Sivrisineklerin ısırması sonucu meydana gelen sıtma özellikle Afrika bölgesinde başta çocuklar olmak üzere birçok insanın ölümüne neden olabilen ciddi bir bulaşıcı hastalık olmasıyla birlikte bazı komplikasyonları ortaya çıkarmasıyla bilinir.

Bu komplikasyonlar bazı gruplar için risk unsuru taşır. Özellikle çocuklar, bebekler ve yaşlı bireyler sıtmaya yakalandıktan sonra ciddi komplikasyonlarla karşı karşıya kalabilir.

Bu komplikasyonlar şöyle özetlenebilir:

• Beyin sıtması
• Solunum problemleri
• Organ yetmezliği
• Kan şekeri düşüklüğü
• Anemi
• Serebral sıtma
• Koma

Sıtma, bazı durumlarda hayati tehlike yaratabilecek bulaşıcı bir hastalıktır. Tedavisi genellikle hastanede yapılır ve doktor parazitleri iyileştirmek için ilaçlar verebilir.

Ancak özellikle bazı kişilerde sıtma daha ağır bir şekilde seyredebilir.

• Bebekler
• Küçük yaştaki çocuklar
• 65 yaş üstü kişiler
• Bağışıklığı düşük olanlar
• Hamile kadınlar ve karnındaki bebekler

Sıtma tedavisinde aşılama yöntemi de etkilidir. Aşı olunduktan sonra ilaç tedavisiyle sıtmanın önlenmesi söz konusu olur. Nihai tedavi ise uzman doktor tarafından belirlenir.

Tedavinin belirlenme sürecinde kişinin sağlık durumu, yaşanan belirtilerin şiddeti ve hastanın yaşının etkisi önemlidir. Ancak uygulanacak tüm bu yöntemler sıtmanın tamamen önlenmesi ve iyileşmesi konusunda yeterli olmayabilir.

Tedavi süreci doktor tarafından takip edilmelidir. Aşı ve ilaçlı tedavi uygulansa bile ileride sıtmanın nüksetmemesi için kontrol amaçlı ilaçlar da verilebilir.

Ayrıca sıtmayı önlemek için bireysel olarak başvurulabilecek bazı yollar da söz konusudur.

Bunlar şöyle sıralanabilir:

• Sivrisinek ısırığına karşı cildinizi uzun kollu gömlek ve pantolonla kapatabilirsiniz.
• Doktor kontrolünde verilecek bazı spreyleri vücudunuza uygulayabilirsiniz.
• Böcek ilacı uygulanabilen kıyafetleri tercih edebilirsiniz.
• Seyahat etmeden önce ve sonra sıtma ilaçları alabilirsiniz.

Tüm bu önlemleri uzman bir hekim kontrolünde uygulamak daha sağlıklı sonuçlar verecektir.

Sıtma şüphesiyle hastaneye başvurduğunuzda uzman doktor öncelikle sizi fiziki olarak muayene edecek, şikayetlerinizi soracak, hastalık geçmişinizi ve seyahat ettiğiniz ülkeleri öğrenmek isteyecektir. Muayene sonrası kan tahlili yapılması gerekebilir.

Sıtma teşhisi için uygulanabilecek testler şu şekildedir:

• Kan tahlili
• Moleküler test
• Antikor testi
• Kan smear testi
• İlaç direnci testi

Sıtmaya yaygın olarak plasmodium adı verilen tek hücreli bir parazite enfekte olmuş sivrisinek tarafından ısırılması neden olur. İnsandan insana bulaşması için de kan temasının yaşanması gerekir.

Ayrıca anneden doğmamış çocuğa, kan ve organ nakli yoluyla bulaşabildiği gibi uyuşturucu enjekte eden iğnelerin paylaşımı da sıtmaya sebebiyet verebilir.

Sivrisinek ısırması sonucu insanlara bulaşan sıtma, direkt olarak insandan insana bulaşmaz ancak sivrisinekler aracılığıyla bulaşma meydana getirir.

Sıtma bulaşan hasta bireyin kanından sinekler yoluyla diğer insanlara bulaşır. Bu bulaşma sonrası kişilerde bazı belirtiler ortaya çıkar.

Semptomlar ısırıldıktan sonra çoğunlukla takip eden 10 gün ila 4 hafta sonra başlayan, ancak 7 gün içinde de kendini gösterebilen sıtma hastalığının belirtileri şunlardır:

• Ateş
• Titreme
• Rahatsızlık hissi
• Mide bulantısı ve kusma
• İshal
• Baş ağrısı
• Tükenmişlik
• Kas ve eklem ağrısı
• Karın ağrısı
• Kalp atışının hızlanması
• Öksürük
• Havale
• Bilinç kaybı
• Nöbet
• Böbrek yetmezliği

Sivrisinek ısırmasının ardından belirtiler öncelikle titreme ve ateş şeklinde başlar, ardından terleme ortaya çıkar. Bu belirtiler sivrisinek tarafından ısırıldıktan birkaç hafta içinde meydana gelir.

Maddeler halinde sıralanan belirtiler dışında sıtma, şiddeti arttıkça kansızlık ve sarılığa sebebiyet verebilir. Komaya kadar gidebilen sıtmaya ise serebral sıtma adı verilir.

Afrika, Güneydoğu Asya, Orta ve Doğu ve Amerika gibi sıcak iklimlerde daha çok görülen sıtma, plazmodium adı verilen parazitlere enfekte olmuş sivrisineklerin sokması ile bulaşan, titreme, ateş ve terleme ile kendini gösteren bulaşıcı bir hastalıktır.

Çocuklarla birlikte yetişkinlerde de saptanan sıtma, aşı ve ilaç tedavisiyle birlikte iyileşebilen bir hastalık olarak kabul edilir.

Özellikle günlük hayatlarında sık seyahat eden kişilerin sıtma hastalığına karşı dikkat etmesi önerilir. Çünkü sıtma hastalığı yayılarak başka bölge ve ülkelerde de görülebilir.

Sırt fıtığı olanların spor yapabilirler. Ancak özellikle küçük sırt fıtıklarında bu mümkündür. Küçük sırt fıtıklarında yüzle ya da yürüyüş gibi sporlar tercih edilmelidir.

Büyük sırt fıtığı olan kişilerin spor yapması önerilmemektedir. Spor sırasında yapılan ani hareketler omuriliği daha çok zedeleyebilir ya da fıtığın büyümesine yol açabilir.

İkili mücadelenin olduğu sporlarda çarpışma ya da düşme sonucu omurilikte kalıcı hasarlar oluşabilir. Bu nedenle omuriliği baskı altında olduğu büyük sırt fıtıklarında spor kısıtlaması tavsiye edilmektedir.

Sırt fıtıklarında bel ve boyun fıtıklarında olduğu gibi genellikle yan yatış pozisyonu önerilmektedir. Yan yatış pozisyonunda omurgaya baskının daha az olduğu bilinmektedir.

Tercih edilecek ortopedik ve yarı ortopedik yatakların da bu konuda faydaları olduğu düşünülmektedir. Ancak bazı hastalar şiddetli ağrı nedeniyle yan pozisyonda yatamayabilir. Bu nedende hastanın rahat ettiği pozisyonu tercih etmesi de mümkündür.

Sadece ağrıya neden olan küçük sırt fıtıklar ağrı kaynaklı cinsel performansı etkileyebilir. Büyük sırt fıtıklarında ise omurilikte yaşanan bası nedeniyle idrar kabiliyeti, yürüme kabiliyeti gibi belden aşağı bölgelerdeki fonksiyonlar etkilenebilmektedir.

Omurilikteki basının durumuna göre cinsel fonksiyonlar da sırt fıtığından etkilenebilmektedir. Çok ilerlemiş vakalarda cinsel fonksiyonlar tamamen yitirilebilmektedir.

Sırt fıtığı tedavisi için Beyin, Sinir ve Omurilik Cerrahi Bölümü, Ortopedi ve Travmatoloji Bölümü ile Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Bölümleri hizmet vermektedir.

Özellikle küçük sırt fıtıklarında Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon uygulamaları ön plana çıkarken omurgayı iten büyük fıtıklarda cerrahi yöntemler tercih edilmektedir.

Sırt fıtığı ameliyatlarında özellikle omurga cerrahi üzerine uzmanlaşmış doktorların tercih edilmesi başarını oranını artırmaktadır.

Sırt fıtığı ameliyatı sonrası genel olarak şu konulara dikkat edilmelidir;

Sırt fıtığı ameliyatını gerçekleştiren cerrahın tavsiyelerine uyulmalıdır. Özellikle ameliyat tipine göre bir süre korse tedavisi gerekebilir.

Sırt fıtığı ameliyatı akciğer zarı arasından gerçekleştirildiyse ameliyat sonrası solunum egzersizleri önemlidir.

Sırt fıtığı olan her hastanın ameliyat olsun olmasın belli periyodlarla Manyetik Rezonans görüntüleme yöntemi ile kontrolü önemlidir.

Tüm ameliyatlarda bulunan kanama, enfeksiyon veya dikiş yeri riskleri gibi sırt fıtığı ameliyatında da aynı riskler bulunmaktadır.

Cerrahi yöntemin risklerinin dışında sırt fıtığı ameliyatına özel riskler ameliyatta uygulanan cerrahi yönteme göre değişebilmektedir.

Sırt bölgesinden yapılan sırt fıtığı ameliyatlarının deneyimli cerrahlar tarafından yapılması gerekmektedir. Bu ameliyatlar omurgaya yandan bakılarak yapılan cerrahi yöntemlerdir. Daha dolaylı yoldan omurgaya ulaşılmaktadır.

Cerrahi işlem sırasında omuriliğin yer değiştirmesine bağlı bacaklarda kuvvetsizlik yaşanabilir. Bu riskleri önlemek için ameliyat mikroskop ve nöromonitörizasyon eşliğinde gerçekleştirilir.

Göğüs kafesinden gerçekleştirilen sırt fıtığı ameliyatları akciğer zarı arasından yapılmaktadır. Akciğere bağlı havalanma sorunları veya sıvı toplanması gibi riskleri bulunmaktadır.

Sırt fıtığının bilinen bir bitkisel çözümü yoktur. Hastalar ağrıları gidermek için bir takım bitkisel ürünlere yönelebilmektedir. Ancak bu bitkisel ürünlerin fıtığı küçültmek üzerinde bir etkisi bulunmamaktadır.

Sırt fıtığının kendi kendine geçmesi çok nadir bir durumdur. Küçük ve yumuşak yapılı fıtıklar zaman içerisinde küçülebilmektedir. Düzenli egzersiz ve aktif yaşam tarzının bunda etkisi vardır.

Nefes darlığı sırt fıtığı için birincil belirtiler arasında yer almamaktadır. Ancak hastalar bazen nefes darlığı hissedebilmektedir. Özellikle ağrısı çok şiddetli olan hastalar omurga kaslarının sıkışmasıyla nefes darlığı hissedebilir.

Özellikle omurilik zarına temas eden ama omuriliğin yerini değiştirmeyen, omuriliğe teması olmayan fıtıklarda fizik tedavi uygulamaları başarılı sonuçlar verebilmektedir. Ancak büyük fıtıklarda fizik tedavi yerine cerrahi yöntemler tercih edilmelidir.

Büyük sırt fıtıklarında omurilik bası altında olduğu için fizik tedavi sırasında omurilikte milimetrik düzeyde bile olsa küçük hasarlar oluşabilmektedir. Bu nedenle büyük sırt fıtıklarında fizik tedavi yerine cerrahi yöntemlere yönelmek daha doğru bir seçenektir.

Sırt fıtığı tedavi edilmezse ciddi sağlık sorunlarına yol açabilmektedir. Özellikle büyük sırt fıtıklarında ciddi boyutta omurilik zedelenmeleri gözükebilir. Hastanın tedaviyi ertelemesi durumunda fıtık daha da büyüyerek omurilik baskısı artabilir.

Omurilikte oluşan zedelenme tuvalet tutamama alışkanlıkları başta olmak üzere birçok soruna yol açabilmektedir. Omuriliği ön bölgeden baskı altına alan sırt fıtıklarında omuriliğin beslenmesini sağlayan ince damarlar da etkilenebilmektedir.

Hem omuriliğin bası altında olması hem de damarlardaki tıkayıcı etki nedeniyle omuriliğin beslenmesi bozulabilmektedir. Bu durumda bacaklarda kalıcı felç yaşanmasına zemin hazırlayabilmektedir.

Sırt fıtığı ağrısı yayılabilen bir ağrıdır. Ağrının merkezi daima fıtığın olduğu bölgede hissedilmektedir. Sırt fıtığının çok ilerlediği durumlarda yani omurilik basısının arttığı koşullarda sırt ağrısı ile birlikte bası bölgesinin altındaki uyuşukluk hissi alabilir. İlerleyen sırt fıtıklarında hastada denge bozukluğu ve his kaybı da yaşanabilmektedir.

Sırt fıtığı olup tedavi olmayan kişilerin ilk olarak dikkat etmesi gereken konu ağır yüklerden uzak durmalarıdır. Ağır ve ani hareket gerektiren sporlar da sırt fıtığı olan kişiler için uygun değildir.

Sırt fıtığının ameliyatsız tedavisi mümkündür. Özellikle küçük sırt fıtıklarında yani omuriliğin zarar görmediği omurilik sinyal kaybının olmadığı durumlarda ameliyatsız tedaviler ön plana çıkmaktadır. Ameliyatsız sırt fıtığı tedavilerinde egzersiz, fizik tedavi, traksiyon yöntemleri kullanılabilmektedir.

Sırt omurgası 12 kattan oluşmaktadır. Sırt fıtıkları bu katların hemen her bölgesinde görülebilmektedir. Bununla birlikte sırt fıtıkları omurganın orta ve alt seviyelerinde daha çok görülmektedir.

Sırt fıtıkları bulundukları bölgeye göre de farklı belirtiler verebilmektedir. Fıtık omurganın ne kadar üst seviyesindeyse o kadar daha fazla vücut alanı etkilenmektedir. Alt seviyelerde ve omuriliğe bası yapan sırt fıtıklarının belirtileri ise daha çok bacaklarda görülmektedir.

Sırt fıtığı ameliyatında hangi cerrahi yöntemin kullanılacağında fıtığın yerleşimi çok önemlidir. Omurilik kanalı bir tünel gibidir. Bir benzetme yapmak gerekirse omurilik metro hattının içindeki tren gibidir.

Omurilik kanalın içerisinde uzanan omuriliğin hareket edebilmesi gerekmektedir. Sırt fıtığı ameliyatlarında bu gerçeğe dayanarak yöntem seçimi yapılır.

• Omuriliğin yandan baskı altında olduğu sırt fıtıklarında cerrahi sırt bölgesinden minimal kesilerle gerçekleştirilebilmektedir.
• Ancak sırt fıtığının omurilik üzerinde oluşturduğu bası ön taraftaysa cerrahi teknik farklılaşabilmektedir. Basının ön tarafta olduğu, büyük, kireçleşmiş, omuriliği geriye doğru iten sırt fıtıklarının ameliyatı vücudun ön bölgesinden gerçekleştirilmektedir. Bu tür sırt fıtıklarında göğüs kafesinin ve akciğer zarının arasından girilerek yapılan sırt fıtığı ameliyatları hastalar için daha güvenli bir tercihtir.
• Sırt fıtığı ameliyatlarında omuriliğin yaralanma tehlikesi olduğu için ameliyat sırasında nöromonitörizasyon teknolojisi kullanılmaktadır. Nöromonitörizasyon, omurilik fonksiyonun ameliyat sırasında güvenceye alınmasını sağlayan önemli bir güvenlik teknolojisidir. Bu teknoloji ile ameliyat sırasında omurilik fonksiyonları dijital bir sistemle kontrol edilmektedir. Bu da cerrahi sırasında oluşabilecek omurilik hasarların önlenmesini sağlamaktadır.
• Sırt fıtığı ameliyatı genel anestezi altında ameliyathane ortamında yapılmaktadır.
• Sırt fıtığı ameliyatının süresi fıtığın bulunduğu bölge ve büyüklük gibi faktörlere bağlı olarak değişkenlik gösterebilmektedir. Genel olarak sırt fıtığı ameliyatı 45 dakika ile 1 saat arasında sürmektedir.
• Sırt fıtığı ameliyatlarında kullanılan mikroskobik yöntemin endoskop veya lazer kullanımına karşı daha güvenli olduğu kabul edilmektedir. Bu nedende sırt fıtığı ameliyatları mikroskobik yapılmalıdır.

Sırt fıtığının oluşmasını ya da büyümesini engelleyen egzersizler bulunmaktadır. Halk arasında sırt okulu olarak da bilinen sırt kaslarını güçlendirme egzersizleri bu bakımdan çok önemlidir. Sırt fıtığı egzersizleri fizyoterapistler tarafından hastalara önerilir, öğretilir ve gösterilir. Bu egzersizlerin günün belli periyotlarında hasta tarafından yapılması gerekmektedir.

Bununla birlikte bazı sırt fıtığı hastalarında korse kullanımı da tavsiye edilebilmektedir. Sırt fıtığı hastalarının korse kullanıp kullanmayacağı hastanın duruş bozukluğuna göre karar belirlenmektedir.

Sırt fıtığı tedavisindeki yaklaşım fıtığın boyutu, omurilik üzerindeki baskısı ve günlük hayattı ne kadar etkilediğiyle bağlantılıdır.

Özellikle küçük fıtıklarda yani hastanın ağrısının hafif olduğu, omuriliğin ezilmediği ve omurilikte sinyal kaybının olmadığı durumlarda ana tedavi sırt kaslarının güçlendirilmesidir. Sırt kaslarının güçlendirilmesinin fizik tedavi uygulamalarıyla bir uzman gözetiminde yapılması önemlidir.

Ancak tersi durumlarda yani günlük hayatı olumsuz etkileyecek kadar şiddetli ağrı ve omurilik sinyallerinin bozulduğu durumlarda sırt fıtığı ameliyatı ile sorunlu bölgenin temizlenmesi gerekmektedir.

Sırt fıtığı teşhisinde öncelikle hastanın klinik bulguları önemlidir. Belirtiler arasında sırt ağrısı önemlidir ve dikkate alınmalıdır. Fiziki muayene sırasında sırt kaslarının gergin olup olmadığı kontrol edilir.

Radyolojik olarak sırt fıtığının teşhisinde Manyetik Rezonans (MR) altın standarttır. Manyetik Rezonans görüntülemesi ile fıtığın büyüklüğü, omurilik üzerindeki bası ve omurilik sinyallerindeki değişimler belirlenebilmektedir. Omurilik sinyalinde yaşanan değişimler cerrahi müdahale bakımından belirleyici olabilmektedir.