Gözün yukarı ve aşağıya da sağa sola hareket ettirilmesi için kas gruplarında kuvvet ve uyum olması gerekir. Bu kaslara bilgi ileten sinirler veya beyindeki göz hareketlerini yöneten kontrol merkezi ile ilgili problem olduğunda şaşılığa neden olur. Şaşılık nedenleri arasında genetik yatkınlık, beyin tümörleri, diyabet hastalığı, hipertansiyon ve travmalar da yer alır. Daha nadir durumlarda beyin felci, kalıtsal kromozom bozuklukları ile hidrosefali de şaşılığın nedenlerindendir.

Sağlıklı insanlarda her iki göz de birbirine paralel ve birbiri ile uyumlu olarak çalışır. Şaşılık, bir gözün diğer göze göre içe, dışa veya dikey olarak farklı bir noktaya hizalanması ile gözlerin aynı anda aynı yöne bakamama bozukluğudur. Daha ağır vakalarda, gözlerden ikisinde de kayma olabilir. Şaşılığın nedenine bağlı olarak değişse de bu göz kayması geçici ya da kalıcı olabilir.

Büyük baş hayvanlarda şap hastalığı ile mücadelede en etkili yöntemler, aşılamanın yanı sıra sıkı biyogüvenlik önlemleri ve hastalığın erken teşhisi ile karantina uygulamalarıdır.

Aşılama: Hayvanların düzenli olarak aşılanması, hastalığın yayılmasını engellemek için kritik öneme sahiptir. Şap aşıları, farklı virüs serotiplerine karşı koruma sağlamak üzere geliştirilmiştir. Ülke genelinde uygulanan ulusal aşılama programları, sürülerde bağışıklık seviyesini artırarak virüsün dolaşımını azaltmayı hedefler. Aşılamanın başarısı, doğru aşı seçimi, aşının etkinliği ve aşılama oranlarına bağlıdır.

Biyogüvenlik Önlemleri: Çiftliklerde biyogüvenlik önlemlerinin artırılması, virüsün çiftliklere girişini ve yayılmasını önlemede esastır. Bu önlemler şunları içerir:

• Yeni satın alınan hayvanların karantinaya alınması ve bir süre gözlem altında tutulması.
• Hayvan barınaklarına ve ekipmanlara dezenfeksiyonun düzenli olarak uygulanması.
• Çiftliğe giriş ve çıkış yapan araçların ve kişilerin dezenfekte edilmesi.
• Hastalık görülen bölgelerden hayvan ve hayvan ürünü girişlerinin kontrol altına alınması.
• Vahşi hayvanların çiftlik hayvanlarıyla temasının engellenmesi.

Şap hastalığı, hayvanlardan insanlara bulaşma potansiyeli taşıyan bir zoonoz olmasına rağmen, insanlarda görülme sıklığı oldukça düşüktür. İnsanlarda şap hastalığı vakaları nadirdir ve genellikle enfekte hayvanlarla doğrudan temas sonucu veya enfekte hayvan ürünlerinin tüketilmesiyle meydana gelir. Ancak bu tür bir bulaşma riski, virüsün insan vücudunda replikasyon yeteneğinin sınırlı olması nedeniyle oldukça düşüktür.

Şap hastalığı insana etkileri genellikle hafif seyreder ve kendini gribal enfeksiyon belirtileriyle gösterir.

İnsanlarda görülebilecek şap hastalığı belirtileri şunları içerebilir:

• Ateş
• Boğaz ağrısı
• Halsizlik
• Kırgınlık

Nadiren, ağız, el ve ayaklarda su toplamış kabarcıklar veya yaralar görülebilir. Bu durum çocuklarda daha sık görülmektedir.

Çoğu kişi herhangi bir özel tedaviye gerek kalmadan birkaç gün içinde kendiliğinden iyileşir. İnsanlar arasında bulaşma ise son derece nadirdir. Fakat hastalığın zoonotik potansiyeli nedeniyle, özellikle risk altındaki meslek gruplarındaki kişilerin hijyen kurallarına dikkat etmeleri ve korunma önlemlerini almaları önemlidir. Hastalıklı hayvanların etinin iyi pişirilmesi ve sütünün pastörize edilmesi, gıda yoluyla bulaşma riskini ortadan kaldırır.

Şap hastalığı, doğrudan hayvandan hayvana ya da kontamine olmuş ekipman, hayvansal ürünler gibi nedenlerle bulaşan bir hastalıktır. Enfeksiyon solunum yollarına yerleşir, ortalama kuluçka süresi 2-7 gün arasıdır.

Şap hastalığı hayvanlarda genellikle yüksek ateş ile aniden başlar. Bu ilk belirtiyi takiben, hastalığın en belirgin klinik bulguları ortaya çıkar.

Şap hastalığı belirtileri aşağıda sıralanmıştır.

• Ağız Lezyonları: Dil, dudaklar, yanakların iç yüzeyi ve damakta içi sıvı dolu kesecikler (veziküller) oluşur. Bu kesecikler hızla patlar ve erozyonlar veya ülserler şeklinde kırmızı, açık yaralar bırakır. Bu yaralar, hayvanların yemek yemesini ve su içmesini zorlaştırarak iştahsızlığa ve susuzluğa yol açar. Yoğun salya akıntısı ağız yaralarına eşlik eden önemli bir belirtidir.
  
• Ayak Lezyonları: Tırnak araları ve tırnak etlerinde veziküller oluşur. Bu lezyonlar ağrılıdır ve hayvanlarda topallamaya neden olur. İleri vakalarda tırnak düşmeleri görülebilir. Hayvanlar genellikle ayakta durmakta zorlanır ve uzun süre yatarlar.
  
• Meme Lezyonları: Özellikle süt veren ineklerde meme başlarında veziküller ve yaralar oluşabilir. Bu durum, memelerin enfekte olmasına ve mastitis gibi ikincil enfeksiyonların gelişmesine zemin hazırlayabilir. Süt veriminde ciddi düşüşler yaşanır.
  
• Genel Belirtiler: Hayvanlarda genel olarak halsizlik, isteksizlik, tüylerin kabarması, kas titremeleri ve kilo kaybı gözlenir. Genç hayvanlarda kalp kası iltihabı gelişebilir ve bu durum ani ölümlere yol açabilir.

Hastalığın şiddeti, hayvanın türüne, yaşına, bağışıklık durumuna ve virüsün serotipine göre değişiklik gösterebilir. Sığırlarda klinik belirtiler daha belirgin seyrederken, koyun ve keçilerde bazen daha hafif atlatılabilir veya belirtiler gözden kaçabilir. Bu durum hastalığın sürüler arasında sessizce yayılmasına olanak tanır.

Şap hastalığı, Picornaviridae ailesinden Aphthovirus adı verilen bir RNA virüsünün neden olduğu akut seyirli, hayvanlarda görülen enfeksiyöz bir hastalıktır. Virüsün yedi ana serotipi (O, A, C, SAT1, SAT2, SAT3, Asia1) bulunmaktadır ve bu serotiplerin her birinin de çok sayıda alt tipi mevcuttur. Hastalık çoğunlukla sığır, koyun, keçi, domuz ve yaban domuzu gibi çift tırnaklı hayvanları etkiler. Virüs, yüksek bulaşıcılığı sayesinde hayvanlar arasında çok hızlı bir şekilde yayılabilir ve sürü içerisinde kısa sürede büyük oranda hayvanı enfekte edebilir.

Hastalığın ana özelliği, ağız boşluğu, dil, diş etleri, burun delikleri, meme uçları ve tırnak aralarında içi sıvı dolu kabarcıklar oluşmasıdır. Bu kabarcıklar patladığında açık yaralar bırakır ve hayvanlarda ciddi ağrıya, iştahsızlığa ve hareket kısıtlılığına yol açar. Genç hayvanlarda ve bağışıklık sistemi zayıf olanlarda ölümler görülebilirken, yetişkin hayvanlarda genellikle ölümcül olmasa da, verim kayıpları hastalığın ekonomik etkilerini artıran en önemli faktörlerdir.

Virüsün dayanıklılığı da hastalığın kontrol altına alınmasını zorlaştıran bir diğer unsurdur. Virüs, çeşitli çevresel koşullara dayanıklıdır ve hayvan vücudu dışında, dışkı, idrar, süt, et ürünleri ve hatta rüzgar yoluyla bile uzak mesafelere taşınabilir. Bu özellikler, şap hastalığının küresel çapta yayılımını kolaylaştırmakta ve uluslararası ticarette ciddi kısıtlamalara neden olmaktadır.

Halk arasında arpacık kisti ameliyatı olarak da bilinen işlemde amaç arpacıkta oluşan iltihap boşaltılıp, tıkanan yağ bezleri açılması ve kistin tedavi edilmesidir. Arpacık ameliyatı sonrası göz birkaç saat kapatılır.

Arpacık ameliyatı sonrası iz kalmamaktadır. Hastaların en sık sorduğu sorulardan biri de “Arpacık ameliyatı kaç günde iyileşir?”dir. Bir hafta içinde iyileşme söz konusudur. Gözde arpacık ameliyatı sonrası şişlik olabilmektedir. Ama bu şişlik de kısa sürede geçmektedir.

Şalazyon ilk etapta evde tedavi edilebilir. Çeşitli ilaçlar, antibiyotikli kremler, ılık kompresler uygulanır. Düzelme olmazsa şalazyon ameliyatı önerilir.

Şalazyon ya da arpacık asla patlatılmamalıdır. Eğer kendiliğinden patlarsa mutlaka göz hekimi aranmalıdır. Çünkü içinden yayılan salgı enfeksiyonun daha da yayılmasına sebep olabilir.

Bebeklerde de şalazyon görülebilmektedir. Zira hareketli olan bebekler dünyayı keşfederken pek çok yere dokunup, ellerini gözlerine sürebilir. Dolayısıyla da şalazyon gerçekleşebilir. Bebeklerde de şalazyon tedavisi yetişkinlerinkine benzeyebilir. Hekimler ılık kompres önerebilir. Bu süreçte bebeklerin ellerinin temizliğinden emin olmak gerekebilir. Bazı durumlarda bebeklerde şalazyon ameliyatı da önerilebilir.

Bazı durumlarda şalazyon kendi kendine geçebilir ama bu nadir bir durumdur. O nedenle göz kapağında oluşan bir şişlik veya değişiklikte mutlaka göz uzmanına başvurulmalıdır. Göz doktoru ilk etapta şalazyon için göz damlası ve şalazyon için ilaç önerebilir. Eğer bu şalazyon tedavisi ile fayda alınamazsa şalazyon ameliyatı önerilir.

Bazı kişiler “Şalazyon ameliyatsız geçer mi?” şeklinde soruların yanıtlarını merak eder. İlaçla da gözde şalazyon tedavisi yapılmakla birlikte bazı hasta grubunda ilaç tedavisi fayda vermemektedir. Bazı hasta grubunda da ameliyatsız şalazyon tedavisi olumlu sonuçlar getirmektedir. Hastanın durumuna göre şalazyonda iyileşme de değişmektedir.

Göz kapağı kisti ameliyatı olarak da bilinen şalazyon ameliyatı, göz cerrahisi uzmanı tarafından yapılan bir operasyondur.

Hiçbir şekilde şalazyon patlatma gibi davranışlara girilmemelidir. Çünkü bu tür durumlar daha olumsuz görme sorunlarına da neden olabilir. Şalazyona uzman bir göz hekimi müdahale etmelidir. Gerekirse şalazyon operasyonu yapılmaktadır.

Blefariti olanlar, daha önce arpacık çıkaranlar, seboreik dermatit gibi cilt hastalıkları olanlar ve diyabet ile farklı tıbbi sorunları olanlar göz şalazyonu açısından daha riskli durumdadır.

Arpacık ve şalazyonu birbirinden ayırt etmek zor olsa da uzman bir göz hekimi ikisinin arasındaki farkı hemen ayırt edecektir. Arpacık, genelde ağrılı seyrederken; şalazyonda ağrı olmamaktadır ya da çok az olmaktadır. Arpacık, göz kapağının yanında olur ve iltihaplanan bir kirpik kökünden kaynaklanır. Şalazyon göz kapağının arkasında gelişir.

Arpacık, göz kapağının altında büyüyen bakteriyel enfeksiyon kaynaklı bir sorundur; genelde kirpik iltihabı ile gelişir. Şalazyon ise göz kapağındaki yağ bezesinin tıkanmasıyla meydana gelir.

Şalazyon göz damlası veya şalazyon ilaçları işe yaramazsa göz hekimleri ameliyat önerebilir.

Oluşum nedenine göre bazı tür şalazyonlar yeniden nüksedebilmektedir.

Şalazyon kendi başına geçen bir hastalık değildir. Evde şalazyon tedavisi olmaz. Hekimler tarafından tedavi verilir ve uygulanır. Şalazyon bitkisel tedavisi de merak edilen konulardan biridir.

Bitkisel yöntemler göz sağlığı açısından olumsuz sonuçlar getirebilir. Bazıları da “Şalazyon kaç günde geçer?” sorusunun yanıtını araştırmaktadır. Bu sorunun yanıtı da hastanın durumuna ve şalazyonun şiddetine göre değişmektedir.

Göz kapağında şalazyon ameliyatı sonrası şişlik olması normaldir. Pek çok kişi, “Şalazyon ameliyatı sonrası şişlik ne zaman geçer?” sorusunun yanıtını da merak ediyor. Cerrahi kesi genellikle yaklaşık 7 ila 10 gün içinde iyileşmektedir.

Ancak en az iki hafta boyunca gözünüze zarar verebilecek faaliyetlerden kaçınmak iyi olacaktır. Bu süreçte hekimin dediklerini uygulamak, ilaçları doğru zamanda almak doğru olur. Ayrıca ameliyattan sonra yaklaşık bir hafta boyunca kontakt lens kullanmaktan ve bir aya kadar göz makyajından kaçınmak gerekmektedir.

Hekimler ameliyattan sonraki günlerde sıcak pansuman önerebilir. Bunun nasıl yapılacağı konusunda hekimden bilgi alınmalıdır.

Gözde şalazyon ameliyatı basit bir prosedürdür. Ameliyattan sonra size antibiyotik reçete edilecektir. Bazı durumlarda size bir steroid merhem de verilebilir. Reçeteli ilaçları düzenli kullandığınızdan emin olun. Antibiyotikler, ameliyat bölgesinin enfekte olmasını önlemeye yardımcı olacak ve steroidler, ameliyattan sonra yaşayabileceğiniz herhangi bir iltihabı tedavi edecektir. Ameliyat sonrasında gözün korunması için göz pedleri ya da göz bantları verilebilir. Göz çevresinde şişlik veya morluk fark ederseniz endişelenmeyin.

Ameliyat bölgesi ayrıca birkaç gün boyunca kırmızımsı bir sıvı sızdırabilir. Bunların hepsi normaldir. Şişliği azaltmak için ameliyattan birkaç saat sonra gözünüze soğuk kompres uygulayabilirsiniz. Ameliyattan sonraki gün yapılması gerekenler konsusunda göz doktoru bilgi verecektir. Gözde şalazyon ameliyatı sonrası Gözlere dokunmamak ya da onları ovuşturmamak, bir süre kontakt lens kullanmamak, göze su ya da şampuan kaçmaması, yüzmemek, bir süre makyaj yapmamak gerekmektedir.

İyi hijyen uygulayarak bir şalazyondan kaçınabilmek mümkündür. İyi bir hijyenin bazı temel unsurları şunları içerir:

El yıkama: Ellerinizi iyice ve sık sık yıkayın. Gözlerinize dokunmadan önce ellerinizi yıkadığınızdan emin olun.

Kontakt lens bakımı: Kontak lensleri çıkarmadan önce ellerinizi yıkayın. Kontaklarınızı lens temizleme solüsyonuyla iyice temizlediğinizden emin olun. Her zaman günlük ve sınırlı süreli kişileri programa göre atın. Lenslerinizi asla suyla temizlemeye çalışmayın. Ayrıca kontakt lenslerin kaplarının da temiz olmasına özen gösterin.

Yüz yıkama: Yatmadan önce gün içinde yüzde oluşan kir ve yüze yapılan makyajı temizlemek için yüzünüzü her gün yıkayın. Göz doktorları, özellikle blefarite yatkınsanız, göz kapaklarınızı özel bir ürün veya bebek şampuanı ile temizlemenizi önerebilir. Bunun yanında ev içinde aile bireylerinin yüzünü sildiği yüz havluların ayrı olmasına özen gösterin.

Makyaj hijyeni: Tüm eski veya süresi dolmuş makyaj malzemelerinizi atın. Her iki ila üç ayda bir maskara ve göz farı değiştirdiğinizden emin olun. Ayrıca, asla başka biriyle makyaj malzemelerinizi paylaşmayın veya başkasının makyaj malzemesini kullanmayın.

İlk olarak şalazyonu sıkmaya çalışmamak gerekir. Bu süreçte gözlere dokunulmamalıdır. Günde 4 kez her birinde 10'ar dakika boyunca sıcak kompres uygulanmalıdır. Kompres öncesinde ellerin yıkanması önemlidir. Bu süreçte hekimler göz damlaları gibi göz kapağına şalazyon tedavisinde kullanılan ilaçlar reçete edebilirler. Eğer şalazyonda düzelme olmazsa göz hekimleri kortikosteroid enjeksiyonu ya da cerrahi önerebilir. Enjeksiyon da ameliyat da oldukça etkili tedavilerdendir.