İcra Takibi Nedir? Borçlu ve Alacaklı İçin Süreç Rehberi
Alacağını tahsil edemeyen kişi için mahkeme süreci çoğu zaman uzun ve masraflıdır. İcra takibi ise alacaklıya, mahkeme kararı olmadan da hızlı bir şekilde alacağına ulaşma imkânı sunar. Aynı zamanda borçlu için de önemli hak ve yükümlülükler doğurur. Hem alacaklı hem borçlu açısından sürecin nasıl işlediğini bilmek, hak kayıplarını önler. Aşağıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. İcra mevzuatı çok kısa sürelere dayandığından, somut bir durumda mutlaka güncel hükümleri kontrol edin ve bir avukata danışın. Konuyla ilgili en çok merak edilen soruları birlikte ele alalım.İcra Takibi Nedir ve Hangi Türleri Vardır?
İcra takibi, alacaklının alacağını devlet gücüne başvurarak, yani icra dairesi aracılığıyla tahsil etmesine imkân veren hukuki yoldur. Takip, İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre yürütülür. Alacağın niteliğine göre farklı takip türleri uygulanır:- İlamsız icra takibi (genel haciz yoluyla): Mahkeme kararı olmayan alacaklarda uygulanır. Fatura, sözleşme ya da senet gibi bir alacak belgesiyle başlatılabilir.
- Kambiyo senetlerine özgü takip: Çek, bono ve poliçe gibi senetlerden doğan alacaklar için uygulanan, daha hızlı ve sıkı bir yoldur.
- İlamlı icra takibi: Mahkeme kararına dayanan alacaklar için uygulanır. Örneğin nafaka kararı ya da tazminat kararının uygulanması bu yolla yapılır.
- Kira alacağı ve tahliye takibi: Kira bedelinin ödenmemesi hâlinde başvurulabilen özel yoldur.
- Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip: Teminat olarak rehin ya da ipotek bulunan alacaklar için kullanılır.
İcra Takibi Nasıl Başlatılır?
Alacaklı, borçlunun yerleşim yeri icra dairesine takip talebi ile başvurur. Başvuru e-Devlet ya da UYAP aracılığıyla da yapılabilir. Takip talebinde şu bilgiler bulunmalıdır:- Alacaklı, borçlu ve varsa vekilinin kimlik ve adres bilgileri
- Alacağın miktarı, faizi ve ayrı ayrı hesaplanmış tutarlar
- Alacağın sebebi ve dayanağı (fatura, sözleşme, senet vb.)
- Faiz oranı ve işlemeye başlangıç tarihi
Ödeme emrinde borçlunun neleri yapabileceği belirtilir: borcu ödeyebilir, borca ve takibe itiraz edebilir ya da süreyi kaçırırsa takip kesinleşir.
Borçlu Ödeme Emrine Nasıl İtiraz Eder?
Borçlunun ödeme emrine karşı hakları vardır ve süreler çok kısadır. İlamsız takipte, borçlu ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir. İtiraz, icra dairesine yazılı ya da sözlü olarak yapılır. İtiraz edildiğinde takip durur.İtirazın gerekçesi olabilecek durumlar şunlardır:
- Borcun hiç bulunmaması
- Borcun ödenmiş olması
- Alacak tutarının yanlış hesaplanması
- Takip yolunun yanlış seçilmesi
- Yetki itirazı: Takibin yanlış icra dairesinde başlatılması
- Zamanaşımı itirazı
Kambiyo senetlerine özgü takipte süreler daha da kısadır. Borçlu, ödeme emrine karşı beş gün içinde şikâyet yoluna başvurabilir. Ayrıca borca itiraz da mümkündür, ancak bu durumda itiraz gerekçesi daha dar kapsamlıdır. Bu türde mahkeme sürecinin başlaması için ek şartlar aranabilir.
İtiraz Edilirse Alacaklı Ne Yapabilir?
Borçlu ödeme emrine itiraz ederse takip durur. Alacaklı alacağını almaya devam etmek için şu yollara başvurabilir:- İtirazın kaldırılması: Alacağını belgeyle ispatlayabiliyorsa, icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Alacaklının elinde imzalı bir senet, noter onaylı bir belge ya da borçlunun imzasını taşıyan bir sözleşme olması gerekir. Bu talep, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır.
- İtirazın iptali davası: Belgeyle ispat mümkün değilse, genel mahkemede itirazın iptali davası açılır. Bu dava, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Davadan önce arabulucuya başvurma zorunluluğu söz konusu olabilir. Alacağın niteliğine göre bu şart değişir.
- İcra inkâr tazminatı: Alacağın likit, yani belirli ve hesaplanabilir olması hâlinde mahkeme, haksız itiraz eden borçluyu, alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edebilir.
Takip Kesinleşirse Haciz ve Satış Nasıl İşler?
Ödeme emrine itiraz edilmez ya da itiraz kaldırılırsa takip kesinleşir. Alacaklı bundan sonra haciz talebinde bulunabilir. Haciz talebi, takibin kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır, aksi hâlde takip düşer.Haciz, borçlunun mal varlığına el konulmasıdır. Banka hesapları, maaş, taşınmazlar, araçlar ve diğer mallar haczedilebilir. Haciz işlemleri UYAP üzerinden banka ve kurumlara bildirilerek hızla yapılabilir. Maaşın ise yalnızca belirli bir kısmı haczedilebilir. Genel kural, maaşın dörtte birinin haczedilebilmesidir. Borçlunun geçimi için gerekli olan bazı eşyalar, mesleğini sürdürmesi için zorunlu araçlar ve yatak, mutfak eşyası gibi temel ihtiyaç malzemeleri ise haczedilemez. Nafaka alacağında ise haciz oranı farklı olabilir.
Haczedilen mallar satılırsa, satış bedelinden önce takip masrafları ve alacak karşılanır. Bunun için kesinleşmiş takipte satış talebi belirli süreler içinde yapılmalıdır. Taşınmaz ve taşınır satışları icra dairesi tarafından açık artırma yoluyla yapılır. Alacaklı, tüm yollar denendikten sonra borçlunun mal varlığı bulunamazsa, borçlu hakkında aciz belgesi alabilir. Aciz belgesi, alacaklının ilerde borçlunun mal varlığı ortaya çıkarsa yeniden takip yapabilmesini sağlar.
Borçlu açısından da çeşitli korunma imkânları vardır. Haczedilemeyen mallar konusunda şikâyet yoluna gidebilir, taksit anlaşması yapabilir ya da borcu ödeyip takibin kapatılmasını sağlayabilir. Alacaklıyla anlaşma yapmak, hem masrafları hem de ek faizi azaltabilir. İcra dairesine yapılan ödemelerin belgelenmesi ve yazışmaların saklanması, ileride oluşabilecek uyuşmazlıklarda önemlidir.
Alacaklı İçin İcra Takibinde Hangi Noktalara Dikkat Edilmelidir?
İcra takibi hızlı bir yol olsa da, yapılan küçük hatalar süreci uzatabilir ya da alacağın tahsilini zorlaştırabilir. Alacaklının dikkat etmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:- Doğru takip türünü seçin. Elinizdeki belge çek ya da bono ise kambiyo senetlerine özgü takip, kira alacağı ise kira takibi, mahkeme kararı ise ilamlı takip daha uygun olabilir.
- Alacağı doğru ve ayrıntılı gösterin. Asıl alacak, faiz, işlemiş faiz ve diğer kalemler ayrı ayrı yazılmalıdır. Hatalı hesap itiraz sebebi olabilir.
- Borçlunun adresini ve mal varlığını araştırın. Tebligat yapılamazsa takip ilerlemez. Borçlunun banka hesapları, aracı, taşınmazı ve maaşı hakkında bilgi toplamak, haciz aşamasını kolaylaştırır.
- Süreleri takip edin. İtirazın kaldırılması için altı ay, itirazın iptali davası için bir yıl, takibin kesinleşmesinden sonra haciz talebi için ise bir yıl gibi süreler kaçırılmamalıdır.
- Belgeleri saklayın. Fatura, sözleşme, yazışma ve ödeme kayıtları, itiraz hâlinde alacağın ispatı için gereklidir.
- Borçlunun mal kaçırma riskini göz önünde bulundurun. Alacağın tahsilinin tehlikede olduğu durumlarda, ihtiyati haciz gibi tedbirler değerlendirilebilir. Bu talep, mahkemeden alınan karara dayanır.
