İş Akdi Feshedilirse Kıdem ve İhbar Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Bir iş ilişkisinin sona ermesi, işçi için hem duygusal hem de ekonomik açıdan belirsizlik demektir. Bu dönemde en çok merak edilen konu, ne kadar tazminat alınacağıdır. Kıdem ve ihbar tazminatı sık sık birbirine karıştırılır, oysa dayanakları, hesaplanma biçimleri ve vergisel sonuçları farklıdır. Aşağıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Tavan tutarları, vergi oranları ve mevzuat zaman içinde değiştiğinden, somut bir durumda güncel verileri kontrol etmeniz ve gerekirse bir iş hukuku avukatına danışmanız önerilir. Konuyla ilgili en çok merak edilen soruları birlikte ele alalım.Kıdem Tazminatı Nedir ve Kimler Alabilir?
Kıdem tazminatı, uzun süre aynı işverene hizmet etmiş işçiye, iş sözleşmesi belirli sebeplerle sona erdiğinde ödenen bir tazminattır. Dayanağı, halen yürürlükte olan 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun 14. maddesidir. Hak kazanmak için işçinin aynı işverenin işyerlerinde en az bir yıl çalışmış olması gerekir.Kıdem tazminatı şu durumlarda ödenir:
- İşveren, işçinin sözleşmesini haklı bir sebep olmaksızın feshettiğinde
- İşçi, ücretinin ödenmemesi, çalışma koşullarının esaslı biçimde değiştirilmesi, mobbing ya da sağlığını tehlikeye sokan koşullar gibi haklı nedenlerle sözleşmeyi feshettiğinde
- İşçi askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrıldığında
- İşçi, kanundaki şartları sağlayarak emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı bağlatmak için ayrıldığında
- Kadın işçi, evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrıldığında
- İşçi öldüğünde, tazminat mirasçılarına ödenir
Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Kıdem tazminatı, işçinin her tam hizmet yılı için 30 günlük brüt ücreti üzerinden hesaplanır. Bir yılı doldurmayan kısımlar için ise günü gününe orantı yapılır. Yani 5 yıl 6 ay çalışan bir işçi için 5,5 aylık brüt ücret esas alınır.Hesaplamada kullanılan ücret yalnızca çıplak maaş değildir. Düzenli olarak ödenen yol ve yemek yardımı, prim, ikramiye ve benzeri para ya da para ile ölçülebilen haklar da ücrete eklenir. Buna giydirilmiş brüt ücret denir. Düzenli olmayan, arızi ödemeler hesaba katılmaz.
Kıdem tazminatının bir üst sınırı vardır ve buna tavan denir. Tavan, memur maaş katsayısına bağlı olarak yılda iki kez güncellenir. 1 Temmuz–31 Aralık 2026 dönemi için her hizmet yılına uygulanacak tavan 73.729,87 TL'dir. Fesih tarihi hangi döneme denk geliyorsa o dönemin tavanı uygulanır. Brüt ücreti bu tutarın altında kalan işçilerde tavan sonucu etkilemez.
Örnek hesaplama: Giydirilmiş brüt ücreti 60.000 TL olan ve 5 yıl 6 ay çalışmış bir işçi için:
- Brüt kıdem tazminatı: 60.000 × 5,5 = 330.000 TL
- Damga vergisi (binde 7,59): 330.000 × 0,00759 = 2.504,70 TL
- Net kıdem tazminatı: 327.495,30 TL
Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir. Gelir vergisi ve sigorta primi kesintisi yapılmaz.
İhbar Tazminatı Nedir ve İhbar Süreleri Ne Kadardır?
İş sözleşmesini sona erdirmek isteyen taraf, kanunda belirtilen sürelere uyarak karşı tarafı önceden uyarmak zorundadır. Bu süreye ihbar (bildirim) süresi denir. İşveren bu süreye uymadan sözleşmeyi feshederse işçiye ihbar tazminatı öder. İşçi de süreye uymadan ayrılırsa işverenin tazminat hakkı doğar.İş Kanunu'na göre ihbar süreleri çalışma süresine bağlıdır:
- Altı aydan az çalışmış işçi için 2 hafta
- Altı aydan bir buçuk yıla kadar çalışmış işçi için 4 hafta
- Bir buçuk yıldan üç yıla kadar çalışmış işçi için 6 hafta
- Üç yıldan fazla çalışmış işçi için 8 hafta
İşveren ihbar süresine uyar ve bu süre boyunca işçiyi çalıştırırsa ihbar tazminatı ödenmez. Bu süre içinde işçi yeni iş aramak için günde en az iki saat izin hakkına sahiptir ve bu izin için ücretinden kesinti yapılamaz.
Kıdem ve İhbar Tazminatı Arasındaki Farklar Nelerdir?
İki tazminat aynı fesihte birlikte doğabilir ama bağımsız hakların sonucudur. Önemli farklar şunlardır:- Dayanak: Kıdem tazminatı, çalışılan süreye karşılık verilen bir hak kazanımıdır. İhbar tazminatı ise bildirim süresine uyulmamasının sonucudur.
- Süre şartı: Kıdem tazminatı için en az bir yıllık çalışma gerekir. İhbar tazminatında böyle bir alt sınır yoktur, ancak deneme süresi içindeki fesihte uygulanmaz.
- Haklı fesih: İşçinin haklı nedenle ayrılması kıdem tazminatını doğurur. Ancak işçi haklı nedenle derhal feshederse ihbar süresine uyma yükümlülüğü ortadan kalkar.
- Vergi: Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir. İhbar tazminatından gelir vergisi ve damga vergisi kesilir.
- Tavan: Kıdem tazminatında yasal bir tavan bulunur. İhbar tazminatında tavan yoktur.
- Faiz: Kıdem tazminatına, fesih tarihinden itibaren bankaların mevduata uyguladığı en yüksek faiz işletilebilir. İhbar tazminatında yasal faiz uygulanır.
Tazminatlar Ödenmezse Ne Yapılabilir?
İşveren, tazminatları ödemezse ya da eksik öderse işçinin başvurabileceği yollar vardır. İlk adım, işverenle yazılı iletişim kurup alacağı talep etmektir. Noter aracılığıyla ihtarname çekmek, hem talebi belgelemek hem de temerrüdü ortaya koymak açısından yararlıdır.Sonuç alınamazsa iş mahkemesine gitmeden önce zorunlu arabuluculuk sürecinden geçilmelidir. İşçi alacakları davalarında arabulucuya başvuru dava şartıdır ve arabulucuya başvurmadan açılan dava usulden reddedilir. Arabuluculuk anlaşmayla biterse tutanak, mahkeme kararı gibi icraya konulabilir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlenmesinden itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.
Kıdem ve ihbar tazminatı alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır. Bu süre iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten başlar. İşten ayrılırken imzalanan ibraname ya da tasfiye belgesi hak kaybına yol açabileceğinden, belgeyi imzalamadan önce tutarları ve kapsamı dikkatle okumak gerekir. Alacağın tamamı ödenmeden ve ödeme bankadan yapılmadan atılan imzalar sonradan ispat sorunları doğurabilir.
Hesaplamada sık yapılan hatalar da dikkat edilmesi gereken bir noktadır. Fesih tarihinin yanlış dönem tavanına denk getirilmesi, giydirilmiş ücretin hesaba katılmaması, yıllık izin ücretinin ve ödenmemiş maaşın unutulması ve çalışma sürelerinin eksik hesaplanması bunların başında gelir. Çalışma süresini doğrulamak için SGK hizmet dökümü ve bordrolar saklanmalıdır.
