Vasiyetname Nasıl Hazırlanır? Geçerlilik Şartları Nelerdir?
Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra mal varlığının nasıl paylaşılacağına dair iradesini hukuken geçerli bir biçimde ortaya koymasının yoludur. Doğru hazırlanmayan bir vasiyetname ise yıllarca süren miras davalarına, hatta tamamen geçersiz sayılmasına yol açabilir. Hangi şekilde yapılacağını, kimlerin vasiyetname düzenleyebileceğini ve hangi sınırlara uyulması gerektiğini bilmek bu nedenle önemlidir. Aşağıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Her ailenin durumu farklı olduğundan, vasiyetname düzenlemeden önce bir miras hukuku avukatına danışmanız ve güncel mevzuatı kontrol etmeniz önerilir. Konuyla ilgili en çok merak edilen soruları birlikte ele alalım.Vasiyetname Nedir ve Kimler Düzenleyebilir?
Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra mal varlığı üzerinde nasıl tasarrufta bulunulacağını bildirdiği, hukuken geçerli bir irade beyanıdır. Kişi, vasiyetname ile mirasçı atayabilir, belirli mallarını belirli kişilere bırakabilir (muayyen mal vasiyeti), mirasçıları üzerinde şartlar ve yükümlülükler belirleyebilir. Vasiyetname, yalnızca ölüme bağlı bir işlemdir. Kişi sağ olduğu sürece her zaman değiştirebilir ya da geri alabilir.Vasiyetname düzenleyebilmek için iki temel şart aranır. Birincisi, vasiyetçinin en az 15 yaşını doldurmuş olması gerekir. İkincisi, vasiyetçinin ayırt etme gücüne sahip olmasıdır. Ayırt etme gücünü kaybetmiş, ağır bir hastalık ya da akıl hastalığı nedeniyle iradesini doğru kullanamayacak durumdaki kişinin düzenlediği vasiyetname iptal edilebilir. Vasiyetçinin vasiyetname düzenlediği sırada ayırt etme gücünün yerinde olduğunu gösteren doktor raporu ya da tanık beyanı ileride çıkabilecek uyuşmazlıklarda önemli bir delil olabilir.
Bununla birlikte, vasiyetçi tamamen özgür değildir. Kanun, bazı yakın mirasçılara saklı pay tanır. Bu sınırlar aşağıda ayrıca ele alınmaktadır.
Vasiyetname Hangi Şekillerde Yapılabilir?
Türk Medeni Kanunu, vasiyetnamenin yalnızca kanunda belirtilen şekillerde yapılmasına izin verir. Şekil şartlarına uyulmamış bir vasiyetname geçersizdir. Üç temel şekil vardır:- Resmî vasiyetname: Noter, sulh hâkimi ya da kanunun yetkilendirdiği başka bir memur huzurunda, iki tanık eşliğinde düzenlenir. Vasiyetçi isteğini memura bildirir, memur bunu yazıya geçirir, vasiyetçiye okutur ya da okur ve vasiyetçi ile tanıklar imzalar. Resmî vasiyetname, şekil eksikliği nedeniyle iptal edilme riski en düşük yöntemdir. Bu nedenle uzmanlar tarafından en güvenli yol olarak önerilir.
- El yazılı vasiyetname: Vasiyetçi, vasiyetnameyi baştan sona kendi el yazısıyla yazar, düzenlendiği yılı, ayı ve günü belirtir ve imzalar. Bilgisayarla yazılmış ya da başkasına yazdırılmış metin, el yazılı vasiyetname sayılmaz. Tarihin ya da imzanın eksik olması geçersizlik sebebidir. Bu yöntem kolay ve masrafsızdır, ancak şekil hatası riski yüksektir. Vasiyetnameyi saklamak da zordur.
- Sözlü vasiyetname: Yalnızca olağanüstü durumlarda başvurulabilen bir yoldur. Ölüm tehlikesi, ulaşım ya da iletişimin kesilmesi, savaş gibi hâllerde, vasiyetçi iki tanığa son arzusunu bildirir. Tanıklar bunu derhâl bir hâkime bildirir ya da yazıya geçirip imzalar. Olağanüstü hâlin sona ermesinden itibaren bir ay içinde geçerliliğini yitirir. Bu nedenle uygulamada çok nadirdir.
Vasiyetname Hazırlarken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Geçerli bir vasiyetnamenin hazırlanmasında şu noktalara özen gösterilmelidir:- Açık ve anlaşılır ifade kullanın. Belirsiz cümleler, farklı yorumlara yol açar. Hangi malın kime bırakıldığı, hangi payın kimlere verildiği net olmalıdır.
- Malları ayrıntılı tanımlayın. Taşınmazın adresini, ada ve parsel bilgilerini, araç plakasını ve banka hesaplarını yazmak, uyuşmazlık riskini azaltır.
- Saklı paylara uyun. Saklı pay sahibi mirasçıların haklarını ihlal eden bölümler, dava yoluyla azaltılabilir.
- Tarih ve imzayı ihmal etmeyin. Özellikle el yazılı vasiyetnamede tarih ve imza şarttır.
- Şartlı vasiyette dikkat edin. Hukuka ya da ahlaka aykırı şartlar geçersizdir. Örneğin bir kişiyi evlenmeye ya da evlenmemeye zorlayan şartlar sakıncalıdır.
- Tanık seçimine dikkat edin. Resmî vasiyetnamede tanık olarak mirasçılar, vasiyetten yararlanacak kişiler ya da bunların yakınları bulunamaz.
Saklı Pay Nedir ve Vasiyet Özgürlüğünü Nasıl Sınırlar?
Kişi malları üzerinde istediği gibi vasiyet edemez. Kanun, belirli yakın mirasçıların miras payının bir kısmının korunmasını sağlar. Buna saklı pay denir. Saklı pay, mirasçının yasal miras payının belirli bir oranıdır.Saklı pay oranları şu şekildedir:
- Altsoy (çocuklar ve torunlar): Yasal miras paylarının yarısı
- Ana ve baba: Yasal miras paylarının dörtte biri
- Sağ kalan eş: Altsoy ya da ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü
Serbestçe tasarruf edilebilecek kısım, saklı paylar düşüldükten sonra kalan bölümdür. Vasiyetçi, bu kısım üzerinde dilediği gibi vasiyet edebilir. Örneğin yalnızca eşi ve bir çocuğu olan bir kişinin serbest kısmı, bu mirasçıların saklı payları düşüldükten sonra hesaplanır.
Belirli ağır sebeplerin varlığı hâlinde, vasiyetçi mirasçıyı mirastan çıkarabilir (mirastan çıkarma). Bu, mirasçının vasiyetçiye ya da yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi veya aile hukukundan doğan yükümlülüklerini ağır biçimde ihlal etmesi hâlinde mümkündür. Mirastan çıkarmanın sebebi vasiyetnamede açıkça yazılmalıdır.
Vasiyetname Ölümden Sonra Nasıl Açılır ve İptal Edilebilir mi?
Vasiyetçi öldükten sonra, vasiyetnameyi elinde bulunduran kişi, ölümü öğrendiği tarihten itibaren bir ay içinde vasiyetnameyi sulh hukuk mahkemesine teslim etmek zorundadır. Mahkeme, vasiyetnameyi ilgililerin huzurunda açar ve okur. Bunun ardından mirasçılara ve vasiyet alacaklılarına tebliğ edilir. Vasiyetnameyi açmaktan kaçınmak ya da saklamak hukuka aykırıdır ve sorumluluk doğurur.Vasiyetname, özellikle şu durumlarda iptal edilebilir:
- Vasiyetçinin ayırt etme gücünün bulunmaması
- Vasiyetçinin hata, hile, korkutma ya da baskı altında iradesini beyan etmesi
- Şekil şartlarına uyulmaması
- Vasiyetin içeriğinin hukuka ya da ahlaka aykırı olması
Mirasçılar, vasiyetname ile mirasçı atanan kişiler ve vasiyet alacaklıları, mirasçılık belgesi için de mahkemeye başvurmalıdır. Atanmış mirasçılar için mirasçılık belgesi yalnızca sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Bu nedenle vasiyetnamenin varlığı hâlinde süreç, vasiyetsiz mirasa göre daha fazla resmî işlem gerektirir.
Vasiyetname Hazırlarken En Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
Vasiyetnameler, çoğu zaman şekle ve içeriğe ilişkin küçük hatalar nedeniyle tartışma konusu olur. En sık karşılaşılan hatalar şunlardır:- El yazılı vasiyetnamenin bilgisayarla yazılması: El yazılı vasiyetnamenin tamamı vasiyetçinin kendi el yazısıyla yazılmalıdır. Bilgisayarda yazılıp imzalanan metin şekil eksikliği nedeniyle geçersiz olur.
- Tarihin eksik ya da hatalı yazılması: Yıl, ay ve gün belirtilmeyen vasiyetname iptal edilebilir.
- Saklı payların göz ardı edilmesi: Tüm malı tek kişiye bırakmak istendiğinde, saklı pay sahibi mirasçılar tenkis davası açabilir.
- Belirsiz ifadeler kullanılması: Evim, tarlam ya da paralarım gibi genel ifadeler, hangi malın kastedildiği konusunda anlaşmazlık yaratabilir.
- Birbiriyle çelişen birden fazla vasiyetname: Yeni bir vasiyetname hazırlanırken eskisinin açıkça geçersiz kılınması ya da çelişen kısımların net biçimde düzenlenmesi gerekir.
- Vasiyetçinin sağlık durumunun belgelenmemesi: Yaşlı ya da hasta kişilerin vasiyetnamesinde, ayırt etme gücünün yerinde olduğunu gösteren belgeler uyuşmazlıkları önler.
- Vasiyetnamenin saklanmaması ya da kaybolması: Güvenli bir yerde saklanmayan vasiyetname, mirasçılar tarafından bulunamayabilir.
- Hukuka aykırı şartlar eklenmesi: Mirasçıyı evlenmeye ya da evlenmemeye zorlayan şartlar geçersiz sayılabilir.
