Uyku ilaçları, uykusuzluk (insomnia) problemi yaşayan bireylerde uykuya dalma süresini kısaltmak, uykunun kalitesini artırmak veya gece sık uyanmaları azaltmak için kullanılan tıbbi ajanlardır.

Bu ilaçlar beynin uyku merkezinde etkili olarak sinir sistemini yatıştırır ve vücudu uykuya geçmeye hazır hale getirir. Genellikle kısa süreli, geçici dönemlerde (örneğin stres, kaygı, jet lag gibi durumlarda) kullanılır. Uzun vadeli bir çözüm olarak değerlendirilmemelidir çünkü uykusuzluğun temel nedeni ortadan kaldırılmadığında ilaç etkisi geçici olur. Amaç, uyku düzenini yeniden kazandırmak ve kişiyi normal uyku alışkanlıklarına yönlendirmektir.

Beyinde 2 tane konuşma merkezi bulunmaktadır. Biri konuşmanın akıcılığı ile ilgili ikincisi konuşmanın içeriği yani konuştuğunu anlama ile ilgili bölgedir. Birisi sol frontal lob, diğeri sol temporal lobda yerleşiktir.

Bu bölgelerdeki tümörlerin uyanık beyin ameliyatı tekniği ile çıkarılması daha doğru olur. Ancak uyanık ameliyatın da kendine has yan etkileri vardır. En büyük kısıtlaması tümörün tamamının çıkarılma yüzdesinin daha düşük olmasıdır. Dolayısıyla modern beyin cerrahilerde uyanık ameliyatı sadece konuşma merkezi tümörlerinde kullanılmaktadır.

Sadece uyanık yöntemi tercih etmek de yeterli değildir. Speech arrest adı verilen ameliyat sırasında elektrik uyarımı ile beynin uyarılarak konuşma bölgesinin haritalandığı teknoloji ile daha ameliyata başlamadan konuşma merkezi belirlenmelidir. Konuşmanın elektrik stimülasyonu ile durdurulması, konuşma merkezinin tam olarak haritalandırılması ve daha sonra bunların ameliyat öncesi hazırlanan MR’larda navigasyon yöntemi kontrolünde alınan sonuçlarının örtüşmesi sonucu ameliyat planlanarak başlanabilmektedir.

Buna ek olarak ameliyat esnasında epilepsi krizi geçirilme riski tüm uyanık beyin ameliyatlarında bulunmaktadır. Bu risk uyanık beyin tümörü ameliyatlarında uyutulan ameliyatlara göre daha ciddi sonuçlara neden olabilmektedir.

Uyanık ameliyatlara karar vermede tümöre bağlı faktörler olduğu gibi hastaya bağlı faktörler de bulunmaktadır. Hastanın tümörü konuşma merkezindeyse uyanık ameliyata uygundur ancak hastanın kalp, kontrolsüz hipertansiyon, kontrolsüz diyabeti gibi eşlik eden ciddi hastalıkları bulunuyorsa uyanık ameliyata uygun değildir.

Bazı hastalar kesinlikle uyanık ameliyat olmak istemez. Bu psikiyatrik duruma uygun olmayan hastalar için de yine uyanık ameliyat seçimi doğru olmaz. Bunlara ek olarak yüz üstü pozisyonda ameliyat edilmesi gereken hastalar da uyanık ameliyata uygun değildir.

Uyanık ameliyatın süresi uyanık olmayan ameliyata göre daha uzun değildir. Yaklaşık aynı sürelerdedir. Ancak beyin ameliyatlarında süreler çok değişkendir. 4 saat de olabilir, 15 saat de olabilir. Teorik olarak hasta yorulacağı için ameliyatı 4 saatin üzerinde sürecek hastalar için uyanık yöntem tercih edilmez.

Kesinlikle yapılmaz. Uyanık ameliyatlar sadece beynin konuşma merkezinde ortaya çıkan tümörlerde uygulanabilmektedir.

Anestezi teknolojileri sayesinde kesinlikle hiçbir şey hatırlanmaz. Bunun sağlanmasının sebebi farklı bir deneyim olsa da nihayetinde travmatik bir durum olmasıdır. Kişilerde psikolojik etkileri kalmaması için unutulması sağlanmaktadır.

İnsan beyninde ağrı lifi yoktur. Dolayısıyla beyin içerisinde işlem yaparken ağrı hissedilmez. Fakat insanın kafatası derisi, kemiği ve beyin zarı ağrı lifleri taşımaktadır. Bu nedenle uyanık ameliyat yapılacaksa bile hasta ameliyatın başında uyutulur, o bölgeler ağrı duymayacağı şekilde anestezili olarak bu katmanlar geçilir, beyin zarı açıldıktan sonra hasta uyandırılır. Beynin içinde yapılan işlemlerde de ağrı duyulmadığı için hasta hiçbir ağrı ve acı hissetmez. Ameliyat bittikten sonra kapatma aşamasında hasta yeniden uyutulur.

Başarı oranı beyin cerrahisi ameliyatlarında ikiye ayrılır. Hastanın güvenli bir şekilde uyanması ve tümörün çıkarılma yüzdesidir. Tümörü konuşma merkezinde olan bir hastanın uyanık yapılan bir ameliyatta konuşmasının bozulma ihtimali %1’in altındadır. Uyutulan ameliyatlarda bu başarı oranı %2-3’lerdedir.

Ancak tümörün çıkarılma başarı yüzdesi uyanık olmayan ameliyat kadar yüksek değildir. Kabaca % 80 ve üzeri tümör çıkarma başarısı uyanık ameliyatta uyuyan hastaya göre daha azdır. Tümör %20’den fazla hala içeride kalmışsa ve eğer kötü huylu bir tümörse ışın ve kemoterapiye başlamadan önce hastaya 2. ameliyatı önermek gerekmektedir.

Dolayısıyla dünya üzerinde 15-20 yıl önce çok büyük umut vaat eden uyanık ameliyatlar günümüzde konuşma merkezindeki tümörlerin varlığı dışında kullanılmamaktadır. Bunun en büyük sebebi tümörün istenildiği kadar çıkartılamıyor olmasıdır. Uyanık beyin ameliyatı hastaları çok dikkatli seçilmelidir.

Hastaların uyanık beyin ameliyatları sırasında çeşitli enstrümanlar çalması, el yeteneklerini ilgilendiren eylemler sergilemesi son dönemde medyada popüler olsa da gerçekte bunun bir geçerliliği bulunmamaktadır. Çünkü piyano çalma, keman çalma, resim yapma gibi yeteneklerini koruyabilmesi için hastanın illa ameliyat sırasında uyanık olmasına gerek yoktur.

Uyanık beyin ameliyatlarının en büyük kısıtlayıcı etkisi tümörün tamamının çıkarılma yüzdesinin uyuyarak yapılan ameliyata göre az olmasıdır. Yetenek kaybı ile ilgili durumlarda fonksiyonel kortikal haritalama adı verilen yöntem sayesinde beynin kol bacak hareket yeteneklerini ilgilendiren bölgelerdeki tümörler hasta uyur haldeyken çok daha rahat çıkarılabilmektedir.

Dünyada bu tür yeteneklerin kontrol edildiği uyanık ameliyatlarda hastanın ilk 1 hafta içerisinde 2. ameliyatı olma ihtimali %20’lerdedir. Dolayısıyla günümüzde dünyada modern beyin cerrahisinde kabul gören yöntem, sadece tümörün beynin konuşma merkezinde olduğu durumlarda uyanık yöntemin tercih edilmesi şeklindedir. Diğer yetenekler hali hazırda hasta uyurken rahatlıkla takip edilebilmektedir.

Konuşma fonksiyonu hasta uyur haldeyken hiçbir şekilde takip edilemez. Çünkü beyindeki konuşma merkezi her ne kadar 2 bölgede olsa da aynı zamanda diğer tüm merkezlerle iletişim halindedir. Dolasıyla özellikle konuşma merkezli tümörlerde uyanık ameliyatlar önemli avantaj sağlamaktadır.

Günümüzde dünya standartlarında uyanık beyin tümörü ameliyatı yapmanın birkaç çeşidi vardır. Ülkemizde yapılan ve şu anda dünyada da kabul görmüş olan uyanık beyin tümörü ameliyatında ameliyat sırasında, henüz tümör çıkarma işlemine başlamadan, hastanın konuşma korteksi yani beynin konuşma ile ilgili bölümü beyin haritalaması ve speech arrest adı verilen yöntemle haritalandırılmaktadır. Konuşmayı etkilemeyecek ya da en az etkileyecek bölge seçilir.

Tümör çıkarma süresince hastanın devamlı konuşma fonksiyonları ameliyat boyunca takip edilmektedir. Aynı zamanda bu teknolojinin yanında yellow-560 tümör boyama adı verilen yöntemle de tümör dokusunu normal dokulardan ayırarak hastanın ameliyat sonrası konuşmasının bozulma riski %1’lerin altına çekilmektedir.

Modern beyin cerrahisi uygulamalarında şu anda, uyanık beyin tümörü ameliyatları beynin konuşma merkezine yerleşmiş beyin tümörlerinin cerrahisinde uygulanan yöntemdir. Çünkü diğer bölge tümörlerinin cerrahisinde uyanık tümör ameliyatı yapma ihtiyacı, elde bulunan modern teknolojiler sayesinde, gerekmemektedir.

Çünkü o bölgenin nörolojik fonksiyonları hasta uyurken de takip edilebilmektedir. Fakat tümör yerleşimi konuşma merkezindeyse bunu genel anestezi altında ameliyat sırasında takip etme imkanı mevcut bulunan teknolojilerle mümkün olmadığı için uyanık beyin tümörü ameliyatı gerçekleştirmek bir zorunluluk halini almaktadır.

Uyanık beyin tümörü ameliyatı, adından da anlaşılacağı üzere, ameliyat sırasında hastanın uyanık olması ve buna bağlı olarak, konuşma, kol bacak hareketleri gibi önemli fonksiyonların ameliyat esnasında takip edilebilmesine olanak sağlayan ve bu sayede ameliyat sonrası konuşma bozukluğu ile felç gibi riskleri en aza indirmeyi amaçlayan bir yöntemdir. İlgili fonksiyona göre her türlü yerleşimdeki beyin tümörlerinde bu işlem yapılabilmektedir.

Açık cerrahi yöntem ya da uniportal yemek borusu kanseri ameliyatlarından sonra hastaların dikkat etmesi gereken durumlar şu şekilde sıralanabilir;

Yemek borusu kanseri ameliyatı olan hastaların ömür boyu beslenme düzenlerine dikkat etmeleri gerekir. Beslenme az az ve sık sık olmalıdır.

Yemek borusu kanseri ameliyatlarından sonra hastalara tüketecekleri gıdalar konusunda büyük yasaklar getirilmemektedir. Ancak hastaların saf şeker olarak tanımlanabilen bal, pekmez, şerbetli tatlılar gibi gıdalardan uzak durması önemlidir. Saf şekerin çok tüketilmesi hastalarda dumping sendromu denilen şeker anomalisine neden olabilmektedir.

Gıdalar iyi çiğnenerek tüketilmelidir.

Ömür boyu reflü ilaçları kullanılmalıdır.

Asitli içecekler, çay ve kahve aşırıya kaçmamak kaydıyla tüketilebilir.

Yemek borusu kanseri ameliyatı olan hastaların karın basıncını artıracak hareketlerden uzak durması gerekmektedir. Ağır kaldırılmamalı ve uzun süreli kabızlıkla ilgili önlemler alınmalıdır.

Yemek borusu kanseri ameliyatlarında tümör bulunan yemek borusu çıkartılarak yerine mide ya da kalın bağırsaktan yemek borusu yapılmaktadır. Yemek borusu kanseri ameliyatlarında genellikle mide tüp haline getirilerek yemek borusu yerine kullanılmaktadır. Midenin kullanılmasındaki avantaj işlemin tek bir seferde gerçekleştirilebilmesidir. Mide ile yemek borusu birbirine dikilerek bu işlem tek seferde bitirilebilmektedir. Ancak hastanın midesinde sorun olması ya da yaşam süresinin çok uzun olmasının öngörüldüğü durumlarda kalın bağırsak gerekli işlemlerin ardından yemek borusu yerine kullanılabilir. Kalın bağırsağın yemek borusu yerine kullanılabilmesinde 3 ayrı işlem yapılmaktadır.

Kalın bağırsak çıkartılır, geri kalan bağırsak kısımları birbirine dikilir. Çıkarılan kalın bağırsak yemek borusuna dikilir ve son olarak da kalın bağırsak mideye dikilir. Yapılan cerrahi işlemlerin fazla olması kaçak riskini artırabilmektedir. Bu nedenle uygun hastalarda midenin tüp haline getirilerek kullanılması çok daha olumlu sonuçlar vermektedir.

Açık ya da kapalı yöntemle yapılan yemek borusu kanseri ameliyatlarında yaşanabilecek en önemli risklerin başında kaçak gelmektedir.

Kaçak belirtileri şu şekilde sıralanabilir;

• Yerleştirilen bu drenajdan mide içeriğinin gelmesi önemli bir kaçak belirtisidir.
• Çok küçük kaçaklarda hastalarda enfeksiyon belirtileri olabilir
• Nabız artışı kaçak belirtisi olarak değerlendirilmelidir
• Hastana ameliyattan sonra açıklanamayan zatürre kaçak belirtisi olabilir.
• Radyolojik görüntülemelerde akciğerin üst kısmında hava birikmesi görüntüsü kaçak belirtisi olabilir.

Yemek borusu kanseri ameliyatlarından sonra kaçak belirtileri yakından takip edilmelidir. Ameliyattan sonra midenin iyi kanlanıp kanlanmadığı özel bir yöntemle kontrol edilmektedir. Hastaya damardan özel bir madde verilerek tüp haline getirilen midenin kanlanıp kanlanmadığı yapılan tetkiklerde incelenir.

Ayrıca hastanın tansiyonunun ideal seviyelerde kalması sağlanarak midenin daha hızlı iyileşmesine zemin hazırlanmalıdır.

Bütün önlemler ve takibe rağmen hastada kaçak belirtisi varsa Bilgisayarla Tomografi çekilerek kaçak olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Yemek borusu kanseri ameliyatlarında genel olarak riskler şu şekilde sıralanabilir;

• Yemek borusu kanseri ameliyatlarında yaşanabilecek en önemli risklerin başında kaçak gelmektedir. Tüp haline getirilen mide ile yemek borusunun birleştirildiği kısımdan kaçak olup olmadığı iyi tetkik edilmelidir.
• Cerrahiye bağlı olarak hastada zatürre görülebilmektedir.
• Lenf sıvısının kacağı yaşanabilmektedir.
• Zatürre
• Lenf kacağı sorunu gibi riskler var. Bunlar hastanede ilaç veya ikinci bir cerrahi ile tedavi edilebiliyor.
• Kaçağın neden olduğu zatürre sonucu sepsis tablosu riski bulunmaktadır.
• Yemek borusu kanserleri ameliyatlarından sonra az da olsa ses kısıklığı riski bulunmaktadır. Ses kısıklığı genellikle geçici bir şikayettir.

Uniportal yani kapalı yemek borusu kanseri ameliyatının süresi tümörün bulunduğu bölge ve tümörün büyüklüğüne göre farklılık gösterebilmektedir. Açık cerrahiye göre oldukça kısa süren kapalı yemek borusu kanseri ameliyatları yaklaşık 2,5 -3 saat sürmektedir. Batın bölgesinden 3 delikle gerçekleştirilen midenin tüp haline getirilmesi ameliyatı yaklaşık 45 dakika sürerken göğüs bölgesinden tek delikle yapılan uniportal ameliyatı 1- 1,5 saat sürebilmektedir.

Kapalı yemek borusu kanseri ameliyatından sonra hastanın yeme düzeninin tam olarak düzene oturduğundun emin olunmalıdır. Bu süre de her hastada farklılık göstermekle birlikte yaklaşık 2 ay sürebilmektedir.

Tek delikten gerçekleştirilen yemek borusu kanseri ameliyatından sonra hastalar genellikle 1 aydan sonra hastalar tamamen normale dönmektedir.

Yemek borusu, göğüs bölgesinin en arka tarafında omurga ve aort damarının hemen önünde, kalbin ve soluk borusunun arka kısmında kalmaktadır. Komşu bulunduğu organlar nedeniyle yemek borusu ameliyatları çok dikkatli yapılması gereken cerrahi işlemler arasında yer almaktadır. Yemek borusu kanseri ameliyatı, tümörün bulunduğu bölge ve tümörün büyüklüğüne göre farklılık gösterebilmektedir.

• Uniportal yani tek delikten yapılan yemek borusu kanseri ameliyatında; göğsün ön tarafına doğru, koltuk altının hemen altında, memenin biraz arkasında cerrahi işlemin yapılacağı 3-4 cm’lik bir kesi yapılır.
• Hem kamera hem de dokuları tutmak ve kesmek için kullanılan aparatlar açılan küçük delikten içeri yerleştirilir. Bazı ameliyatlarda akciğeri ekarte etmek için farklı bir aparat da aynı delikten içeri yerleştirilebilir.
• Yemek borusunda yapılması gereken bütün işlemler göğsün yan tarafına açılan küçük delikten gerçekleştirilir.
• Yemek borusundaki cerrahi işlem tamamlandıktan sonra hastanın midesi ya da kalın bağırsağından yemek borusu yapmak için batın bölgesinde ikinci bir cerrahi işlem gerçekleştirilir. Karın bölgesinde gerçekleştirilen bu ameliyat da 3 delikten yapılabilmektedir. Batın bölgesine açılan bu deliklerden kamera ve cerrahi işlem için gerekli aletler içeri sokularak mide veya kalın bağırsaktan yemek borusu yapılır.
• Yemek borusu kanseri ameliyatlarında en kritik nokta ise tümör nedeniyle bir kısmı ya da tamamı çıkartılan yemek borusu ile tüp haline getirilen mide ya da bağırsağın birleştirilmesidir.

Yemek borusunun 3 cm’ lik kısmı boyunda, 3 – 4 cm’ lik bölümü batın bölgesinde geri kalanı ise göğüste yer almaktadır. Tümörün yemek borusunda yer aldığı bölgeye göre ameliyat farklı yöntemlerde gerçekleştirilebilir.

• Tümör aşağıda yani yemek borusunun mideye yakın kısmında ortaya çıktıysa; önce mide batın bölgesinde açılan 3 küçük delikten gerçekleştirilen ameliyatla tüp haline getirilmektedir. Daha sonra yemek borusu göğüs bölgesinden gerçekleştirilen uniportal ameliyatıyla tek delikten çıkartılır. En sonunda ise mide yemek borusuyla birleştirilir.
• Yemek borusunun üst bölgesinde yani kalbin üst tarafında soluk borusu arkasında tümör oluştuğu durumlarda yemek borusunun orta yani göğüs kısmı tamamen çıkartılır. Sonra hasta sırt üstü yatırılarak tüp haline getirilen mide, boyun bölgesinde kalan yemek borusu kısmına kadar uzatılır. Mide yemek borusu görevini görecek şekilde uzun bir tüp halinde boyun bölgesine kadar uzatılarak buraya birleştirilir.
• Tümörün çok yukarıda yerleştiği durumlarda yemek borusu ile birlikte gırtlak da ameliyatla çıkartılabilir. Yine aynı şekilde batın bölgesinden açılan 3 delikten tüp haline getirilen mide boyna kadar uzatılarak birleştirilir.

Kapalı yemek borusu kanseri ameliyatı olarak bilinen uniportal yemek borusu kanseri ameliyatı hastaların büyük bir çoğunluğunda gerçekleştirilebilmektedir.

Ancak;

• Radyoterapi tedavisi (Işın tedavisi) almış
• Tümör boyutları çok büyük olan
• Göğüs kafesinin bir takım özellikleri sorunlu olan hastalarda (omurgasında kemik bozuklukları olan, göğüs kafesi çok dar olan) uniportal yemek borusu kanseri ameliyatı yapılamayabilir.

Yemek borusu kanseri ameliyatı tek delikten yapılamayan hastalarda genellikle ikinci ya da üçüncü bir delik açarak cerrahi işlem tamamlanabilir. Ancak hala bazı hasta gruplarında açık cerrahi yöntemler tercih edilebilmektedir.

Cerrahi işlemin hangi yöntemle yapılacağı konusu hastanın fiziki koşullarıyla yakından ilgilidir. Yemek borusu kanseri ameliyatlarında, tümörlü bölgenin çıkartılıp yemek borusunun mide ile birleştirilme işlemi hassasiyet gerektirmektedir. Bu birleştirme işleminin en sağlıklı hangi cerrahi yöntemle gerçekleştirileceği yapılacak tetkiklerin sonrasında kararlaştırılmalıdır.

Yemek borusu kanseri tedavisinde cerrahi teknikler ön plana çıkmaktadır. Yemek borusu kanseri ameliyatında hala daha gerekli görüldüğünde yapılmakta olan açık cerrahi yöntemler yerine kesi boyutlarının küçültüldüğü yöntemler ön plana çıkmaktadır. 3-4 cm boyutundaki bir delikten kapalı yöntemle gerçekleştirilen yemek borusu kanseri ameliyatları uniportal yemek borusu kanseri ameliyatı olarak tanımlanmaktadır.

Kiloların verilmesi ile birlikte cildin altındaki yağ dokuların azalması vücudun yalıtım sistemini güçsüz hale getirebilmektedir. Bu durumda üşemeye neden olabilmektedir. Sadece soğuk aylarda değil sıcak aylarda bile üşüme yaşanabilir. Ancak bu durum geçicidir. Vücut belirli bir süre sonra yeni kilosuna uyum sağlayınca üşüme hissi kaybolmaktadır.