Korneada leke ya da çatlaklık olan ve korneası çok incelmiş ileri evre keratokonus hastalarında cross-linking uygulanamamaktadır. Bu nedenle erken tanı ve erken müdahale son derece önemlidir.

Cross-linking işleminin yapılma nedeni bu hastalığı durdurmak ve korneayı daha sıkı bir hale getirmektir. Amaç hastanın görme düzeyini ve kalitesini arttırmak değildir.

Ancak, cross-linking sonrasında korneada meydana gelen değişim bazı hastalarda görme düzeyinde ve kalitesinde artışa neden olabilmektedir.

Her şeyden önce işlemin etkisiz olma ihtimali bulunmaktadır. Bununla birlikte görülebilecek diğer komplikasyonlar arasında, kornea enfeksiyonları, korneada lekelenme, infiltratlar, skar gelişimi ve korneal ödem sayılabilmektedir. Bu nedenle hastaların işlem öncesi, bu olası komplikasyonlar hakkında detaylıca bilgilendirilmeleri gerekmektedir.

İşlem öncesi değerlendirme detaylıca yapılarak doğru hasta seçimi yapılmış, kaliteli cihaz ve solüsyon kullanılmış ve hijyen kuralları da aksatılmamışsa, cross-linking işlemi oldukça güvenilir bir yöntemdir.

Ancak, tüm önlemler alınsa da her işlem gibi bu yöntemin de olası yan etkileri ve komplikasyonları bulunmaktadır. İşlem öncesinde bu riskler hastaya ve yakınlarına mutlaka açıklanmalıdır.

Kullanılan UV-A cihazının ve riboflavin solüsyonunun kalitesi işlemin başarılı olabilmesi ve yan etkilerin azaltılması açısından büyük önem taşır. Örneğin, riboflavin solüsyonunun seçimi yapılırken, özellikle korneayı inceltmeyen solüsyonlar tercih edilmelidir.

Cihaz seçiminde ise, cihazın ergonomik bir tasarımda olması, UV-A ışınını homojen bir şekilde korneaya aktarması, ayarlanabilir süre ve enerji parametrelerinin olması dikkate alınması gereken unsurlardır.

Öncesinde ve işlem boyunca aralıklarla damlatılan anestetik damlalar nedeniyle cross-linking işlemi oldukça konforludur. Hastalar işlemi çok rahat bir şekilde tolere etmektedir.

Ancak, işlem sonrasında epitel iyileşmesi tamamlanana kadar hastalar yanma, batma, sulanma ve ağrı şikayetlerinden yakınmaktadır.

Ameliyathane şartlarında uygulanan cross-linking tedavisi, temel olarak iki aşamada gerçekleştirilir. İşlem uygulanacak göz öncelikle anestetik damla ile uyuşturulur. Daha sonra, işlem yapılacak göz ve çevresi steril bir şekilde temizlenerek hazırlanır. Göze blefarosta takılarak işlem boyunca açık tutulması sağlanır.

Birinci aşamada, kornea santralindeki kornea epiteli 8.5-9 mm çapında olacak şekilde kazınır. Epitel kazınmasının ardından mutlaka kornea kalınlığının ölçümü gerçekleştirilir. Sonrasında 20 dakika boyunca iki dakikada bir göze riboflavin solüsyonu damlatılır.

Bu sürecin sonunda kornea kalınlığı yeniden ölçülür. Bu sırada yapılan ölçüm kritiktir, çünkü ışın tedavisinin başlatılabilmesi için korneanın en ince noktasının 400 mikronun üzerinde olması gerekmektedir.

Eğer kornea kalınlığı 400 mikronun üzerindeyse 2. aşama olan UV-A ışın tedavisine başlanır. Işın tedavisinin süresi 3-30 dakika arasında değişkenlik göstermektedir. Standart protokolde ışın tedavisinin süresi 30 dakikadır ve bu süre genellikle progresyonun en riskli olduğu 18 yaş altındaki hastalarda tercih edilmektedir.

Günümüzde, erişkin hastalarda ise hızlandırılmış protokoller (9-10 dakikalık ışın süreleri) tercih edilmektedir. 2. aşamada UV-A ışın tedavisi verilirken, korneaya 2 dakikada bir riboflavin solüsyonu tatbik edilmeye devam edilmektedir.

İşlem bittiğinde ise, kornea düzgünce yıkanır, kalınlık ölçümü yapılır ve göze bandaj kontakt lens takılır. Bu kontakt lens epitel kapanması sağlanana kadar (3. ve 4. güne kadar) gözde tutulur ve sonrasında gözden çıkartılır.

Normal şartlar altında keratokonusta kornea öne doğru sivrileşir. Bu sivrileşme zaman içerisinde artarak korneanın incelmesine neden olur. Cross-linking tedavisinin en önemli avantajı korneayı çok daha sıkı ve sağlam bir hale getirerek, korneadaki bu sivrileşmenin önünü kesmesidir.

Temel olarak keratokonus hastalığının ilerlemesini durdurmak için kullanılan cross-linking tedavisi, keratokonusun bir versiyonu olan pellüsid marjinal dejenerasyonda (PMD) ve özellikle Excimer Lazer sonrası oluşan ektazilerde de uygulanabilir.

Bununla birlikte Excimer Lazer tedavisi olmak isteyip korneası çok ince olan hastalarda ektazi gelişmemesi için de cross-linking ile excimer lazer kombine edilerek kullanılabilir.

Korneal çapraz bağlama (cross-linking) tedavisi, korneada yer alan kolajen yapılar arasındaki çapraz bağ sayısını artırmak korneanın daha sıkı ve sağlam bir yapıya dönüşmesini sağlayan riboflavin ve ultraviyole A ışınının kullanıldığı bir tedavi yöntemidir.

Hastaların çoğunda kornea nakli sonrası belirgin görme artışı gözlenir. Birkaç hafta ile birkaç ay arasında görme artışı görülebilir. Bu dönemde ya da dikişler alındıktan sonra hastaya gözlük ve kontakt lens verilerek ilave görme artışı sağlanabilir.

Kornea nakli sonrası hastalar 1. gün, 1. hafta ve 1. ay ve daha sonra 3 aylık kontrollerle yaklaşık 1 - 2 yıl takip edilir. Tedavide yaklaşık 1 ay antibiyotikli damlalar, yaklaşık 1 yıl kortizonlu damlalar kullanması önerilmektedir.

Hastaların travmalardan korunmak için dikkatli davranması önerilir. Kornea nakli sonrası dikişler ise sıklıkla hastaların yaşına, korneanın durumuna göre ve astigmatın düzeltilmesine yönelik erken dönemde başlanarak, 1-1,5 yıl sonrasına kadar alınabilir. Tek tek ise bazı dikişler alınarak korneadaki düzensizlik ve buna bağlı astigmat düzeltilebilir. Buna bağlı olarak hastaların görmesi artmaktadır.

Korneanın saydam ve damarsız olması kornea naklinde çok önemli bir avantaj sağlar. Bu nedenle diğer organ nakillerine göre kornea nakilleri daha başarılıdır. Bazı durumlarda hastanın bağışıklık sistemi verici korneaya saldırarak doku reddine neden olabilmektedir.

Doku reddi oranı hastalığın nedenine bağlı olarak değişmekle birlikte genelde düşüktür ve erken tedavi ile çoğu zaman başarılı şekilde kontrol altına alınır. Ancak nakledilen kornea, yıllar sonra bile reddedilebilir. Bu nedenle kornea nakli sonrası hastanın göz doktoru tarafından düzenli takibi önemlidir.

Ayrıca kornea nakli sonrası astigmatizma, kornea dikişlerinde gevşeme, enfeksiyon, katarakt, glokom, kornea dokusunun ödemlenmesi gibi bazı problemler görülebilmektedir. Bu durumlar sık yapılan kontrollerde erken tanı ve tedavi ile başarı şekilde yönetilebilmektedir. Başarılı olunmadığı takdirde ise gerekli önlemler alınarak tekrar kornea nakli yapılabilir.

Kornea naklinde verici kornea dokuları ülkemizdeki mevcut göz bankalarından sağlanır.

Ameliyat lokal veya genel anesteziyle yapılabilmektedir. Saydamlığını kaybetmiş ya da şekli bozulmuş hasta kornea dokusu, tam kat olarak çıkarılmakta, yerine sağlıklı donör (verici) korneadan yaklaşık olarak aynı büyüklükte bir doku hazırlanmakta, hastaya nakledilir ve verici kornea, alıcı korneaya yaklaşık 16 adet tek tek veya tek bir devamlı dikişle veya her iki yöntem birlikte kullanılarak dikilmektedir.Ameliyatın süresi yaklaşık 45-60 dakika sürmektedir. Aynı anda yapılacak başka girişimler varsa ameliyat süresi uzayabilmektedir.

Günümüzde kornea nakilleri tam kat (penetran) ya da yarım kat (lameller) olarak yapılabilmektedir. Örneğin korneanın iç tabakası olan endotel tabakası sağlam, ön tabakası hastaysa sadece korneanın ön tabakası değiştirilmektedir. Bu cerrahi yöntemin adı Derin Ön Lameller Keratoplasti (DALK) dir.

Eğer konea endotel (iç) tabakası yetersiz ise sadece bu tabaka değiştirilir ve bu cerrahinin adı da Descemet Membran Endotelyal Keratoplasti (DMEK) olmaktadır. Bu cerrahinin başarı oranı hastaya göre değişmekle birlikte genellikle yüksektir.

DALK (Korneanın Ön Tabakasının Nakli)​

DALK ameliyatında korneanın hastalıklı olan ön tabakası (epitel ve stroma tabakaları) değiştirilmekte, en iç tabakası olan endotel hücreleri yerinde kalmaktadır. Verici dokuya ait endotel hücreleri alınmadığından nakil yapılan korneanın red riski önemli ölçüde azalmaktadır. Buna bağlı olarak, nakil sonrası ilaç kullanma süresi kısalmaktadır. Yara iyileşmesi daha hızlı olur ve dikişler daha kısa sürede alınır.

DMEK (Korneanın Endotel Tabakasının Nakli)​

Korneanın tam kat değil de sadece iç tabakasının (endotel ve Descemet membranı) değiştirilmesi işlemidir. DMEK cerrahisi sıklıkla kalıtsal kornea hastalıklarından Fuchs’ Endotelyal Korneal Distrofi yani korneadaki en iç hücre katmanının dejeneratif değişiklikler ile geçirdiği bir göz hastalığı nedeni ile veya bazen katarakt ameliyatlarından sonra iyileşmeyen kalıcı kornea ödemi nedeni ile yapılmaktadır.

Bu ameliyatın en önemli özelliği, tam kat kornea naklinden farklı olarak çok sayıda dikişin olmaması ve ‘‘dikişsiz kornea nakli’’ olarak anılmasıdır. Ayrıca korneanın ön tabakaları hastanın kendi dokusu olduğu için kornea, tam kat nakil korneasına göre travmalara karşı daha dayanıklıdır. Kornea nakli uzmanlık gerektiren bir cerrahi işlemdir.

Kornea nakli, nakil ameliyatlari içinde en başarılı olandır. Günümüzde kornea nakilleri tam kat yani penetran keratoplasti yapılabileceği gibi, kornea dokusundaki hastalık hangi kornea tabakasını tutuyorsa ona yönelik olarak da yarım kat yani lameller keratoplasti de yapılabilmektedir.

Korneanın saydamlığı ve optik özelliği birçok hastalık tarafından bozulabilmektedir. Bu hastalıklardan bazıları ileri dönem keratokonus yani kornea tabakasının öne doğru bombeleşmesi ve incelmesi, kornea enfeksiyonları, kornea yaralanmaları, korneanın kimyasal yanıkları, korneanın kalıtsal distrofileri, tedaviyle düzelmeyen kornea ödemi (geçirilmiş göz cerrahisi özellikle katarakt cerrahisi nedeniyle oluşan) gibi durumlardır.

Tıbbi olarak keratoplasti olarak da bilinen kornea nakli, saydamlığı bozulan kornea dokusunun, kadavra donöründen alınan sağlıklı kornea dokusu ile değiştirilmesi ameliyatıdır.

Kornea, gözün en ön kısmında yer alan, ışığı odaklama ve gözü koruma görevine sahip şeffaf saydam dokudur. Saydamlığı kadar optik özellikleri de korneanın görme işlevi için kritik öneme sahiptir. Basit tanımla kornea, gözün iris ve göz bebeğini örten ve ışığın içeriye girmesini sağlayan şeffaf kısmıdır. Mikropları dışarıda tutar, UV ışınlarını filtreler ve görme yeteneği ile doğrudan ilişkilidir.

Doktorlar gerekli görülüyorsa, gebeliğin 18. haftasından sonra herhangi bir zamanda kordosentez yapabilirler.

Kordosentezden sonra sağlık uzmanı kısa bir süre boyunca fetal kalp hızını izleyebilir.Testten sonra kramplar yaşayabilir veya biraz rahatsızlık hissedilebilir. Günün geri kalanında dinlenmek önemlidir.

Sağlık uzmanı, teste hazırlanmaya yardımcı olacak özel talimatlar verecektir. Kordosentezin acil sezaryenle sonuçlanması ihtimaline karşı, birkaç saat oruç tutmak yani (su dışında yiyecek ve içecek tüketmemek) gerekebilir.

Sağlık uzmanı, enfeksiyonu önlemek için işlemden önce size damar içi antibiyotik verebilir. Ayrıca, fetüsün kanıyla karşılaştırmak için kandan bir örnek alabilir.

Kordosentez invaziv bir işlemdir. Diğer test türleri yeterli bilgi sağlamadığında kullanılır.

İşlem genellikle bir muayenehanede veya hastanede, gebelik ve doğum konusunda uzman bir kadın doğum uzmanı tarafından gerçekleştirilir.

Sağlık uzmanı ve belki de bir genetik danışman, kordosentez sonuçlarını anlamaya yardımcı olacaktır.Sonuçlar normal olsa bile, annenin kendi sağlığı ve fetüsün sağlığını izlemek için birkaç takip randevusuna ihtiyaç duyulması gerekebilir.

Kordosentez bir sorun tespit ederse, doktorlar aşağıdakiler gibi çok çeşitli tedavi seçeneklerini anne ile görüşecektir:

• Enfeksiyonu tedavi eden ilaçların kullanılması(antibiyotikler veya antiviraller).
• Fetüse kan nakli yapılması
• Tedavi mümkün değilse gebeliğin sonlandırılması

Sonuçları etkileyen faktörler:

• Annenin sağlık durumu : Enfeksiyonlar veya pıhtılaşma bozuklukları gibi durumlar işlemi etkileyebilir.
• Fetal pozisyonu : Zorlu fetal pozisyon kan örneklemesini zorlaştırabilir.
• Erken gebelik dönemi :Göbek kordonuna yeterli erişimin sağlanması için gebeliğin 18. haftasından sonra yapılır..