Dünya üzerindeki erkeklerin %8’i, kadınların ise %0.5’i renk körüdür. Renk körlüğü hastalığı genetik yolla taşınmaktadır. Renk görme yetersizliğinin en yaygın kalıtsal şeklini kırmızı-yeşil renk yetersizliği oluşturur. Bu durum oldukça yaygın, X’e bağlı çekingen bir genden kaynaklanmaktadır.

Renk körlüğü testi faklı yöntemlerle yapılabilmektedir. En çok kullanılan yöntem ise Ishihara testi olarak bilinen renk körlüğü testidir.

Total ya da tam renk körlüğü olan hastalar, renkleri hiçbir şekilde tanıyamazlar, cisimlerin sadece şeklini, parlaklığını veya koyuluğunu fark ederler; kırmızı ve yeşil renkleri koyu olarak, sarı ve mavi renkleri ise daha açık olarak algılarlar.

Total ya da tam renk körlüğü olan hastalar, renkleri hiçbir şekilde tanıyamazlar, cisimlerin sadece şeklini, parlaklığını veya koyuluğunu fark ederler; kırmızı ve yeşil renkleri koyu olarak, sarı ve mavi renkleri ise daha açık olarak algılarlar.

Renk körlüğünün ilaçla veya ameliyatla tedavisi bulunmamaktadır. Ancak, renk körlüğü sorunu olanlar için üretilmiş Chromagen isimli özel tasarım kontakt lensler bulunmaktadır.

Bu tedavide özel renk filtreleri sayesinde göze gelen ışığın dalga boyu değiştirilerek hastanın renkleri daha net algılaması ve ayırt etmesi sağlanmaktadır. Renk körlüğü bulunan insanlara yardımcı olmak üzere geliştirilmiş bu özel lenslerin denemelerde %97 oranında başarılı olduğu tespit edilmiştir.

Chromagen Lensler ve Filtreler​

Renk körlüğü olan bireyler için geliştirilen en önemli yenilikçi yaklaşımlardan biri, Chromagen lensler gibi özel tasarlanmış optik araçlardır. Bu lensler, renk algısındaki eksiklikleri gidermeye yardımcı olmak üzere özel renk filtreleri içerir.

• Çalışma Prensibi: Chromagen lensler, göze ulaşan ışığın dalga boylarını belirli şekillerde değiştiren filtreler kullanır. Bu filtreler, renk spektrumundaki bazı dalga boylarını hafifçe değiştirerek veya engelleyerek, beynin renkleri işleme biçimini etkiler. Bu modifikasyon sayesinde, özellikle kırmızı-yeşil renk körlüğü gibi yaygın tiplerde, bireyler daha önce birbirine karıştırdıkları renk tonları arasında daha belirgin farklar algılayabilir.
• Etkinlik ve Başarı Oranları: Chromagen lenslerin renk ayrım yeteneğini geliştirmede yüksek bir başarı oranı gösterdiği kaydedilmiştir. Bu lensler, günlük yaşamda karşılaşılan renk ayırt etme zorluklarını azaltmaya ve hatta belirli mesleki testlerde performansı artırmaya yardımcı olabilir.
• Diğer Filtre Uygulamaları: Chromagen lenslere benzer şekilde, farklı renkleri ayırmayı kolaylaştıran özel renkli filtreli gözlükler de bulunmaktadır. Bu filtreler de benzer optik prensiplerle çalışarak, renk spektrumundaki algısal karışıklığı en aza indirmeyi hedefler.

Koni adı verilen 3 tip retina hücresi sayesinde, gözümüz temel renk olan kırmızı, yeşil ve maviyi algılayabilir. Bu nedenle de renk körlüğü tipleri de bu renklere göre sınıflanmaktadır.

Örneğin, deuteranomali yeşil renk görme bozukluğu, protanopia kırmızı renk görme bozukluğu ve tritanopia ise mavi renk görme bozukluğudur.

İnsan gözü, karmaşık bir mekanizma sayesinde renkleri algılar. Bu sürecin temelinde, retinanın özel ışığa duyarlı hücreleri olan koniler bulunur.

Bu üç farklı tipteki koni hücresinin her biri farklı bir ana renk spektrumuna duyarlıdır;

• L-konileri (Long-wavelength): Kırmızı renge en duyarlı.
• M-konileri (Medium-wavelength): Yeşil renge en duyarlı.
• S-konileri (Short-wavelength): Mavi renge en duyarlı.

Koni tiplerinin farklı oranlarda uyarılmasıyla, beynimiz sonsuz sayıda renk tonunu algılar ve birbirinden ayırır. Renk körlüğü, bu koni hücrelerinden bir veya daha fazlasının genetik bir kusur nedeniyle işlevini tam olarak yerine getirememesi veya hiç bulunmaması durumunda ortaya çıkar.

İshihara testinde renk körlüğü şüphesi olan hastalara kendisine gösterilen levhalarda yer alan rakam ve şekilleri nasıl gördükleri sorulur. Bu testin muayene esnasında ve yeterli ışığın olduğu ortamlarda 35-40 cm uzaklıktan yapılması gerekir. Renk körlüğü testinde herhangi bir sorun yaşayanların mutlaka bir göz hastalıkları uzmanına başvurması gerekir.



Normal görme yetisine sahip olanlar 7 olarak okur. Tüm renklere karşı renk körü olanlar hiçbir şey göremez.


Kırmızı - Yeşil renk körlüğü bulunan kişiler 3 olarak okur. Normal görenler 8 olarak okur.

Renk körlüğü testi, göz doktorlarının renk görüşünü kontrol etmek için uygulanan bir testtir. Temelde gözün renkleri algılayan koni hücrelerinin hassasiyetini ve doğru çalışıp çalışmadığını kontrol eder. En yaygınları kırmızı-yeşil algısını tespit eden Ishiharadır.

Renk körlüğünü, tipini ve derecesini tespit edebilen farklı testler bulunmaktadır. Bunlar içerisinde en yaygın kullanılan ise Ishihara testidir. Bu testler özellikle ehliyet, polislik ve askeriye sınavları gibi önemli belgelerin alınması sırasında kullanılmaktadır.

Renk körlüğünün doğru bir şekilde teşhis edilmesi, bireyin yaşam kalitesi ve mesleki yönelimleri açısından büyük önem taşır. Göz hekimleri, genellikle aşağıdaki yöntemleri kullanarak tanı koyarlar:

1. Ishihara Renk Testi​

En bilinen ve yaygın olarak kullanılan test yöntemi Ishihara Renk Testi'dir. Bu test, Japon göz doktoru Shinobu Ishihara tarafından geliştirilmiştir. Test, farklı büyüklük ve renk tonlarında noktacıklardan oluşan özel tasarlanmış plakaları içerir. Plakaların üzerinde, renk körlüğü olan bireylerin ayırt edemeyeceği, normal görüşe sahip bireylerin ise kolayca görebileceği sayılar veya şekiller gizlidir.

Test sırasında hasta, belirli bir mesafeden bu plakalar üzerindeki sayıları veya şekilleri okumaya çalışır. Yanlış okumalar veya hiç görememe durumları, renk körlüğünün varlığını ve genellikle tipini (kırmızı-yeşil) gösterir. Testin doğru sonuç vermesi için yeterli ışıklandırma ve standardize edilmiş koşullar önemlidir.

2. Farnsworth D-15 Hue Testi​

Daha detaylı bir değerlendirme için Farnsworth D-15 Hue Testi kullanılabilir. Bu test, bireyin renk tonlarını sıralama yeteneğini ölçer. Hastaya, farklı renk tonlarına sahip ancak aynı parlaklıktaki bir dizi disk verilir ve bu diskleri renk geçişlerine göre doğru sıraya dizmesi istenir. Bu test, özellikle renk körlüğünün derecesini ve hangi renk spektrumunda zorluk yaşandığını belirlemede daha hassas sonuçlar verebilir.

3. Anomaloskop​

Anomaloskop, renk körlüğünün tipini ve derecesini en doğru şekilde belirleyebilen laboratuvar tabanlı bir testtir. Bu cihaz, bireyin belirli renkleri karıştırma noktasını ölçer. Özellikle kırmızı-yeşil renk körlüğünün alt tiplerini (protanomali, döteranomali vb.) ayırt etmede oldukça etkilidir. Test sırasında bireyden, iki farklı renkteki ışığı karıştırarak belirli bir renkle eşleştirmesi istenir.

Toplumda en yaygın görülen renk körlüğü kırmızı-yeşil renk körlüğüdür. Bu tip renk körlüğünde yeşil, sarı, turuncu ve kırmızı, aynı biçimde algılanır. Renk körlüğünün nadir ve ciddi bir türünde ise görüş bozukluğu ilerleyicidir ve hasta tüm renkleri siyah - beyaz görür. Genel olarak, renk körlüğü günlük yaşamda önemli bir sorun oluşturmaz.

Ancak, kırmızı-yeşil renkler bütün dünyanın kara ve deniz işaretlerinde yaygın olarak kullanıldığından ve bu renklerde önemli uyarılar yapıldığından, bu renklerin algılanmaması yaşamsal tehlike oluşturabilir. Bunun yanı sıra, ciddi düzeyde renk körlüğü sorunu olan kişiler renklerle ilgili belirli işlerde çalışamazlar.

Renk körlüğünün belirtileri, kişiden kişiye ve renk körlüğünün tipine ve şiddetine göre değişiklik gösterir. En sık karşılaşılan durum, bireylerin belirli renkleri ayırt etmekte zorlanması veya farklı renk tonlarını birbirine karıştırmasıdır.

Kırmızı-Yeşil Renk Körlüğü​

En sık rastlanan türdür ve genellikle yeşil, sarı, turuncu ve kırmızı gibi renklerin benzer veya aynı şekilde algılanmasına neden olur. Örneğin, bir kişi kırmızı ve yeşil trafik ışıklarını ayırt etmekte zorlanabilir ya da kırmızı bir çiçeği yeşil yapraklardan ayırmakta güçlük çekebilir. Bu durum, renklerin soluk veya daha az canlı görünmesine de yol açabilir.

Mavi-Sarı Renk Körlüğü​

Daha nadir görülen bu tipte ise mavi ve sarı tonları ile bunların karışımlarını (örneğin mor veya pembe) ayırt etmede güçlük yaşanır. Mavi gökyüzü gri, sarı muz ise pembemsi görünebilir.

Tam Renk Körlüğü (Akromatopsi)​

Akromatopsi, renk körlüğünün en şiddetli ve nadir görülen formudur. Tam renk körlüğüne sahip bireyler, dünyayı tamamen siyah-beyaz ve gri tonlarında görürler. Bu durum genellikle çok düşük görme keskinliği, ışığa karşı aşırı hassasiyet (fotofobi) ve gözlerde istemsiz titreme gibi ek belirtilerle birlikte seyreder. Akromatopsi, retinal koni hücrelerinin neredeyse tamamen işlevsiz olması durumunda ortaya çıkar.

Genetik faktörler renk körlüğünün en yaygın nedeni olsa da, bazı durumlarda bu görme kusuru sonradan ortaya çıkabilir. Bu durumlar genellikle gözün veya sinir sisteminin sağlığını etkileyen faktörlerle ilişkilidir.

Makula Dejenerasyonu: Retina merkezinde yer alan makuladaki hasar, renk görüşünü olumsuz etkileyebilir.

Optik Nevrit: Görme sinirinin iltihaplanması, renk algısında bozulmalara yol açabilir.

Kafa Yaralanmaları ve Nörolojik Hasarlar: Beynin görme merkezlerini etkileyen travmalar veya hastalıklar renk algısını değiştirebilir.

Sistemik Hastalıklar: Diyabet, glokom veya multipl skleroz gibi sinir harabiyetine yol açabilen bazı sistemik rahatsızlıklar, renk görüşünü etkileyebilir.

Ağır Metal Zehirlenmeleri: Kurşun veya talyum gibi ağır metallere maruz kalma, görme sinirlerinde hasara yol açarak renk körlüğüne neden olabilir.

Bazı İlaçlar: Tüberküloz tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar veya sıtma ilaçları gibi bazı farmakolojik ajanların uzun süreli kullanımı da yan etki olarak renk görüşü bozukluklarına yol açabilir.

Sonradan edinilmiş bu gibi durumlar, genellikle genetik renk körlüğünden farklı olarak tek bir gözü etkileyebilir veya zamanla ilerleyebilir.

Bu tür bir değişiklik fark edildiğinde, altta yatan nedenin belirlenmesi ve uygun tıbbi müdahalenin yapılması için bir göz hekimine başvurmak büyük önem taşır.

Renk körlüğü, görme merkezinde özel bir pigment molekülünün bulunmaması veya gerektiğinden az bulunması sonucu gelişir. Genellikle, X’e bağlı çekingen bir genden kaynaklanır.

Bu nedenle renk körlüğünün anneden ve babadan çocuklara geçişi farklılık göstermektedir. Örneğin, renk körlüğü olmayan erkeklerin kız çocukları renk körü olmamakla birlikte renk körlüğünün taşıyıcısı durumundadırlar.

Taşıyıcı kadınların erkek çocuklarının yarısı da renk körü olarak doğmaktadır. Annenin renk körü olduğu durumda ise, erkek çocuklar renk körü olarak doğmaktadır. Baba renk körü, anne taşıyıcı ise doğacak her çocuk %50 olasılıkla renk körü olacaktır.

Genetik geçiş dışında renk körlüğünün ortaya çıkmasındaki diğer etkenler ise makular dejenerasyon, optik nevrit, kafa yaralanmaları, sinir harabına neden olan sistemik hastalıklar, ağır metal zehirlenmeleri ve bazı ilaçlardır.

Renk körlüğünün altında yatan temel sebep, gözdeki koni hücrelerinin işlev bozukluğudur. Retinada bulunan bu özel hücreler, farklı ışık dalga boylarına duyarlı fotopigmentler içerir. Bu pigmentlerin eksikliği, hatalı yapısı veya az bulunması, renklerin doğru şekilde algılanamamasına yol açar.

Göz, temelde kırmızı, yeşil ve mavi ışığı algılayan üç farklı tip koni hücresine sahiptir. Bu hücrelerin herhangi birindeki genetik kusur, renk körlüğünün farklı türlerinin ortaya çıkmasına neden olur.

Renk körlüğünün büyük çoğunluğu, X kromozomuna bağlı çekinik kalıtım modeliyle aktarılan genetik bir durumdur. İnsanlarda iki cinsiyet kromozomu bulunur. Kadınlarda iki X kromozomu (XX), erkeklerde ise bir X ve bir Y kromozomu (XY). Renk körlüğü geni X kromozomu üzerinde yer aldığından, kalıtım şekli cinsiyetler arasında farklılık gösterir.

Erkeklerin sadece bir X kromozomu olduğu için, bu kromozom üzerindeki kusurlu bir gen, renk körlüğünün doğrudan ortaya çıkmasına yeterlidir.

Kadınların iki X kromozomu vardır. Bu nedenle, bir X kromozumunda renk körlüğü geni bulunsa bile, diğer sağlıklı X kromozomu genellikle kusurlu genin etkisini telafi eder ve kadınlar genellikle renk körü olmazlar ancak taşıyıcı olurlar. Taşıyıcı bir kadın, geni çocuklarına aktarabilir.

Renk körlüğü belirli renklerin veya renklerin arasındaki farkların algılanamadığı kalıtsal bir görme bozukluğudur. Renk körlüğü olanlar genellikle kırmızı, yeşil ve mavi renklerden bir ya da birden fazlasını ayırt edemezler.

Bu durum, gözdeki fotoreseptör hücrelerden konilerin işlev bozukluğundan kaynaklanan bir görme kusurudur. Normal insan gözünde üç ana koni tipi bulunur. Bunlar sırasıyla kırmızı, yeşil ve mavi ışık dalga boylarını algılamakla görevlidir.

Renk körlüğü, bu koni tiplerinden birinin veya daha fazlasının doğuştan eksikliği, hasarlı olması ya da hatalı çalışması sonucu meydana gelir. Toplumda yaygın bilinenin aksine, renk körlüğü sadece renkleri siyah-beyaz görmek anlamına gelmez. Çoğu durumda bireyler belirli renk tonlarını ayırt etmede güçlük çeker veya renkleri birbirine karıştırır.

Renk körlüğünün en yaygın tipi, kırmızı-yeşil renk körlüğüdür. Bu kategori altında döteranomali, protanomali, döteranopi ve protanopi gibi alt tipler bulunur. Bu bireyler, özellikle kırmızı ve yeşil arasındaki farkı algılamakta zorlanırlar.

En nadir ve en şiddetli form olan tam renk körlüğü (akromatopsi) ise, bireyin hiçbir rengi algılayamadığı ve dünyayı sadece gri tonlarında gördüğü ciddi bir durumdur.

Rektum kanseri hastalarının en merak ettiği konuların başında “Rektum kanseri ne kadar yaşar?” sorusu gelmektedir. Rektum kanseri yaşam süresi; kanserinin derecesi, evresi, Karsinoembriyonik antijen (CEA) seviyeleri, hastanın genel sağlık durumu, seçilen tedavi yöntemi, hastanın tedaviye verdiği yanıt gibi birçok faktöre bağlıdır.

Rektum kanseri ne kadar yaşar? gibi bir sorunun yatını kesin değildir ve hastadan hastaya değişmektedir.

Rektum kanseri yaşam süresi istatistikleri çok genel tahminlerdir ve çok dikkatli yorumlanması gerekir.

Dünyada yapılan genel istatistiklere göre 5 yıl sağ kalım oranları şu şekildedir;
Rektum Kanseri 1. Evre 5 yıl sağ kalım %80- 88

Rektum Kanseri 2. Evre 5 yıl sağ kalım %60 - %81

Rektum Kanseri 3. Evre 5 yıl sağ kalım % 40-75

Rektum kanseri 4 Evre(Rektum kanseri son evre) 5 yıl sağ kalım %8-13

Kanser vücudun başka bir bölgesine yayıldığında metastaz denir. Rektum kanserinin hücreleri, başladıkları yerden ( birincil tümör ) ayrılır ve lenf sistemi veya kan yoluyla vücudan farklı bölgelerine metastaz gösterebilir.

Rektum kanseri hangi organlara yayılır sorusunun cevabı şunları içeririr;

• Rektum kanserini metastazı en sık yakınındaki lenflerde yaşanır.
• Rektum kanseri karın zarına yayılım gösterebilir.
• Karın veya pelvise yakın dokularda metastaz yaşanabilir.
• Uzak lenflerde görülebilir.
• Rektum kanseri böbrek ve böbrek üstü bezine metastaz yapabilir.
• Rektum kanseri karaciğer metastazı genellikle 4. Evrede görülür.
• Rektum kanseri akciğer metastazı genellikle 4. Evrede görülür.
• Kemikler ve beyinde rektum kanseri metastazı görülebilir.

Rektum kanseri hemoroid ilişkisi bulunmamaktadır. Ancak özellikle makat bölgesindeki kanamalar, yaşanan ağrılar rektum kanserinde olduğu gibi hemoroid hastalığında da görülmektedir. Kolon ve rektum kanseri olan kişilerin birçoğunda aynı zamanda hemoroidde bulunmaktadır.

Hastalar yaşadıkları sıkıntıları hemoroid rahatsızlığına bağlayarak doktora başvurma konusunda gecikebilmektedir. Belirtilerin yaşanmaya başlamasıyla birlikte zaman kaybetmeden bir uzmana başvurmak erken teşhis bakamından önemlidir.

Rektum ve kolon kanserinin belirti ve nedenleri birbirine çok benzerdir. Rektum ve kolon kanserleri birçok yönden benzer olsa da, tedavileri farklıdır. Bunun temel nedeni, rektumun pelvik boşluktaki diğer organlardan ve yapılardan zorlukla ayrılan dar bir alanda oturmasıdır.

Rektum kanseri olan bir kişiden bir başka kişiye bulaşma söz konusu değildir. Kanserin solunum, hava, temas veya cinsel yolla bulaştığına dair kanıt bulunmamaktadır. Ancak rektum ve kolon kanseri genetik özellikler taşımaktadır. Daha önce ailesinde rektum ve kolon kanseri olan kişilerde Kolorektal kanser görülme olasılığı daha yüksektir.

Rektum ve kolon kanseri belirtilerinden bir veya bir kaçının görüldüğü durumlarda zaman kaybetmeden Gastroenteroloji veya Genel cerrahi bölümü doktorlarına başvurulmalıdır. Rektum ve kolon kanserinin tedavi prosedüründe cerrahi yöntemlerin ön plana çıkması nedeniyle bu konuda uzman bir doktorun tercih edilmesi önemlidir.

Kolorektal kanserlerin tedavisi genel cerrahi, gastroenteroloji ve onkoloji gibi bir çok tıbbi birimin bir araya gelerek multidisipliner yaklaşım gerektiren hastalıklar olması nedeniyle tıbbı açıdan yeterli alt yapıya sahip hastanelerin seçilmesi önemlidir.

Rektum ve kolon kanserinin kesin bir görülme yaşı yoktur. Ancak rektum kanseri genellikle 35 yaşından sonra görülmektedir. Hastaların büyük bir çoğunluğu ise 50 yaşından daha ileri yaşlardadır.

Rektum kanseri kadınlara oranlara erkeklerde daha fazla görülmektedir. Endoskopik ve radyolojik tetkiklerin ilerlemesiyle birlikte rektum kanseri teşhisi daha rahat konulabilmektedir. Farkındalığın artmasıyla birlikte görülme oranlarında da artış yaşanmaktadır.

Dünyada her yıl yaklaşık 1 milyon kişiye kolon ve rektum kanseri teşhisi konulmaktadır. Ülkemizde kesin bir rakam olmamakla birlikte her yıl 30 bin yine kolon ve rektum kanseri teşhisi konulduğu tahmin edilmektedir. En sık görülen rektal kanser türü mukozadan kaynaklanan bir kanser olan adenokarsinomdur.

Rektum kanseri tedavisinden önce, tedavi sırasında veya sonrasında dengeli beslenmek kişinin kendisini iyi hissetmesine, gücünü korumasına katkı sağlayarak iyileşmeyi hızlandırabilir.

• Kilo kontrolünüzü sağlayın. Kemoterapi, radyoterapi ve rektum kanseri ameliyatı gibi tedaviler genellikle istenmeyen kilo kaybına neden olabilir. Kötü ve dengesiz beslenme vücudun enfeksiyonla savaşma yeteneğinin azalmasına neden olabileceğinden, tedavi sırasında aşırı kilo kaybını önlemek önemlidir.
• Gün boyunca küçük, sık yemekler yiyin. Sık sık küçük öğünler tüketmek vücudunuzun tedaviye tolerans gösterecek kadar kalori, protein ve besin almasını sağlar. Küçük öğünler mide bulantısı gibi tedaviyle ilişkili yan etkilerin azaltılmasına da yardımcı olabilir.
• Protein yönünden zengin yiyecekleri seçin. Protein vücudun hücre ve dokuları onarmasına yardımcı olur. Ayrıca bağışıklık sisteminin hastalıktan kurtulmasına yardımcı olur. Tüm öğünlerde ve atıştırmalıklarda yağsız protein kaynağı ekleyin. İyi yağsız protein kaynakları şunlardır:
• Tavuk, balık veya hindi gibi yağsız et
• Yumurtalar
• Süt, yoğurt ve peynir gibi az yağlı süt veya süt ürünleri
• Kuruyemiş
• Fasulyeler
• Soya gıdaları
• Beslenmenize tam tahıllı yiyecekleri dahil edin. Tam tahıllı gıdalar, enerji seviyenizi yüksek tutmaya yardımcı olan iyi bir karbonhidrat ve lif kaynağı sağlar.
• Tam tahıllı gıdaların iyi kaynakları şunlardır:
• Yulaf ezmesi
• Kepekli ekmekler
• Esmer pirinç
• Tam tahıllı makarnalar
• Her gün çeşitli meyve ve sebzeler yiyin . Meyve ve sebzeler, vücuda antioksidanlar sunar ve bu da kansere karşı savaşmaya yardımcı olabilir. En yüksek faydayı elde etmek için çeşitli renkli meyveler ve sebzeler seçin.
• Sağlıklı yağ kaynaklarını seçin . Kızartılmış, yağlı ve yağlı yiyeceklerden kaçının
• Tatlıları sınırlayın.
• Su içmeyi unutmayın. Kanser tedavisi sırasında yeterince sıvı içmek su kaybını önlemek için önemlidir.
• Bağırsak alışkanlıklarındaki değişikliklere dikkat edin. Kolorektal kanser ve tedavileri genellikle ishal, kabızlık, şişkinlik ve gaz gibi bağırsak alışkanlıklarında değişikliklere neden olabilir. Bağırsak alışkanlıklarınızdaki herhangi bir değişikliği doktorunuzla paylaşın.
• Herhangi bir vitamin veya takviye almadan önce sağlık ekibinizle konuşun

Rektum kanseri kolon kanseri gibi önlenebilir bir kanserdir. Rektum kanseri, rektum duvarında iyi huylu olan rektum poliplerinden gelişebilmektedir. Bu poliplerin kolonoskopi ile tespiti ve çıkarılması rektum kanser riskini azaltmaktadır.

Aile geçmişi de göz önüne alınarak 45-50 yaştan sonra rektum kanseri taraması yapılması hayati önem taşımaktadır. En doğru ve etkili tarama testi kolonoskopidir.

Tarama kontrollerinin yanında beslenme şeklinin de rektum kanseri ile ilişkili olduğunu gösterir bilimsel birçok çalışma bulunmaktadır. Lif bakımından yüksek tam tahıllar, meyve, sebze, fındık gibi düşük yağ oranlı besinlerin tüketilmesi rektum kanseri gelişme riskini azaltabilmektedir.

Genel olarak rektum kanserini önleyebilmek için;

• Rutin kolorektal taramalar ihmal edilmemeli
• Kilo kontrolü sağlanmalı
• Hareketli bir yaşam tercih edilmeli. Egzersiz ve spor düzenli olarak yapılmalı
• Salata yeşillikleri, domates, soğan, brokoli, patlıcan, havuç, sarımsak gibi sebzeler kavun, elma, armut, portakal, muz gibi meyveler sıkça tüketilmelidir. Ayrıca yulaf, siyah pirinç, arpa, yabani pirinç, mercimek, fasulye gibi gıdalar beslenme düzenine eklenmelidir.
• Kırmızı et, işlenmiş et, fast food tarzı beslenmeden uzak durulmalıdır.
• Alkol ve sigara bırakılmalıdır.

Rektum kanserinin tedavisinde ameliyat en sık başvurulan yöntemdir. Makat koruyucu rektum ameliyatı ve makat kaybı gerektiren rektum ameliyatı olmak üzere 2 şekilde ele alınır.

Kanserin evresine göre kemoterapi ve radyoterapi de rektum kanserinin tedavi seçenekleri arasındadır. 2. ve 3. evre rektum kanserinde kemoterapi ve radyoterapi yöntemi kanserin tekrar nüksetmemesi ve tümörü küçültmek için kullanılmaktadır.

Rektum kanseri ameliyatı​

Rektum kanserinin tedavisinde ameliyat en sık başvurulan yöntemlerin başında gelmektedir. Rektum kanseri ameliyatı tümörün yeri ve büyülüğüne göre planlanır.

Rektum kanseri ameliyatı; makat koruyucu rektum ameliyatı ve makat kaybı gerektiren rektum ameliyatı olmak üzere 2 grupta incelenebilir.

Rektum Kanseri ameliyatında;

• Uç kolostomi
• Koloanal anastomoz
• Düşük anterior rezeksiyon
• Lokal eksizyon- Lokal veya Transanal Eksizyon - Transanal Endoskopik Mikrocerrah
• İntraoperatif radyasyon tedavisi (IORT).
• Abdominoperineal Eksizyon (APR) - Ekstra-Levator Abdominoperineal Eksizyon
• Polipektomi
• Radyofrekans ablasyonu
• Kriyocerrahi

Minimal invaziv cerrahi gibi ameliyat teknikleri kullanılabilmektedir

Rektum kanserinde kemoterapi ve radyoterapi tedavisi​

Rektum kanseri kemoterapi tedavisi genellikle kanser hücrelerini hedef alan iki veya daha fazla ilaçtan oluşur. Rektum kanserinde kemoterapi ve radyoterapi ameliyattan önce kullanılabildiği gibi sonra da uygulanabilmektedir. Rektum kanseri 1. Evre tedavisinde cerrahi yöntem tedavide tek gerekli adım olabilir.

1. Evre rektum kanserinde ameliyat sonrası nüks riski düşüktür ve bu nedenle genellikle kemoterapi önerilmemektedir. Rektum kanseri 2. ve 3. evrelerinde kanserin tekrarlamaması için ameliyattan sonra kemoterapi ve radyoterapi tedavisi uygulanır. Rektum kanseri 2. Evre ve Rektum kanseri 3. Evre hastalarda ameliyattan önce tümörü küçültmek için kemoterapi ve radyoterapi tedavisi uygulanabilir.

Rektum kanseri tedavisinden sonra takip nasıl olmalıdır?​

Rektum kanserini teşhis etmek veya rektum kanserin evresini bulmak için yapılan testlerin bazıları tedaviden sonra da tekrarlanabilir. Tedaviye devam edilip edilmeyeceği veya değiştirileceğine ilişkin karar bu testlerin sonuçlarına dayanabilir.

Rektum kanser tedavisinden sonra, kanserin nüks edip etmediğini kontrol etmek için karsinoembriyonik antijen miktarlarını ölçmek, kolonoskopi, sanal kolonoskopi gibi tetkikler tekrarlanabilir.

Rektum kanseri erken teşhis edebilmek için rutin tarama programlarının uygulanması gerekir. Her hangi bir risk faktörü bulunmayan kişilerde 50 yaşında rutin taramalara başlamak rektum kanserinin erken teşhisi bakımından hayati önem taşır.

Risk faktörü olan kişilerde tarama yaşı daha erken başlayabilir. Genellikle rektum kanserinin belirtisi olan makatta kanama veya demir eksikliği sonrası yapılan kontrollerde rektum kanseri teşhis edilir.

Tarama programlarında ve teşhis için en sık kullanılan yöntem kolonoskopi tetkikidir. Kolonoskopi sırasında küçük doku örneklerini şüpheli görünen bölgelerden çıkarmak genellikle mümkündür. Biyopsi için çıkarılan doku örneklerinin laboratuvar analizi, rektum kanseri teşhisinde yardımcı olur.

Rektum kanseri evreleme için hangi tetkikler yapılır?​

Kolorektal kanserler konusunda uzman bir genel cerrahın fiziki muayenesi ve kolonoskopi tetkiki ile rektum kanseri teşhisi konulduktan sonra rektum kanseri evresinin belirlenmesi gerekir.

Rektum kanseri evreleme, tedavi sürecinde en uygun yola karar verilebilmesi için önemlidir.

Rektum kanseri evreleme aşamasında şu tetkikler uygulanabilir;

• Rektal Muayene: Rektum duvarındaki kanseri hissetmek için makata yerleştirilen kaygan eldiven kullanarak parmakla yapılan muayenedir. Tümörün anüsten uzak olduğu durumlarda rektum kanseri bu muayenede belirlenemeyebilir. Dijital rektal muayene ile bir anormallik tespit edilirse, kanserin daha fazla değerlendirilmesi için bir endoskopi yapılır.
• Esnek sigmoidoskopi: Kolonoskopi yönteminde olduğu gibi üzerinde kamera bulunan esnek bir tüpün anüs içinden ve rektuma sokulmasıdır. Bu tetkik hem rektum kanseri teşhisi hem de rektum kanseri evresi için fikir verebilir.
• Rijit sigmoidoskopi: Anüs içinden rektuma sokulan rijit optik kapsamın yerleştirilmesidir. Sert sigmoidoskopi genellikle bir gastroenterolog veya genel cerrah tarafından yapılır. Rijit sigmoidoskopinin avantajı, tümörün anüse olan mesafesinin daha kesin bir ölçümünün yapılabilmesidir.
• Tam kan sayımı: Kandaki kırmızı kan hücresi sayısının düşük olup olmadığının belirlenmesi tümörün kan kaybına neden olup olmadığını göstermesi bakımından önemlidir. Beyaz kan hücrelerinin yüksek düzeyde olması, tümörün rektumun duvarından büyümesi riskini taşıyan bir enfeksiyon işareti olabilir.
• Tümör marker testleri: Kanser bazen kanda tümör belirteçleri adı verilen maddeler üretebilir. Kanda normalden fazla tümör belirtecinin bulunması rektum kanseri işareti olabilir. Rektum kanseri için karsinoembriyonik antijen ve karbonhidrat antijeni kontrol edilebilir. Karsinoembriyonik antijen (CEA) normalde yetişkinlerin kanında çok düşük seviyelerde bulunur. CEA belirli kanser türlerinde ve kanserli olmayan (iyi huylu) durumlarda artabilir.
• Bilgisayarlı Tomografi (BT): Kolorektal kanserin göğüs, karın ve pelvisteki lenf düğümlerine veya akciğer, karaciğer gibi organlarına yayılıp yayılmadığını kontrol etmek için tomografi kullanılabilir. Tümörünün anüsten ne kadar uzak olduğu da bilgisayarla tomografi ile belirlenerek rektum kanseri evrelemesi yapılabilir.
• Manyetik Rezonans (MR): Rektumdaki tümörü çevreleyen kasların, organların ve diğer dokuların ayrıntılı bir görüntüsünü sağlanabilir. Ayrıca rektumun yanındaki lenfler ve rektum duvarındaki farklı doku katmanları manyetik rezonans ile görüntülenebilir.
• Göğüs röntgeni: Rektum kanserinin akciğere metastaz yapıp yapmadığı röntgen ile belirlenebilir.
• Endoskopik Ultrason (EUS): Endoskopi yöntemi ile ultrasonografi yönteminin birleştirilmesine dayanmaktadır. EUS, sindirim sistemindeki duvar katmanlarını ayrıntılı olarak göstermektedir. Sindirim sisteminde veya sindirim sistemine komşu organlardaki hastalıkların teşhisini kolaylaştırmaktadır.
• PET taraması (pozitron emisyon tomografi taraması) :Vücuttaki malign tümör hücrelerini bulma prosedürüdür. Damar içine az miktarda radyoaktif glikoz enjekte edilir. PET tarayıcı vücut etrafında döner ve vücutta glikozun nerede kullanıldığını gösterir. Kötü huylu tümör hücreleri resimde daha parlak görünür çünkü bunlar daha aktiftir ve normal hücrelere göre daha fazla glikoz alırlar.
• Hücre ve doku çalışmaları: Hücreler ve doku çalışmaları kolon veya rektum kanseri tipini bulmak için yapılan çalışmalardır. KRAS, bazı kolorektal kanser hücrelerinde mutasyona uğramış bir gendir. KRAS testi genellikle metastaz yapmış kolorektal tümörlerde yapılır. Hedefe yönelik ilaç kullanımının uygunluğu bakımından önemlidir. Tümörün Lynch sendromundan kaynaklanıp kaynaklanmadığının belirlenebilmesi için MSI testi de yapılabilir.

Rektum kanserinin evreleri nelerdir?​

Rektum kanseri derecesi ve rektum kanseri evresi uygulanacak tedavi için önemlidir. Rektum kanseri derecelendirmesi, kanser hücrelerinin normal ve sağlıklı hücrelere kıyasla nasıl göründüğüyle ilgilidir. Rektum kanserinin derecisini bilmek kanserin ne kadar hızlı büyüyebileceği ve metastaz yani yayılma ihtimalinin ne olduğu hakkında fikir verebilir.

Düşük dereceli rektum kanserinde hücreler anormaldir ancak normal hücreler gibi görünürler. Düşük dereceli rektum kanseri yavaş büyüme eğilimindedir ve metastaz olasılığı daha düşüktür.

Yüksek dereceli rektum kanseri ise daha farklılaşmamış kanser hücrelerine sahiptir. Hücreler normal hücrelere benzemeyen yüksek dereceli rektum kanseri hızlı büyüme eğilimindedir ve düşük dereceli kanserlere göre metastaz olasılıkları daha yüksektir.

Rektum kanseri evreleme; tetkiklerden elde edilen bilgiler, rektumun hangi bölümlerinde kanser olduğu, tümörün boyutunu, kanserin ilk başladığı yerden yayılıp yayılmadığına göre değişir. Rektum kanseri tedavisini planlamak için evreleme önemlidir.

Rektum kanserinin evrelemesi yapılırken;

• Tümör rektumun duvarını ne kadar derininde olduğu
• Lenflerde kanser olup olmadığı
• Rektum kanserinin akciğer veya karaciğer gibi diğer organlara metastaz yapıp yapmadığı değerlendirilir.

Rektum kanseri evreleri 5 grupta değerlendirilir.

• Rektum Kanseri 0. Evre: Kanser hücreleri sadece kolon veya rektumun mukoza denilen iç astarında bulunur. Kanser hücreleri, mukozanın kas katmanını geçmemiştir.
• Rektum Kanseri 1. Evre: Tümör, mukozayı çevreleyen bağ dokusu katmanına veya rektumun kalın dış kas katmanına yayılmıştır.
• Rektum Kanseri 2. Evre: Rektum kanseri 2. Evre üç aşamada ele alınır.
• Rektum Kanseri 2 Evre- A; Kanser rektum duvarının en dış katmanına ulaşmış bu duvarı aşmamış çevre organlara sıçramamıştır. Lenf ve uzak organlara metastaz yoktur.
• Rektum Kanseri 2 Evre- B: Kanser rektum duvarının tüm tabakalarını tutmuş ancak çevre organ veya dokulara sıçramamıştır Lenf veya uzak organlara metastaz yoktur.
• Rektum Kanseri 2 Evre- C; Kanser rektum duvarının dışına taşmıştır. Yakın organ veya dokulara doğru büyümüştür. Lenf ve uzak organlarda metastaz yoktur.
• Rektum Kanseri 3. Evre: Kanser yakındaki lenflere yayılmıştır. Rektum kanseri 3. Evre tümörün nerede büyüdüğü ve kaç lenf noduna yayıldığına bağlı olarak 3 kısımda ele alınır.
• Rektum Kanseri 4. Evre: Rektum kanseri 4. Evrede karaciğer veya akciğerler gibi organlarına metastaz yaşanmıştır. Kanser sadece 1 organda veya uzak lenflerde olabilir. 3 aşamada ele alınır.
• Rektum Kanseri 4. Evre-A: Kanser, karaciğer, akciğer, yumurtalık veya uzak bir lenf gibi, rektuma yakın olmayan bir alana veya organa yayılmıştır.
• Rektum Kanseri 4. Evre-B: Kanser, karaciğer, akciğer, yumurtalık veya uzak bir lenf düğümü gibi, rektuma yakın olmayan birden fazla alana veya organa yayılmıştır.
• Rektum Kanseri 4. Evre-C: Kanser, karın duvarını kaplayan dokuya yayılmış ve diğer bölgelere veya organlara yayılmış olabilir.