Serotonin sendromunu önlemek için bu konuda bilinçli olunması gerekir. Serotonin maddesi içeren birden fazla ilaç ya da kullanılan ilacın dozunu artırmak serotonin sendromu riskini artırır. Bu nedenle hangi ilacın alınacağı ve ilacın listesi doktorla birlikte yapılmalıdır.

Aile hikayesinde serotonin sendromu olan kişiler bu konuyu mutlaka doktoruyla paylaşması gerekir. Birden fazla doktora tedavi oluyorsanız kullandığınız ilaçları doktorunuzla paylaşın.

Yeni bir ilaca başladıktan veya kullandığı ilacın dozunu artırdıktan sonra serotonin sendromundan şüphelenen hastanın hızlı bir şekilde uzmana başvurması gerekir.

Hafif serotonin sendromunun tedavisi hastanın kullandığı ilacı sonlandırmak veya dozunu değiştirerek yapılabilir. Orta şiddette serotonin sendromunda hasta bir gün doktor kontrolünde hastaneye yatırılarak vücutta biriken serotonin seviyelerine neden olan ilaçlar ya da dışarıdan alınan takviyeler kontrol altına alınır.

Şiddetli serotonin sendromunda ise hasta vücut ve organ fonksiyonlarını yakından izlenebileceği yoğun bakım ünitesine yatırılır.

Kas sertliği ve nöbet benzeri hareketler gibi semptomları hafifletmek sakinleştirici, yüksek ateşi kontrol altına almak için serum ve kandaki oksijen seviyelerini iyileştirmek için bir maske aracılığıyla oksijen, kalp atış hızını ve kan basıncını kontrol eden ilaçlar kullanılır. Serotonin sendromunun tedavisi hastalığın şiddetine göre belirlenir.

Serotonin sendromunun kesin olarak teşhis edilmesini sağlayan bir test yoktur. Ancak doktorun fiziki muayenesi, hastadaki belirtiler ve kullandığı ilaçların sorgulanması ile teşhis konulabilmektedir. Hastanın kullandığı ilaçların düzeylerini ölçmek için kan ve idrar testleri istenebilir.

Reçeteli ya da reçetesiz ilaçlar, bitkisel veya diyet takviyeleri, yasa dışı maddeler ve ilaçlar serotonin sendromu riskini artırır. Her yaştan insanda görülebilen serotonin sendromu bazı durumlarda tek bir ilacın alınmasıyla görülürken bazı durumlarda da belirli ilaçlar birleştirdiğinde ortaya çıkar.

Migren ilacıyla birlikte alınan antidepresanlar ya da bir ağrı kesici ile antidepresanın alınması serotonin sendromuna neden olabilir.

Serotonin sendromu risk faktörlerini şu durumlar artırır;

• Serotonin düzeyini yükselttiği bilinen bir ilacı almak veya dozunu artırmak
• Serotonin seviyesini artırdığı bilinen birden fazla ilacı kullanmak
• Serotonin seviyesini artıran bitkisel takviyeler almak
• Serotonin seviyelerini artıran yasaklanmış ilaç ya da madde kullanmak

Serotonin sendromunun belirtileri genellikle yeni bir ilaç veya kullanılan ilaçların dozunun artırılmasından birkaç saat sonra başlar.

Hafif serotonin sendromu belirtileri şunlardır;

• Huzursuzluk
• Uykusuzluk
• Bilinç bulanıklığı
• Hızlı kalp atış hızı
• Yüksek tansiyon
• İrileşmiş gözbebekleri
• Kas koordinasyonu kaybı
• Kas sertliği
• Terleme
• İshal
• Baş ağrısı
• Titreme

Hayati riske neden olabilen şiddetli serotonin sendromunun belirtileri ise şunlardır;

• Yüksek ateş
• Titreme
• Nöbetler
• Düzensiz kalp atışı
• Bilinçsizlik

Serotonin sendromu, içeriğinde serotonin bulunan ilaç ve takviyelerin normalden fazla tüketimi sonucu vücutta olması gerekenden fazla serotonin birikmesinden kaynaklanan ve hayati riske neden olabilen bir reaksiyonudur.

Serotonin maddesi, beyin ve vücudun diğer bölgelerindeki sinir hücreleri tarafından üretilerek sindirim süreci, kan akışı, nefes alma, davranışlar ve vücut ısısının düzenlenmesini sağlar.

Serotonin eksikliği doktor kontrolünde reçete edilen ilaçlarla normal seviyelere getirilebilir. Ancak yeni bir ilaç alınması veya serotonin seviyesini artıran ilaçların dozunun artırılması durumu serotonin sendromuna neden olur.

Günümüzde serotonin seviyesini etkileyen birçok ilaç vardır. Bu ilaçların kontrolsüz kullanılması da serotonin sendromu vakalarının artmasına neden olmaktadır.

Serebrovasküler hastalıklarda bitkilerden elde edilmiş hammaddelerden yapılan ilaçlar mevcuttur. Fakat bu ilaçlar bir dizi kimyasal işlemlerden geçmektedir.

Bilimsel çalışmalara dayanarak etkisi kanıtlanmış direkt olarak serebrovasküler hastalıklara yönelik aktarlarda satılan bitkisel ilaçlar mevcut değildir.

Serebrovasküler hastalığın ameliyatsız ilaçlarla tedavisi vardır. Bunlar kan akışkanlığını düzenleyici beyin ödemini çözücü tedavilerdir.

Küçük damar tıkanıklığı, iskemik inmelerin yaklaşık %75'ini oluşturan, beyne oksijenli kan sağlamayan ve büyük damar tıkanıklıklarına göre şiddetli daha az olan, beynin derinliklerindeki damarlarda meydana gelen bir rahatsızlıktır.

Serebrovasküler hastalığın medikal (konservatif- ilaçlarla), girişimsel ve cerrahi tedavisi mevcuttur. Tedavi seçeneklerine inmenin çeşidine, hastanın yaşına, hastaneye başvuru saatine, altta yatan başka hastalıkların varlığına göre karar verilir.

Damar tıkanıklığı ile seyreden serebrovasküler hastalıklarda kan akışkanlığını arttıran, kan pıhtılaşmasını azaltan ilaçlara yanı sıra beyin ödemini azaltan, hastanın kan basıncını ve şekerini düzenleyen ve kolesterolünü azaltan ilaçlar uygulanır.

Bazı durumlarda, inmeye eşlik eden epileptik nöbetler olabilmektedir. Bu durumda hastanın tedavisine antiepileptik ilaçlar eklenir.

Damar tıkanıklığına bağlı inme geçiren hastalar hastaneye hızlı başvurdukları sürece hastanın altta yatan hastalıkları açısından uygun koşullar sağlanırsa trombolitik denilen ilaçlarla pıhtıyı eritme tedavisi uygulanabilir.

Bunun dışında hastalara mekanik yollarla (yani uygun cihazlarla) pıhtıyı damar yolundan çıkarma operasyonu yapılabilir.

Beyin kanaması geçiren hastalarda beyin şişmesini önlemek için ilaç tedavisi, kanamayı boşaltmak için ise beyin cerrahisi tarafından yapılan operasyon uygulanabilir.

Serebrovasküler hastalığın tanısı; hastanın şikayetleri, hikayesi, klinik muayenesi ve görüntüleme (beyin MR, beyin tomografisi ve beyin kan dolaşımını sağlayan ana damarların renkli doppler ultrasonografisi) sonuçlarına dayanarak konulur.

Serebrovasküler hastalıkların oluşmasına neden olabilecek birçok faktör mevcuttur. Bunların çoğu değiştirilebilir iken, bazıları (yaş, ırk veya genetik) değiştirilememektedir.

• Hipertansiyon, serebrovasküler hastalıkların oluşmasında doğrudan etkilidir. Kontrol altına alınamayan yüksek tansiyon (hipertansiyon) beyin damarlarında plak oluşumuna, daralmalara ve tıkanıklıklara neden olmaktadır. Hipertansiyon ilaçlarla kontrol altına alınabilmektedir.
• Hiperlipidemi, kan yağlarının yüksekliği (kolesterol ve trigliserid) serebrovasküler hastalığın oluşmasında etkili bir faktördür. Kan yağlarının yüksekliği, aktif bir yaşam ve hayat boyu yapılacak diyet ile sorun olmaktan çıkmaktadır. Ayrıca sorun haline geldiyse ilaçlarla da tedavi edilebilmektedir.
• Diabetes mellitus, yani şeker hastalığı, kanın pıhtılaşmasına neden olarak beyin damarlarındaki yapıyı bozmaktadır. Oluşmaması için sağlıklı hayat tarzı, diyabet ilaçları ve yaşam boyu diyet önemlidir.
• Sigara içiciliği, serebrovasküler hastalığa zemin hazırlayan önemli etkendir. Damar duvarına olumsuz etki yaparak, damarların büzülmesine, damar içinde plak birikimine ve dolayısıyla inmeye yol açmaktadır.
• Kalp hastalıkları arasında yer alan kalp kapak hastalıkları, ritim bozukluğu, kalp yetmezliği ile pıhtı oluşumu ve emboliyle seyreden sorunlar serebrovasküler hastalığın nedenleri arasındadır.
• Uyku apnesi, uykuda üst hava yollarının tıkanıklığı, horlama ve gündüz aşırı uyku hali ile seyreden bir hastalıktır. Son yıllarda yapılan bilimsel yayınlarda, uyku apnesinin serebrovasküler hastalık açısından önde gelen risk faktörü olduğu ortaya konulmuştur.

Hastalığın nedenleri arasında genetik faktörleri kadar yaşam tarzının etkili olduğu da düşünülmektedir. Durağan bir yaşam tarzı, sigara ve alkol kullanımı değiştirilebilir risk faktörleri arasında yer alırken; yaş, cinsiyet ve genetik faktörler değiştirilemeyen risk faktörleridir.

Cinsiyet açısından değerlendirildiğinde erkeklerde kadınlara oranla daha fazla görülmektedir. İleri yaşlarda ortaya çıkan serebrovasküler hastalıklarda ise daha ciddi tablolarla karşılaşılmaktadır.

Serebrovasküler hastalıklar klinik açıdan şu şekilde sınıflandırılır:

• Asemptomatik beyin damar hastalıkları (BDH): Sessiz beyin infarktları veya boyunda beyin kan dolaşımını sağlayan arterlerin asemptomatik olarak daralma veya tıkanması etkilidir.
• Fokal beyin disfonksiyonu ile giden BDH: Geçici iskemik atak ve inme olarak ikiye ayrılır.
• Vasküler demans: İskemik veya kanayıcı inme veya iskemik-hipoksik beyin lezyonları sonucu ortaya çıkan bir bunama şeklidir.

Fokal beyin disfonksiyonu ile giden beyin damar hastalıkları ise geçici iskemik atak ve inme olarak ikiye ayırılır.

• İnme bilinir adıyla felç, beyni besleyen damarların tıkanıklığı veya yırtılmasına bağlı kanama nedeniyle ortaya çıkan, belirtileri hızla gelişen, bazen ölümcül sonuçları olabilen nörolojik bir sendromdur. Genelde birkaç gün içinde tam düzelme, kısmi düzelme ya da engellilik hali ve ölüm olasılıkları olabilmektedir. İnme sonucunda el ve kolları kullanamama, yürüyememe, his ve denge bozukluğu ile yutma ve konuşma-anlama güçlüğü, erken bunama, komaya kadar gidebilen pek çok sorun bir arada ortaya çıkmaktadır.
• Geçici iskemik ataklar (GİA) yani “ transient” iskemik ataklar (TİA) ise beyin kan akışının azaldığı ya da kesildiği durumda ortaya çıkmaktadır. Bu hastalarda da inmede olduğu gibi körlük, kol veya bacağı hareket ettirmede güçlük, bilinç değişikliği, konuşma veya anlama bozukluğu, denge-koordinasyon bozukluğu ortaya çıkabilir. İnmeden farklı olarak, bu belirtiler 24 saat içinde düzelir. Geçici iskemik ataklar genellikle büyük bir inmenin öncüsü olabilmektedir. Bu nedenle, bu durumu yaşayan hastaların mutlaka nöroloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi ve ileriye dönük önlemlerin alınması önerilmektedir. Ayrıca, nadiren de olsa, TİA benzeri durumlar migren atakları sırasında da görülmektedir ve hızlı müdahale gerektirmektedir.

Beyin damar hastalığı olarak da bilinen serebrovasküler hastalıklar (SVO), beyin damarlarında kan akışının zayıflaması veya tamamen durması ya da beyin damarlarının yırtılması sonucu gelişen kanama nedeniyle ortaya çıkan hastalıklardır.

Kan akışında yaşanan sorunlar, kan damarlarında daralma, pıhtı atması, atardamarlarda tıkanıklık ve kan damarlarının yırtılması en yaygın nedenleridir.

Her serebral palsi vakası zeka durumunu etkilemez. Neredeyse çoğu vakanın yaklaşık yarısında bilişsel yeteneklerde herhangi bir bozulma yoktur. Bu durum hastalığın zeka seviyesini etkilemediği anlamına gelir.

Serebral palsi hastası olan çocuklar genellikle iletişim kurma biçimlerinde sorunlar yaşar ancak bu da zeka sorunlarıyla aynı şey değildir.

Serebral palsi olan çocuklarda konuşma problemleri sık yaşanır. Çocukların konuşmakta zorluk çektiği durumlarda uzman kişiler tarafından konuşma terapileri uygulanabilir.

Konuşma terapileri, çocukların konuşma yeteneğini yavaş yavaş yerine getirme ve iletişim kurma konusunda yeniden aktif hale gelme açısından etkili bir yöntemdir.

Serebral palsi hastası olan çocuklar genellikle hareket zorluğu yaşar ve motor beceriler konusunda şikayetleri vardır. Bu hareket zorluğu konuşma ve yutma problemleri, işitme ve görme bozuklukları, zihinsel fonksiyonlarda gerilik ve havaleler şeklinde görülebilir.

Serebral palsi genetik değildir ve ebeveynlerde görülen serebral palsi çocuğu etkilemez.

Serebrak palsi kalıcı bir beyin hasarıdır ve bebek anne karnındayken veya doğumdan kısa bir süre sonra ortaya çıkar. Hasar beyinde kalıcı olur ancak semptomların iyileşmesine yönelik tedavi programları uygulanır.

Serebral palsi'nin tamamen düzelmesi ve iyileşmesi söz konusu değildir ancak başta ameliyat olmak üzere tüm tedavi seçenekleri semptomların iyileşmesine ve hastaların daha rahat bir yaşam sürmesine odaklanır.

Kas eğitimi ve egzersizleri içeren fizik tedavi uygulamaları çocuğun gücüne, esnekliğine, dengesine, motor gelişimine ve hareket kabiliyetine yardımcı olabilir.

Bir fizik tedavi uzmanı ayrıca çocuğun günlük ihtiyaçlarını evde güvenli bir şekilde nasıl karşılayacağını da öğretir. Tüm fizik tedavi uygulamaları çocuğun motor gelişimine katkı sağlayabildiği gibi hareket kısıtlamalarını da görece hafifleterek günlük yaşamında daha rahat hissetmesini sağlayabilir.

Serebral palsi teşhisi konmuş kişilerin yüzde 70’i yaşıtlarına göre, yardım alarak geç de olsa yürüyebilir.

Serebral palsi hastalığı anne karnında değil doğum sonrası teşhis edilebilen bir hastalıktır.