi mevcuttur. Hastalık çoğunlukla sığır, koyun, keçi, domuz ve yaban domuzu gibi çift tırnaklı hayvanları etkiler. Virüs, yüksek bulaşıcılığı sayesinde hayvanlar arasında çok hızlı bir şekilde yayılabilir ve sürü içerisinde kısa sürede büyük oranda hayvanı enfekte edebilir.

Hastalığın ana özelliği, ağız boşluğu, dil, diş etleri, burun delikleri, meme uçları ve tırnak aralarında içi sıvı dolu kabarcıklar oluşmasıdır. Bu kabarcıklar patladığında açık yaralar bırakır ve hayvanlarda ciddi ağrıya, iştahsızlığa ve hareket kısıtlılığına yol açar. Genç hayvanlarda ve bağışıklık sistemi zayıf olanlarda ölümler görülebilirken, yetişkin hayvanlarda genellikle ölümcül olmasa da, verim kayıpları hastalığın ekonomik etkilerini artıran en önemli faktörlerdir.

Virüsün dayanıklılığı da hastalığın kontrol altına alınmasını zorlaştıran bir diğer unsurdur. Virüs, çeşitli çevresel koşullara dayanıklıdır ve hayvan vücudu dışında, dışkı, idrar, süt, et ürünleri ve hatta rüzgar yoluyla bile uzak mesafelere taşınabilir. Bu özellikler, şap hastalığının küresel çapta yayılımını kolaylaştırmakta ve uluslararası ticarette ciddi kısıtlamalara neden olmaktadır.

Halk arasında arpacık kisti ameliyatı olarak da bilinen işlemde amaç arpacıkta oluşan iltihap boşaltılıp, tıkanan yağ bezleri açılması ve kistin tedavi edilmesidir. Arpacık ameliyatı sonrası göz birkaç saat kapatılır.

Arpacık ameliyatı sonrası iz kalmamaktadır. Hastaların en sık sorduğu sorulardan biri de “Arpacık ameliyatı kaç günde iyileşir?”dir. Bir hafta içinde iyileşme söz konusudur. Gözde arpacık ameliyatı sonrası şişlik olabilmektedir. Ama bu şişlik de kısa sürede geçmektedir.

Şalazyon ilk etapta evde tedavi edilebilir. Çeşitli ilaçlar, antibiyotikli kremler, ılık kompresler uygulanır. Düzelme olmazsa şalazyon ameliyatı önerilir.

Şalazyon ya da arpacık asla patlatılmamalıdır. Eğer kendiliğinden patlarsa mutlaka göz hekimi aranmalıdır. Çünkü içinden yayılan salgı enfeksiyonun daha da yayılmasına sebep olabilir.

Bebeklerde de şalazyon görülebilmektedir. Zira hareketli olan bebekler dünyayı keşfederken pek çok yere dokunup, ellerini gözlerine sürebilir. Dolayısıyla da şalazyon gerçekleşebilir. Bebeklerde de şalazyon tedavisi yetişkinlerinkine benzeyebilir. Hekimler ılık kompres önerebilir. Bu süreçte bebeklerin ellerinin temizliğinden emin olmak gerekebilir. Bazı durumlarda bebeklerde şalazyon ameliyatı da önerilebilir.