Kaplumbağalar Kaç Yıl Yaşar? Kaplumbağa Bakımı ve Ömrü
Kaplumbağalar, doğadaki en uzun ömürlü canlılar arasında yer alır. Bazı türler bir insanın ömrünü kolayca aşar, hatta birkaç kuşağa tanıklık eder. Bu uzun ömür, onları sevimli bir evcil hayvan haline getirirken ciddi bir sorumluluğu da beraberinde getirir. Bir kaplumbağa almak, onunla onlarca yıl ilgilenmeyi kabul etmek demektir. Kaplumbağanın ömrü, bakımı ve türleri hakkında en çok merak edilen soruları birlikte ele alalım.
Kaplumbağalar Ortalama Kaç Yıl Yaşar?
Kaplumbağaların ömrü türe ve yaşam koşullarına göre büyük farklılık gösterir. Genel bir çerçeve çizmek gerekirse:
- Kara kaplumbağaları: Doğru bakıldığında genellikle 50 ila 100 yıl, hatta daha fazla yaşayabilir.
- Tatlı su kaplumbağaları: Çoğu tür için 20 ila 40 yıl arasıdır. Kırmızı yanaklı su kaplumbağası uygun koşullarda 30 yıl ve üzerine ulaşabilir.
- Deniz kaplumbağaları: Doğrudan yaş ölçümü zor olduğundan kesin rakamlar bilinmez, ancak onlarca yıl yaşadıkları ve bazı türlerin 50 yılı geçtiği düşünülür.
- Dev kaplumbağalar: Seyşel ve Galapagos gibi adalarda yaşayan dev türler 150 yılın üzerinde yaşayabilir.
Bilinen en yaşlı kara canlısı, Atlantik’teki Saint Helena adasında yaşayan Seyşel dev kaplumbağası Jonathan’dır. 1832 civarında doğduğu tahmin edilen Jonathan, yaşı doğrulanabilen en yaşlı karasal hayvan olarak kabul edilir. Bazı efsanevi kaplumbağaların 200 yılı aştığı yönündeki iddialar ise belgelenmemiştir ve güvenilir kabul edilmez.
Kaplumbağalar Neden Bu Kadar Uzun Yaşar?
Kaplumbağaların uzun ömrünün tek bir nedeni yoktur. Bilim insanları birkaç faktörün bir araya geldiğini düşünür.
Birincisi, yavaş metabolizmadır. Kaplumbağalar enerjilerini çok tutumlu kullanır, yavaş büyür ve yavaş yaşlanır. Soğukkanlı oldukları için vücut ısıları çevreye göre değişir ve bu da enerji harcamasını düşürür.
İkincisi, sert kabuktur. Kabuk, onları birçok yırtıcıdan korur. Dayanıklı bir koruma sistemine sahip canlıların uzun yaşama eğilimi gösterdiği bilinir.
Üçüncüsü, hücresel düzeydeki dayanıklılıktır. Yapılan araştırmalar, bazı kaplumbağa türlerinin yaşlandıkça organ fonksiyonlarında belirgin bir düşüş yaşamadığını ve hücre onarım mekanizmalarının güçlü kaldığını gösteriyor. Bu konu hâlâ aktif olarak araştırılıyor ve kesin bir formül henüz yok.
Ancak uzun ömür, doğada yaşayan her kaplumbağanın o yaşa ulaşacağı anlamına gelmez. Yumurtadan çıkan yavruların çok küçük bir kısmı yetişkinliğe ulaşır. Bu da kaplumbağa popülasyonlarını insan etkisine karşı çok kırılgan hale getirir.
Evde Beslenen Kaplumbağa Türleri Hangileridir ve Doğadan Kaplumbağa Alınabilir mi?
Türkiye’de en sık ev ortamında karşılaşılan kaplumbağalar kara kaplumbağaları ve kırmızı yanaklı su kaplumbağalarıdır. Kara kaplumbağası olarak da çoğunlukla Anadolu’da yaygın olan Akdeniz kara kaplumbağası (Testudo graeca) bilinir.
Burada çok önemli bir uyarı yapmak gerekir: Doğadan kaplumbağa toplamak yasa dışıdır. Türkiye’deki kara kaplumbağaları hem ulusal mevzuat hem de uluslararası sözleşmelerle koruma altındadır. Yollarda ya da tarlalarda rastladığınız kaplumbağayı eve götürmek, hem yasalara aykırıdır hem de hayvanın doğal yaşamını kesintiye uğratır. Doğadan alınan kaplumbağalar çoğunlukla ev koşullarında uyum sağlayamaz ve kısa sürede ölür. Yetersiz bakım sonucunda ölenlerin sayısı oldukça fazladır.
Kırmızı yanaklı su kaplumbağası ise Türkiye’ye ait bir tür değildir. Kuzey Amerika kökenli olan bu tür, evcil hayvan ticareti yoluyla dünyanın birçok yerine yayılmıştır. Doğaya salındığında yerli türlerle rekabet ettiği için istilacı tür olarak kabul edilir. Bu nedenle ev kaplumbağasını asla bir göle ya da dereye bırakmamak gerekir. Bakımını yapamayan kişilerin, hayvanı doğaya bırakmak yerine yetkili kurumlara ya da barınaklara ulaşması gerekir.
Kaplumbağa Bakımı İçin Nasıl Bir Yaşam Alanı Gerekir?
Kaplumbağaların yaşam alanı türe göre farklılık gösterir ama her ikisinde de ısı ve ışık hayati önem taşır.
Su kaplumbağaları için geniş bir akvaryum gerekir. Genel bir kural olarak, kabuk uzunluğunun her santimetresi için yaklaşık 10 litre su hesaplanır. Yani yetişkin bir su kaplumbağası için 150-200 litre ve üzeri bir hacim gerekebilir. Küçük plastik kaplar, uzun vadede kaplumbağanın gelişimini bozar. Akvaryumda kaplumbağanın tamamen sudan çıkıp kuruyabileceği bir kara alanı bulunmalıdır. Bu alanın üzerine bir ısıtma lambası yerleştirilir ve yaklaşık 30-32 derece sıcaklık sağlanır. Su sıcaklığı ise genellikle 24-26 derece civarında tutulur. Güçlü bir filtre de şarttır, çünkü kaplumbağalar suyu çok hızlı kirletir.
Kara kaplumbağaları için ise geniş, kapalı olmayan bir alan gerekir. Zeminde toprak ve kum karışımı kullanılabilir. Saklanma alanı olarak yarım bir kütük ya da kovuk bulunmalıdır. Sıcak bir bölge ve serin bir bölge olacak şekilde ısı gradyanı oluşturulmalıdır.
Her iki tür için de UVB ışığı kritik önem taşır. Kaplumbağanın vücudu bu ışık sayesinde D3 vitamini üretir ve kalsiyumu kullanabilir. Yeterli UVB almayan kaplumbağalarda kabuk deformasyonu ve kemik hastalıkları görülür. UVB lambaları görünüşte çalışsa da zamanla etkisini yitirir ve yaklaşık her yıl değiştirilmelidir.
Kaplumbağalar Ne Yer ve Nelerden Uzak Durmalıdır?
Beslenme, kaplumbağa sağlığının temelidir ve en çok hata yapılan alandır.
Kara kaplumbağaları büyük oranda otçuldur. Beslenmelerinin ana kısmını karahindiba, yonca, ısırgan, ebegümeci gibi yabani otlar, yeşil yapraklı sebzeler oluşturmalıdır. Meyve, yüksek şeker oranı nedeniyle yalnızca ara sıra ve çok az miktarda verilmelidir. Marul ve salatalık gibi sulu sebzeler besin değeri düşük olduğu için ana yem olmamalıdır. Kalsiyum desteği için sübye kemiği (sepya) kafese bırakılabilir.
Su kaplumbağaları ise yetişkinlikte daha çok bitkisel yemlere kayan ama genç dönemde hayvansal protein ihtiyacı yüksek olan hayvanlardır. Kaplumbağa pelet yemi, küçük balıklar, böcekler ve su bitkileri dengeli bir beslenme sağlar. Yalnızca et ya da yalnızca pelet yemi uzun vadede eksikliklere yol açar.
Kaplumbağalara asla verilmemesi gerekenler şunlardır:
- Ekmek, makarna ve işlenmiş gıdalar
- Süt ve süt ürünleri
- Çikolata, şekerli ürünler ve tuzlu yiyecekler
- Köpek ve kedi maması
- İlaçlı ya da kirli ortamlardan toplanan bitkiler
Kaplumbağalarla temas ettikten sonra ellerin sabunla yıkanması da önemlidir, çünkü sürüngenler salmonella bakterisi taşıyabilir. Özellikle küçük çocuklu evlerde bu hijyen kuralına dikkat edilmelidir.
Kaplumbağalar Kış Uykusuna Yatar mı ve Hastalık Belirtileri Nelerdir?
Kara kaplumbağaları ve bazı su kaplumbağaları, doğada soğuk mevsimde kış uykusuna girer. Ancak bu süreç, evde beslenen hayvanlar için riskli olabilir. Kış uykusu yalnızca tamamen sağlıklı, yeterli kiloda ve bağışıklığı güçlü kaplumbağalar için uygundur. Hasta, zayıf ya da genç kaplumbağalar bu süreçte hayatını kaybedebilir. Kış uykusuna sokmadan önce mutlaka egzotik hayvan konusunda deneyimli bir veterinere danışılmalıdır. Pek çok durumda, ev koşullarında ısıyı ve ışığı sürdürerek kaplumbağanın yıl boyu aktif kalması daha güvenli bir seçenektir.
Hasta bir kaplumbağada görülebilecek belirtiler şunlardır:
- Gözlerde şişlik, akıntı ya da gözlerin sürekli kapalı kalması
- Burun akıntısı ve ağızdan hırıltılı nefes alma
- İştahsızlık ve halsizlik
- Kabukta yumuşama, çatlama, renk değişimi ya da pullanma
- Su kaplumbağalarında yan yatarak yüzme ya da suyun yüzeyinde dengesiz durma
- Dışkıda anormal renk veya kıvam değişimi
Bu belirtilerden biri fark edildiğinde beklemeden bir veterinere başvurmak gerekir. Kaplumbağalar rahatsızlıklarını uzun süre gizleyebilir ve belirtiler ortaya çıktığında hastalık genellikle ilerlemiş olur. Düzenli kontrollerle, doğru ısı ve ışıkla ve dengeli beslenmeyle uzun yıllar sağlıklı bir yaşam sürmeleri mümkündür.
