ERCP radyolojik görüntülemelerin eşlik ettiği hem tanı hem de tedavi amacıyla yapılan bir endoskopi yöntemidir. ERCP safra ve pankreas kanallarına yönelik endoskopik bir yöntem olmakla birlikte bir ameliyat değildir.

İşlem öncesinde hastanın aç olarak hastaneye gelmesi gerekir. Diğer endoskopik yöntemlere göre farkı hastanın ERCP sonrasında 1 gün kadar hastanede kalması, normal beslenme sistemine dönene kadar takip edilmesidir.

Gastroenteroloji uzmanı hastaya değerlendirmelerinde özel olarak bir şey söylediyse hastanın uygulaması gerekir. Hastanın kullandığı ilaçlar, alerjisinin olup olmadığı da doktora bildirilmelidir. ERCP öncesinde hastaya anestezi uygulanır. Bir endoskopi cihazı ile hastanın ağzından girilir, yemek borusu, mideyi takip ederek onikiparmak bağırsağına ulaşılır.

Buradan da safra kanalının ve pankreas kanalının ortak noktası olan papilla bölgesi bulunarak safra yolları ve pankreas kanalı görüntülenir. Görüntü alınması gereken bölgeye kontrast sıvısı denen bir sıvı verilerek oluşan görüntüler değerlendirilir ve bu sayede normal veya normal dışı özellikler tespit edilebilir.

Eğer tedavi uygulanacaksa cihazın ucuna farklı mikro cihazlar yerleştirilerek tedavi sağlanır. Örneğin taş kırma, darlıkları genişletme, darlıklara stent konması, tümör olabilecek dokulardan örnek alma gibi işlemler bu mikrocihazlarla sağlanır. Hem tanı hem de tedavi süreci ortalama 30-60 dakika arasında sürer.

ERCP yapılacak bölgeye doğal yollardan girildiği için enfeksiyon riski düşüktür. Safra yollarındaki taş alınırken, yolların çıkış kısmı genişletildiği için tekrardan taş oluşma riski düşüktür. Stent uygulaması yapıldıysa safra yolu darlığı ortadan kalktığı için safra yolu tıkanması riski de azalır.

Bunun yanında safra yolu ve pankreas tümörlerinde tanıyı kesinleştirir, hastanın genel durumu iyileşir, stentler sayesinde hastanın yaşam konforu düzelmektedir. ERCP ameliyatsız bir yöntemdir, hastalar gündelik hayata daha hızlı döner, diğer yöntemlere göre başarı oranı yüksektir.

Safra yolları ve pankreas kanalı hastalıklarında, safra yolu kanserlerinde, safra yollarını tıkayan birçok durumun tanı ve tedavisinde kullanılan bir yöntemdir. Mutlaka bu konuda uzman olan gastroenteroloji uzmanları tarafından, tam donanımlı ünitelerde yapılması gereken bir işlemdir.

ERCP'nin en sık yapılma sebebi safra yollarında taş olmasıdır. Safra kesesinde bulunan taş bazen ana safra kanalına düşer ve tıkanıklığa neden olur. Böyle durumlarda hastada kusma, karın ağrısı, ateş, bulantı ve sarılık görülür. Bazen de bu taşlar pankreas kanalına zarar verir. ERCP, bu durumlarda kullanılır. Ayrıca safra yolları ve pankreas tümörlerinde, safra yolu darlığında, safra yollarında kaçaklarda, bazı pankreas hastalıklarında da ERCP yapılır.

ERCP yani Endoskopik Retrograd Kolanjiyopankreatografi, karaciğer, safra kanalları ve pankreas kanalı gibi bölgelerdeki sorunları teşhis ya da tedavi etmek için uygulanan ileri bir endoskopik tanı ve tedavi yöntemidir. ERCP, gastroenteoroloji uzmanları tarafından gerçekleştirilen hem endoskopik hem de radyolojik bir işlemdir.

ERCP, vücutta kesi açılmadan sindirim boşlukları kullanılarak uygulanan bir yöntemdir. Hastanın ağzından onikiparmak bağırsağına ulaşılmaktadır. Safra yollarının görüntülenmesi için de bu bölgeye bir madde verilir. Böylece içeriden alınan görüntü ekrana yansıtılır. ERCP tanı ve tedavi için uygulanabilir. Hasta bu yöntem sırasında anestezi ekibinin vereceği sedasyon ilaçları etkisiyle uykuda olur ve herhangi bir şey hissetmez.

ERCP, bu konuda eğitim almış gastroenteroloji uzmanları tarafından yapılmaktadır. Sindirim sistemi boşluklarından uygulandığı için de işlem sonrasında iltihap riski görece daha azdır.

Teşhisin bir parçası olarak, doktorlar, Dix-Hallpike testi uygular. Bu test, baş dönmesine hangi kulağın neden olduğunu gösterir. Bu sayede Epley manevrasının sürecinin sağlıklı devam edebilmesi için önemlidir. Epley manevrasının egzersizi boyunca her hareket için başın hangi yöne çevirilmesi gerektiğini anlamaya yardımcı olacaktır.

BPPV belirtileri varsa ve doktor tarafından sürecin evde de devam etmesi gerekebilir. Baş dönmesi belirli hareketlerle ortaya çıkabilir ve bir dakikaya kadar sürebilir. Bu belirtiler zaman zaman daha sık görülür. Vertigo hastalığına neden olan BPPV’nin tedavi edilmesi ilerlememesi için önemlidir. Bu sürecin yönetilmesi için epley manevrasına ihtiyaç duyulabilir.

Evet. Doktorlar tedavi süreci ile ilgili detaylı bilgiyi iletirken evde yapılacak ve dikkat edilmesi gereken durumlarla ilgili de bilgi verecektir. Doktorun yönlendirmesine uyulduğu taktirde süreci evde devam ettirmek olağan bir durumdur.

Boyun fıtığı veya ciddi boyun hareket kısıtlılığı varsa doktora danışılmalıdır.

Posterior kanal BPPV için en etkili yöntemdir. Ancak kristaller yatay kanalda ise farklı manevralar gerekir.

Uzman önerisi varsa günde en fazla 3 kez uygulanabilir. Ancak fazla tekrar, baş dönmesini artırabilir.

Çoğu kişi ilk uygulamadan sonra rahatlama hisseder. Tam düzelme 24 saat ile birkaç gün arasında değişebilir.

Bazı durumlarda Epley manevrası sonrası semptomlar tekrar edebilir. Bu farklı kalsiyum kristallerinin yarım daire kanalına kaçmasından veya epley manevrasının tedavi ettiği BPPV’den kaynaklı vertigoya farklı bir hastalığın yol açması olabilir.

Bu noktada özellikle baş dönmesi tekrarlarsa Epley manevrasını tekrar denemek işe yarayabilir Eğer, Epley manevrasının işe yaramadığı durum ile karşılaşılıyorsa, doktor ile iletişime geçilmelidir. Genellikle bu durumda:

• Semont manevrası
• Brandt-Daroff egzersizleri
• Alternatif kanalit konumlandırma teknikleri

uygulanabilir.

Epley manevrası, BBPV’li çoğu kişide vertigo semptomlarını tedavi eden ve az risk taşıyan vertigo egzersizidir. Ancak boyun , sırt yaralanmaları, damar hastalığı olan kişilerde doktor onaylı ilerlemelidir. Epley manevrası sonrasında görülen etkiler kişiden kişiye ve sağlık durumuna bağlı olarak değişse de genellikle aşağıdaki belirtiler görülür. Ciddi yan etkiler son derece nadirdir.

Genellikle görülen hafif ve geçici belirtiler şunlardır:

• Kısa süreli vertigo
• Bulantı
• Kusma
• Hafif baş ağrısı
• Baş dönmesi
• Geçici dengesizlik hissi

Epley manevrası sonrasında semptomların geçmesi ile birlikte devam edilmesine gerek yoktur. Ancak semptomların yeniden oluşmasını önlemek için doktorlar belirli bir süre bazı pozisyonlardan kaçınılması gerektiğini önermektedir. Epley manevrası gerektiren BBPV kaynaklı vertigoyu tedavi eder ancak bu durum yeniden sıklıkla tekrarlayabilir.

Semptomların geçmesine rağmen Epley manevrası tedavisinden sonra dikkat edilmesi gereken ve kaçınılması gereken noktalar şunlardır:

• Birkaç saat boyunca ani baş hareketlerinden kaçınılmalıdır.
• Uyurken başı hafifçe yüksekte tutmak bazı kişilerde fayda sağlayabilir.
• Gün içinde manevrayı tekrar etmek gerekebilir (uzman önerisiyle).
• Manevra sonrası birkaç dakika süren mide bulantısı veya dengesizlik normaldir.

Hangi taraf etkilenmişse hareketler ayna şeklinde uygulanır. Evde uygulanması için doktor tarafından verilen yönlendirmeler bulunur. Bu yönlendirmeler ile hasta tedavisini klinik ortam dışında evde de tamamlayabilir. Bu süre tamamen hastanın durumuna bağlı gelişir.

Başlangıç Pozisyonu

• Düz bir yatağa oturulur
• Baş 45 derece sağ ya da sola tarafa çevirilir

Hızlı Şekilde Sırtüstü Uzanma

• Baş pozisyonunu koruyarak hızlıca sırt üstü yatılır.
• Baş hafifçe geride, yatak kenarından aşağıda olabilir.
• 30–60 saniye bu pozisyonda kalınır.

Başı Karşı Yöne Çevirme

• Baş yavaşça sola doğru 45 derece döndürülür.
• 30–60 saniye beklenir

Yan Tarafa Dönüş

• Sol ya da sağ tarafa doğru vücut ile birlikte yan yatılır.
• Burun aşağı bakacak şekilde konumlanılır.
• Yine 30–60 saniye beklenir.

Yavaşca Oturma

• Yavaş hareketlerle oturur pozisyona gelinir.

Manevra sırasında baş dönmesi artabilir; bu, kristallerin hareket ettiğinin göstergesidir. Tekrarlayabilen bir durum olduğu için bazı kişilerde ilerleyen dönemlerde yeniden uygulanması gerekebilir.

Epley manevrası, genellikle belirli baş hareketlerinin vertigoyu tetiklediği durumlarda, BBPV’li birçok hasta için kullanılır.

Aşağıdaki durumlardaki kişiler için uygundur:

• Doktor tarafından BPPV tanısı doğrulanmış kişiler
• Baş pozisyonu değişince kısa süreli vertigo baş dönmesi yaşayanlar
• Yatarken, doğrulurken veya ani baş hareketlerinde artan baş dönmesi yaşayanlar
• Dix-Hallpike testiyle nistagmus tespit edilmiş kişiler

Ancak şu kişilerde dikkatli olunmalıdır:

• Servikal omurga problemleri
• Boyun fıtığı
• Yakın zamanda geçirilmiş boyun ameliyatı
• Kalp-damar hastalığı
• Retina problemleri

BPPV’de kristaller şu mekanizmaya bağlı olarak baş dönmesi oluşturur:

• Posterior yarım daire kanalına kaçan kristaller, baş hareketiyle birlikte sıvının yanlış akmasına neden olur.
• Beyne gönderilen denge sinyalleri bozulur.
• Baş çevirmek, yatakta dönmek veya yukarı bakmak gibi hareketlerle ani vertigo atakları oluşur.

Epley manevrası, kristallerin:

• Yanlış kanaldan çıkarılmasını
• Yerçekimiyle doğru bölgeye taşınmasını
• Bu sayede baş dönmesinin kontrol altına alınmasını

sağlar. Bu yöntem, güncel klinik uygulamalarda en etkili tedavi seçeneklerinden biri kabul edilir.

Epley manevrası, iç kulakta dengenin sağlanmasından sorumlu yarım daire kanallarında yer değiştiren otokonilerin (kalsiyum kristallerinin) tekrar utrikül adı verilen bölgeye yönlendirilmesini amaçlayan, iyi huylu paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV) durumunu tedavi eden bir yeniden pozisyonlama tedavisidir.

Bu manevra, tıbbi literatürde kanalit yeniden konumlandırma prosedürü olarak da adlandırılır. Kanalit yeniden konumlandırma manevrası amacı; baş dönmesi ve mide bulantısı semptomlarına neden olan kulak kristallerinin yeninden konumlandırılmaya çalışılmasıdır. Klinik ortamda yapıldığı gibi evde de yapılabilir.

Manevra sırasında yapılan kontrollü baş ve gövde hareketleri, kristallerin kanal içindeki akışı bozup baş dönmesine neden olmasını engeller. Yüksek başarı sonuçlarına hızlı şekilde ulaşan tedavi sayesinde ilaç kullanımı gerekmez.

İşlem sonrasında hastanın kasığındaki sheath (damar kılıfı) çıkarılır.

Lokal anestezi ya da sadece sedasyon ile yapılan işlemlerde hasta en az bir gece ilgili serviste gözlem altında tutulur.

Genel anestezi altında yapılan embolizasyon işlemi sonrasında hasta en az bir gece yoğun bakımda gözlem altında tutulur.

Girişimsel Radyoloji Uzmanı ve diğer branşlardan ilgili hekimler hastanın işlem sonrası tedavisini düzenler.

İşlem öncesinde hastanın tetkikleri Girişimsel Radyoloji Uzmanı tarafından ayrıntılı olarak değerlendirilir. Gerekirse yeni veya ek tetkik istenebilir. Son iki hafta içerisinde yapılmış kan tetkikleri (böbrek fonksiyon testleri, kanama-pıhtılaşma parametreleri gibi) işlem için genellikle yeterli olur. Hastanın kullanmış olduğu ilaçlar (özellikle kan sulandırıcı ilaçlar) işlem için gözden geçirilir ve gerekirse yeniden düzenlenir.

İşlemden önce en az 6 saatlik mutlak açlık gerekir (katı-sıvı yiyecekler, içecekler, sigara tamamen kısıtlanır.)

Yapılacak işleme göre lokal anestezi (sadece damara girilecek kasık bölgesinin uyuşturulması), sedasyon-sedoanaljezi (rahatlatıcı-ağrı kesici ilaçlar verilmesi) veya genel anestezi (hastanın tamamen uyutulması) yöntemlerinden birisi tercih edilebilir.

Endovasküler embolizasyon yöntemi, donanımlı hastanelerin anjiografi ünitelerinde, deneyimli girişimsel radyologlar tarafından yapılır.

Damar içerisinden kapalı anjiografik tedavi yönteminde damara giriş noktası olarak genellikle kasıktaki atardamar kullanılır ve bu bölgeye bir giriş kılıfı yerleştirilir (introducer sheath). Bütün işlemler bu ince kılıf üzerinden gerçekleştirilir.

Lezyon-hastalıklı damar bölgesine ulaşmak için geliştirilmiş hassas kateter-mikrokateter ve tel-mikrotel sistemleri ile lezyon bölgesine anjiografi kılavuzluğunda ulaşılır. Lezyona ulaştıktan sonra lezyonun tipine göre seçilen damar içerinden tıkayıcı materyaller (coil adı verilen ve saç teli kadar ince olabilen sarmallar), çeşitli içerik ve yapıya sahip embolizan partiküller (tıkayıcı mikroparçacıklar), damar yapıştırıcıları ve damar dolgu materyalleri (glue, onyx gibi) ya da karaciğer tümörlerinde olduğu gibi (hepatosellüler karsinom-HCC, metastaz vb.) kemoterapi ilacı emdirilmiş mikroparçacıklar ya da radyoaktif madde içeren mikrokürecikler gibi malzemeler kullanılır.

Beyin ya da diğer bölge atardamarlarının anevrizmaları (damar baloncukları) için gerekirse yardımcı malzemeler olarak balon kateteri ya da yardımcı stentler (damar içi metalik kafesler) kullanılabilir. Bazı baloncuklarda sadece tek bir stent (akım çevirici stent, kaplı stent gibi) ile tedavi-baloncuğun kapatılması mümkün olabilmektedir.

Damar içerisinden ulaşılabilen tüm damarla ilişkili patolojiler için tercih edilebilecek yöntemdir. Açık cerrahi tekniğin ulaşamayacağı ya da çok güçlükle ulaşabileceği bölgeler, özellikle kapalı anjiografik tedaviyi tercih eden hastalar, açık cerrahi tedaviyi tolere edemeyecek ileri yaştaki bireyler, eşlik eden hastalıkları olan (kontrolsüz diyabet, kalp hastalığı, hipertansiyon vb.) kişilerde kapalı anjiografik yöntem ile damar içerisinden tedavi tercih edilebilmektedir.