EMDR, kişide duyarsızlaştırma ve yeniden yapılandırma yapılarak, savaş, taciz, doğal afet, çocukluk döneminde yaşanan travmalar vb. rahatsız edici yaşam olaylarının sebep olduğu psikolojik sorunların yanında, panik bozukluk, yas, kronik ağrı gibi çeşitli sorunların çözümünde kullanılan danışan merkezli bir tedavi yöntemidir.

Psikodinamik, bilişsel, davranışsal terapiler gibi, farklı yaklaşımların öğelerini bir araya getiren, iyileşme için, hafızanın duygusal, bedensel ve bilişsel algısal birimlerine odaklanan bir yol izler.

EMDR yönteminin kullanımı, 1987 yılında Dr. Francine Shapiro’nun göz hareketlerinin rahatsız edici düşüncelerin şiddetini azaltabildiğini tesadüfen keşfederek, bu etkiyi travmaya maruz kalmış kişiler üzerinde bilimsel olarak incelemesi ve çift yönlü uyaran ile travmanın beyinde oluşturduğu fizyolojik sıkıntının giderilmesiyle başlamıştır.

Hayır, elektrofizyolojik çalışmalar her kalp ritim bozukluğu olan hastaya uygulanamaz. Kişinin klinik bulgularının uzman hekimler tarafından incelenmesi gerekir. Kalp ritmindeki problemin nedeni belirlenmiş ise EPS yöntemine başvurulmasına gerek yoktur.

Sık görülmese de bazı komplikasyonlar ortaya çıkabilir. Bu komplikasyonlar; işlem yapılan bölgede morarma, kızarma ya da kanama olarak görülebilir. Bazı durumlarda hastalarda şiddetli ağrı meydana gelme ihtimali söz konusudur. Bunların haricinde ise kalpte bazı komplikasyonlar oluşabilir.

Hayır, iki işlem birbirinden farklıdır. EPS, kişilere tanı konulabilmesi için uygulanan bir işlemdir. Ablasyon ise tedavi türü olarak değerlendirilir. EPS sonrasında kişilerin tedavisine başlanacak ise ablasyon tedavisine başvurulabilir.

Elektrofizyolojik çalışma, kesin tanı konulmasını sağlar. Genellikle tanı konulamayan hastalara bu işlem sayesinde tanı konulması mümkün hale gelir.

İşlem sonrasında genellikle hastaların birkaç saat hastanede kalması gereklidir. Böylelikle olası bir komplikasyonun meydana gelmesi halinde acil müdahalede bulunulabilir. Kişide işlem sonrasında kanama ya da şiddetli ağrı görülmesi halinde ise bir gün hastanede yatış gerçekleştirilmesi gerekli olabilir.

İşlem ortalama olarak 1 ila 2 saat bir süre içerisinde tamamlanır. Fakat bu süre bazı durumlarda değişiklik gösterebilir. Kişinin kalbinin daha detaylı incelenmesi gerekli ise süre uzayabilir.

İşlem esnasında ve sonrasında hafif bir ağrı hissi meydana gelebilir. Fakat işlem, anestezi ile gerçekleştiği için şiddetli bir ağrı meydana gelmez. İşlem sonrasında şiddetli ağrı yaşanması halinde ise doktora bilgi verilmesi gerekir.

EKG, kalp ritim problemlerin teşhis edilmesini sağlar. Fakat kalbin hangi kısmında problem olduğunu ve problemin kaynağını belirlemez. EPS ise kalbin hangi kısmında ne problem olduğunu belirler. Bu problemin kaynağının ne olduğu hakkında bilgi sahibi olunmasına yardımcıdır.

Kalpte aniden başlayan ve sık sık tekrarlayan çarpıntılar meydana geldiğinde kardiyoloji uzmanına başvurulması gerekir. Bunun haricinde ise ani ve kısa süreli bayılmalar söz konusuysa yine uzmana danışılmasında fayda vardır. Kardiyoloji uzmanına başvurulması gereken durumlar aşağıda sıralanmıştır.

Tekrarlayan çarpıntı atakları​

Kişiye daha öncesinde kalp problemi ile alakalı herhangi bir teşhis konulmamasına rağmen tekrarlayan çarpıntı atakları görülebilir. Bu gibi durumlar aşırı kafein tüketimine bağlı olarak ortaya çıkabileceği gibi ciddi kalp rahatsızlıkları ile de alakalı olabilir. Tekrarlayan çarpıntı atakları söz konusu olduğunda kardiyoloji uzmanına başvurulmalıdır.

Nedeni bilinmeyen bayılmalar​

Nedeni bilinmeyen bayılmalar birçok farklı hastalık türü ile bağlantılı olarak ortaya çıkabilir. Fakat bu gibi durumlarda öncelikle kardiyoloji uzmanlarına danışılması gerekir. Kalpte herhangi bir problem yoksa kardiyoloji uzmanları, hastayı farklı bölümlere sevk eder.

Ani kalp ritmi değişiklikleri​

Kalp ritminin aniden yavaşlaması ya da hızlanması, kalp ritim problemleri ile alakalı olarak bilinir. Bu gibi durumların meydana gelmesi halinde hastane randevusu alınarak kardiyoloji uzmanlarına muayene olunmalıdır.

Elektrofizyolojik çalışma sonrasında kişilerin bir süre gözlem altında kalması önerilir. İşlem yapılan bölgede herhangi bir problem olup olmadığı kontrol edilir. Daha sonrasında ise kişiler, kısa bir süre içerisinde günlük yaşantısına tekrar dönebilir. EPS sonrası süreç şöyledir:

İşlem sonrası gözlem süresi​

İşlem tamamlandıktan sonra hastalar müşahede altında tutulur. Kalpte işlem sonrasında herhangi bir problem olup olmadığı düzenli aralıklar ile kontrol edilir. Bu süreçte kasık bölgesinde kanama olup olmadığı da gözlemlenir. Herhangi bir problem söz konusu değilse kişiler taburcu edilir.

Günlük hayata dönüş​

Gözlem süresi boyunca sorun yaşamamış olan hastaların günlük hayata dönüşü daha kolay ve hızlıdır. Birkaç gün istirahat etmek gerekli olabilir. İşlemden sonraki ilk 1-2 hafta boyunca (kasıktan işlem gerçekleştiğinde) cinsel birliktelikten kaçınılmalıdır. İlk birkaç gün ağır kaldırmaktan ve yorucu aktivitelerden de uzak durulması önerilir.

EPS işlemi her hasta için uygun değildir. İşlem gerçekleştirmeden önce kişinin genel sağlık durumunun değerlendirilmesi gerekir. Enfeksiyon hastalıkları söz konusu ise bu işlemin uygulanmaması önerilir. Kanında pıhtılaşma olan kişiler için de uygun bir işlem olmadığı bilinir. Hamilelik sürecindeki kadınlar için ise bu işlemin ekstra dikkatli bir şekilde uygulanması gerekir.

Elektrofizyolojik çalışma, kalp ritminde problem olduğu şüphesi bulunan kişiler için uygundur. Bunun haricinde ise kalbinde problem olan ama teşhis konulamayan hastalar için de uygun bir işlem olduğu bilinir.

Sık tekrarlayan kalp çarpıntılarının kişinin günlük yaşantısını etkilemesi halinde bu çalışmalara başvurulabilir. Gerekli durumlarda ise aritmi tedavisi gerçekleştirilir ve kişinin yaşam kalitesinin artış göstermesi sağlanır.

EPS çalışmaları genellikle güvenli ve avantajlıdır. Fakat bazı durumlarda risklerin ortaya çıkma ihtimali söz konusudur. Riskler hem işlem esnasında hem de işlemden sonra ortaya çıkabilir. Kateter yerleştirmek için giriş yapılan bölgede morarmalar meydana gelebilir.

Aynı zamanda bölgede kanama olabilir ya da ağrı hissi görülebilir. Bu durumlara genellikle nadir rastlanır. En nadir görülen durumlar arasında ise kalpte geçici ritim bozukluğu, kalp duvarında hasar oluşumu ve kalp zarında iltihaplanma yer alır.

Elektrofizyolojik çalışmalar, ritim bozukluklarının değerlendirilmesini sağlar. Klasik kontrol yöntemlerinin yeterli olmadığı durumlarda EPS ile kişilere kesin tanı konulma imkanı daha yüksektir. Özellikle ani bir şekilde başlayan ve aniden ortadan kalkan aritmi problemlerinin temel nedeni, bu çalışmalar ile ortaya çıkar.

Kişilerde kalp hastalıkları belirtileri ortaya çıktığında da yine bu yönteme başvurulması mümkündür. Böylelikle erken tanı imkanı ile hastaların tedavi sürecine başlanır.

Elektrofizyolojik çalışmalar, hastane ortamında ve steril bir şekilde gerçekleştirilir. Kasık bölgesinde hassas toplardamarlar yer alır. İşlemin yapılabilmesi için genellikle bu bölgeden kateter yerleştirilir. Nadiren de olsa boyun bölgesinden kateter yerleştirilmesi de mümkündür.

Hangi bölgeden işlem yapılacağı, kişinin genel sağlık durumuna bağlı olarak alanında uzman hekimlerce kararlaştırılır. Köprücük kemiğinin alt kısmından da kateter yerleştirilebilir. Katater yerleştirildikten sonra ise toplardamarlar aracılığı ile kalbe ulaşım sağlanır ve işlem gerçekleştirilir. EPS adımları şöyle bilinir:

Kateterlerin kalbe yerleştirilmesi​

Elektrofizyolojik çalışmaların yapılabilmesi için kalbe sterilize edilmiş kateterler yerleştirilir. Bu kateterler, esnek bir yapıya sahiptir ve uçlarında elektrot yer alır. Kateterlerin kalbe ulaşması ile birlikte kalp kapakçığı ve odacıklar detaylı bir şekilde incelenir. Kalpte herhangi bir problem söz konusu olup olmadığı kontrol edilir. Kalpte problem teşhis edilmiş ise problemin hangi noktada meydana geldiği de bu kateterler sayesinde ortaya çıkar.

Elektriksel uyarı ve kayıt süreci​

Kateterlerin kalp içerisine yerleştirilmesi sonrasında kayıt süreci başlar. Kateterlerin ucundaki elektrotlar, kalpteki elektriksel hareketlerin algılanmasını sağlar. Bazı cihazlar yardımı ile de bu elektriksel uyarılar kayıt altına alınır. Gerekli olması halinde kalp, elektrotlar tarafından uyarılır.

İşlem sırasında ritim analizi​

İşlem gerçekleşirken kalbin ritmi detaylı bir şekilde analiz edilir. Elektriksel iletimde herhangi bir gecikme ya da aksaklık olup olmadığı bu süreçte anlaşılır. Kalpte ritim problemi söz konusu ise aritmi tedavisi için hazırlık sürecine başlanması mümkün hale gelir.

Kalpte meydana gelen problemlerin teşhis edilemediği durumlarda bu yönteme başvurulur. İlk olarak holter takılarak kontroller sağlanır ve EKG çekimi gerçekleştirilir. Fakat kişinin kalbindeki problemin ne olduğuna dair bu yöntemler ile net bir tanı konulamadığında EPS yöntemine başvurulur.

Nedeni açıklanamayan ve teşhis konulamamış kalp çarpıntısı gibi problemlerin nedeni, bu işlem sayesinde belirlenebilir. Böylelikle hastalara kesin tanı konulması mümkün hale gelir ve tedavi sürecine başlanır. Elektrofizyolojik çalışmaya başvurulan durumların şöyle sıralanması mümkündür:

Nedeni açıklanamayan çarpıntı şikayetleri​

Kişinin kalbinde çarpıntı hissinin meydana geldiği bazı durumlar söz konusudur. Bu durumlar genellikle aritmi bozukluğu ya da taşikardi ile ilişkilendirilir. Fakat yapılan kontroller sonrasında hastalara herhangi bir teşhis konulamamış ise EPS yöntemine başvurulur. Böylelikle kalbin çalışma sisteminde bir sorun olup olmadığı daha detaylı şekilde incelenir.

Senkop (bayılma) atakları​

Hastalarda ani bayılma atakları ortaya çıkabilir. Bu ataklar genellikle kısa sürelidir fakat sık gerçekleşir. Kalbin elektriksel işlevinde yaşanan problemlerin bu duruma neden olma ihtimali söz konusudur. Kişide meydana gelen bayılma (senkop) ataklarının, kalbin elektriksel işleyişi ile alakalı olup olmadığının anlaşılabilmesi adına elektrofizyolojik çalışmalar gerçekleştirilir.

Şüpheli veya tanımlanamayan aritmiler​

Bazı kişilerin kalp ritminde şüpheli durumlar görülebilir. Fakat bu durumun teşhisinde holter takıldığında kesin sonuç ortaya çıkmaması gibi sorunların meydana gelme ihtimali söz konusudur. Bu gibi şüpheli durumlarda kesin sonuç elde edilebilmesi için EPS ile hastanın kalp ritmi kontrol edilir ve aritmi bozukluğu olup olmadığı belirlenir.

EPS, kalpteki ritim bozukluklarının ve bu bozukluğun kaynağının teşhis edilmesini sağlar. Ritim bozukluğunun nedeni de yine bu çalışma sayesinde ortaya çıkar. Aynı zamanda ritim bozukluğunun kalbin hangi noktasında meydana geldiği de belirlenir. Elektrofizyolojik çalışma, bu tür kalp problemlerinde tanı konulmasını sağlar.

Elektrofizyolojik çalışma, kalp atışlarının ve kalp ritminin düzenlenmesini sağlayan elektriksel aktivitelerin incelenebilmesinde rol alan işlemleri kapsar. Elektriksel sinyallerin kalp içerisindeki yayılımı ve bu yayılımın nasıl ilerlediğinin gözlemlenmesine imkan sunar. Elektriksel hareketlerin hangi bölgelerde yavaşladığı ve anormal bir problem olup olmadığı bu şekilde teşhis edilebilir. Özellikle kalp ritim bozukluklarının teşhis edilebilmesi için bu yönteme başvurulur.

İşlem genellikle kasık bölgesindeki toplardamarlardan gerçekleştirilir. Bölgeden giriş yapılarak kateterler kalbe doğru iletilir. Kateterlerin uç kısmında yer alan elektrotlar ile gerekli kontroller yapılır. Farklı bölgelerden işlem yapılması da mümkündür.

EKT tedavisi anestezi altında uygulanır ve beyin elektrik akımı ile uyarılarak nöbet oluştururken TMS manyetik alan kullanarak beyni uyarır ve hastanın bilinci açık kalır. TMS'de genellikle hafıza veya dikkatle ilgili sorunlar yaşanmaz. Bunun aksine zihinsel netlik artışı gözlenebilir. Son yıllarda TMS daha hafif yan etkileri nedeniyle EKT tedavisine alternatif bir seçenek olarak yaygın bir şekilde tercih edilir.

EKT tedavisi sonrası ortaya çıkan hafıza sorunu genel olarak geçici olup çoğu zaman birkaç ay içinde kaybolur. Tedavi işlemi öğrenme gücünü düşürmez. Aksine depresyon belirtilerinin hafiflemesiyle bilişsel işlevlerde iyileşme görülebilir. Zeka üzerinde ise kalıcı bir olumsuz etkisi bulunmaz.

EKT tedavisinin etkileri genellikle üçüncü veya dördüncü seans itibarıyla belirginleşmeye başlar. Ancak bu süre kişinin sağlık durumuna ve tedavi edilen ruhsal bozukluğun türüne göre farklılık gösterebilir. Bazı hastalarda EKT tedavisine daha erken bir yanıt alınabilirken bazılarında daha fazla seans gerekebilir.

Elektrokonvülsif terapi oldukça etkili bir yöntem olmasına rağmen bazı yan etkilerle karşılaşılabilir. Genellikle geçici nitelikte olan bu etkiler arasında bilinç bulanıklığı ilk sırada gelir. Tedaviden hemen sonra birkaç dakika ile birkaç saat arasında değişen bir süre boyunca hastalar, nerede olduğunu ve ne yaptığını anlamakta zorlanabilir. Özellikle ileri yaştaki kişilerde bu durum nadiren birkaç güne kadar uzayabilir.

Bir diğer önemli etki ise hafıza kaybıdır. Bazı hastalar EKT tedavisi süreci öncesine ait hafta, ay ya da nadiren yıllar öncesini hatırlamakta güçlük çekebilir. Bu durum genellikle tedavi sonrasında zamanla düzelir ve retrograd amnezi olarak adlandırılır. Bu hafıza kaybı, kişinin yaşadığı deneyimlere ve uygulamanın sıklığına bağlı olarak değişebilir.

• Fiziksel etkiler arasında baş ağrısı, mide bulantısı ve kas ağrıları yer alır.
• EKT tedavisi sonrası çene veya kaslarda geçici bir rahatsızlık hissedilebilir. Bu semptomların kontrol altına alınmasında ağrı kesici ilaçlar kullanılabilir.
• Ayrıca anestezi kullanımı gerektiren şok tedavisi sırasında nadir de olsa kan basıncı ve kalp hızındaki artışlar, kardiyovasküler komplikasyonlara yol açabilir. Bu nedenle hastalar işlem sırasında devamlı olarak izlenir ve riskler minimuma indirilmeye edilmeye çalışılır.

Elektroşok tedavisinin zararları, tıbbi bir ekip tarafından dikkatle takip edildiğinde genellikle düşük risk taşır. Ancak elektro şok tedavisi gerektiren durumlar söz konusu olduğunda, fayda-risk dengesi her zaman detaylı bir şekilde değerlendirilir. Bu aşamada EKT tedavisinin sağlayacağı yararlar genellikle olası yan etkilerden daha ağır basar.

Elektro konvülsif tedavi, uzman bir psikiyatrist ve anestezi ekibi tarafından özel donanımlı bir tedavi odasında gerçekleştirilir. İşlem öncesinde hastaya genel anestezi verilir ve vücudun istemsiz kasılmalarını sınırlamak amacıyla kas gevşetici ilaç uygulanır. Bu sayede hasta tamamen bilinçsiz hale gelir ve rahat bir süreç geçirmesi sağlanır.

• Anestezi etkili hale geldikten sonra kafanın ön bölgesine yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla beyne elektrik vermek suretiyle kısa ve kontrollü bir elektrik akımı gönderilir.
• Bu akım beyin içinde kontrollü bir nöbeti tetikleyerek terapötik etki sağlar.
• Elektrik tedavisi sırasında oluşan nöbetler genellikle 60 saniyeden kısa sürer.
• Bu süreçte beynin elektriksel aktiviteleri elektroensefalografi (EEG) cihazı ile izlenir ve kaydedilir.
• EEG’deki ani aktivite artışı nöbetin başladığını, dengelenme ise sona erdiğini gösterir.
• İşlem sırasında kan basıncı, kalp hızı ve oksijen seviyesi gibi hayati göstergeler devamlı takip edilir.
• Bu nedenle tedavi kalp-damar veya sinir sistemi hastalıkları olan kişilerde dikkatli bir şekilde yapılmalıdır.
• EKT tedavisi, haftada iki kez ve birkaç hafta süren bir program halinde uygulanır. EKT tedavisi sırasında modern cihazlar ve izleme sistemleri kullanılarak hasta güvenliği sağlanır.
• Beyine şok tedavisi ya da EKT tedavisi olarak da bilinen yöntem, sıkı protokollerle uygulandığında etkili ve güvenli bir sonuç sunar.

Elektrokonvülsif tedavi, akıl sağlığı sorunlarının şiddetli semptomlarında hızlı bir iyileşme sağlayarak birçok kişinin yaşam kalitesini artırır. Bu yöntem özellikle şiddetli depresyon vakalarında, diğer tedavilerle başarı sağlanamayan durumlarda devreye girer. Psikoz belirtileri, intihara meyil gibi risk taşıyan durumlarda da etkin bir müdahale seçeneğidir.

• EKT tedavisi, depresyonun yanı sıra bipolar bozukluk, şizofreni ve şizoaffektif bozukluk gibi diğer ciddi rahatsızlıklarda da kullanılır. Örneğin, bipolar bozukluk yaşayan kişilerde manik ataklar ve duygudurum geçişlerinin kontrol altına alınmasına destek olur.
• Ayrıca dürtüsel davranışlar ve psikoz belirtilerinin azaltılmasında önemli bir rol oynar. Katatoni, ani hareket değişiklikleri ve konuşma bozukluğu gibi belirtilerle kendini gösteren, ciddi bir durumdur. Bu rahatsızlık şizofreni veya başka psikiyatrik hastalıklarla ilişkili olabilir. Bu noktada EKT tedavisi hızlı bir iyileşme sağlayabilir.
• Nöroleptik malign sendromu gibi nadir ama ciddi sağlık durumlarında da kullanımı mevcuttur. Demans hastalarında görülen saldırganlık ve derin depresyon gibi zorlayıcı semptomların azaltılmasında elektroşok tedavisi bir seçenek sunabilir.

EKT tedavisi ile bu tür zorlu belirtiler üzerinde etkili sonuçlar alınabilir. Böylece hastaların günlük yaşamında daha fazla işlevsellik kazanması sağlanır. EKT tedavisi yöntemi, hızlı etki süresi ve güçlü sonuçları nedeniyle birçok kişi için umut verici bir çözüm sunar.